is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over natuur en biodiversiteit.
15-jarigen liggen niet wakker van klimaat en milieu, bleek uit het veelbesproken Pisa-onderzoek. Wat zegt dat eigenlijk?
Het is hier en daar wat ondergesneeuwd onder het nieuws dat 15-jarigen steeds slechter lezen, maar ze blijken ook ergens goed in: zich niet bekommeren om klimaat en milieu. Wereldwijd geven Nederlandse scholieren er het minste om, bleek deze week uit het veelbesproken Pisa-onderzoek. Logisch wellicht: als je niet kunt lezen, ontgaat je ook het nieuws over smeltende ijskappen en instortende gletsjers.
Het klinkt als alarmerend en zorgwekkend nieuws over ‘de jeugd van tegenwoordig’. Ook al vanwege het onderscheid met andere landen. Wat doen ze daar beter dan wij? Wat doen wij fout?
Toch roept het onderzoek ook vragen op. Zo bleek bijna de helft van de ondervraagde scholieren het eens met de stelling: ‘We zouden meer op ons gezond verstand moeten vertrouwen en minder op wetenschappelijke studies.’ Wat zegt dat precies? Er zit een valse tegenstelling in de vraag besloten: ‘gezond verstand’ (wat dat ook moge wezen) hoeft niet te botsen met ‘wetenschappelijke studies’. Integendeel. Of bedoelden de onderzoekers met ‘gezond verstand’ het laten opborrelen van de onderbuik en het klakkeloos kopiëren van klimaatontkenners op sociale media?
In deze rubriek geeft Jean-Pierre Geelen, natuurredacteur van de Volkskrant, zijn persoonlijke commentaar op opmerkelijke confrontaties tussen mens en natuur.
Wie wel kan lezen, kon niet verrast zijn. Alleen al de kennis over de natuur smelt met de ijskappen. In 2024 constateerde Natuurmonumenten al dat jongeren (‘tot 35 jaar’) nog geen vink of merel konden herkennen, waar 55-plussers de margriet en korenbloem wisten te benoemen. Dat zou volgens de natuurorganisatie dan weer komen ‘doordat we de afgelopen decennia veel natuur zijn kwijtgeraakt’.
In 2019 stelden Leidse onderzoekers ook al vast dat minder dan een op de zes Nederlandse scholieren van 9 en 10 jaar een mus kon herkennen. Ook met het herkennen van andere gangbare, inheemse diersoorten was het slecht gesteld, zo schreven de onderzoekers in het vakblad Biological Conservation.
Zorgwekkend, zeker. Tegelijk: vragen we niet wat veel van de getergde puberziel? Die moet zich kennelijk opstellen als volwassen modelburger en tjokvol kennis de dreigingen en vereisten van deze tijd te lijf gaan. Wat wist ík op mijn 15de van de wereld? Mijn aandacht tijdens de biologieles ging voornamelijk uit naar de boeiende verschillen tussen jongens en meisjes. Het onderscheiden van een mus en een mees werd ook mij op school nooit onderwezen.
Kennis komt, net als wijsheid, met de jaren. Het leven is een permanent voortgezet onderwijs. Zo bleek ik later toen ik groot was alsnog een enthousiast vogeltjeskijker. De laatbloeier is een onderschat fenomeen in het biologieonderwijs.
Valt het tij te keren? Er zijn tal van projecten waarin scholieren boerderijen bezoeken, waar zij tot hun verrassing leren dat aan de drumsticks op hun bord eerder een levend wezen zat, met veren en gevoel. Dat boerenkool niet uit de boer komt, maar uit de grond. Had niemand ze ooit verteld – misschien moeten sommige ouders mee op schoolreisje.
Er bestaan lesprogramma’s over klimaatverandering, en die hebben zin, stelden twee ontwikkelingspsychologen van de Universiteit Utrecht vast. Zolang die niet worden overheerst door onheil en doem; de jeugd wil wel graag een beetje perspectief zien.
Kennis en zorgen over de dreigingen van deze tijd komen vanzelf. Als je de jeugd op school (en thuis!) maar kennis en liefde bijbrengt voor de natuur. Te beginnen met de merel, de mus, de bloemetjes en de bijtjes, dan rijpt de bekommernis vanzelf. Want wat je niet kent, kun je ook niet koesteren. Laat staan beschermen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant