Congresverkiezingen VS President Trump lijkt er de laatste weken alles aan te doen zijn Republikeinse partij grandioos te laten verliezen bij de midterms. Gaat hij op een partijconventie deze week de besognes van burgers weer belachelijk maken?
Voorbereidingen voor de partijconventie van de Republikeinen in Dallas.
Als Donald Trump deze woensdag en donderdag het woord krijgt op hun tweedaagse partijconventie, zullen veel Republikeinen in de zaal hun hart vasthouden. Aan het officiële programma van de ‘2026 Republican Midterm Convention’ zal het niet liggen. Dat is met onderdelen als ‘steun aan de arbeidersklasse’, ‘betaalbare gezondheidszorg’ of ‘lastenverlichting voor het mkb’, duidelijk gericht op de economische zorgen van kiezers.
Maar weet de impopulaire president – die zijn gedachten graag de vrije loop laat en volhoudt dat de Verenigde Staten onder hem een ‘gouden eeuw’ doormaken – zich ook aan dit script te houden? De afgelopen weken leek het er regelmatig op dat hij zijn partij bij de Congresverkiezingen van 3 november grandioos wil laten verliezen. Trump grossierde in uitspraken waarin hij de zorgen van kiezers bagatelliseert, niet serieus neemt of zelfs belachelijk maakt.
Dit voorjaar en zomer keerden Amerikaanse burgers zich bijvoorbeeld toenemend tegen de gehaaste ontwikkeling van AI. Dit verzet leeft inmiddels veel breder dan enkel onder directe omwonenden van de enorme datacentra die overal in het land verschijnen. In peilingen zeggen Amerikanen te vrezen dat hun baan kan verdwijnen door AI, dat al die datacentra hun elektriciteit- en waterrekening zullen opstuwen of dat de grote techbedrijven een zeepbel opblazen met hun mega-investeringen.
Ook politici van zijn eigen partij voelen zich gedwongen zulke zorgen te adresseren, maar Trump vindt dat onzin. „De enige reden dat gemeenschappen door de hele VS geen datacentra zouden willen, is omdat ze achtergesteld en arm willen eindigen”, schreef hij eind augustus op zijn Truth Social-platform. „Als ze succesvol en rijk willen worden, met veel lagere belastingen en overal banen, laat de data dan heersen.”
Ook zijn oorlog met Iran oogst kritiek. Slechts een derde van de Amerikanen steunt het voortslepende conflict en dat is vooral het gevolg van de gestegen benzineprijs. Sinds Iran de Straat van Hormuz begon te blokkeren, is de prijs van een gallon (3,7 liter) omhoog gegaan van gemiddeld 3 naar meer dan 4 dollar (ruim 2,5 tot bijna 3,5 euro).
Volgens Trump is dit een prijs die automobilisten hebben te slikken, zei hij drie weken geleden. Een prijs van 4 dollar is „okay”, zei hij voor een zaal politierekruten in New York. „Onthoud, jullie betalen een ietsie-pietsie meer voor je benzine om te zorgen dat een heel kwaadaardig land geen kernwapen kan hebben.”
Vrijdag gooide hij het over een andere boeg. In gesprek met de pers zei hij liever te spreken van een ‘militair conflict’, niet van ‘oorlog’. „Omdat het voor ons klein bier [small potatoes] is. Het stelt niet zo veel voor. […] We hebben achttien mensen verloren. In Vietnam verloor je er honderdduizend, in andere conflicten tienduizenden.”
Tijdens het afgelopen lange Labor Day-weekend had de president geen publieke optredens, maar trok hij wel de aandacht met een barrage bizarre berichten op Truth Social. De grotendeels met AI gefabriceerde plaatjes, die hij tot diep in de nacht deelde, stelden Trump onder meer voor als een duistere actieheld die de aarde opblaast met nucleaire wapens. Verder opperde hij acht keer de staat New Mexico om te dopen tot New America, beledigde hij Democraten en Canada, en pochte hij als president honderden miljoenen te hebben verdiend aan aandelenhandel.
Midterm-verkiezingen zijn altijd lastig voor de partij van de zittende president. Maar Trumps uitspraken en acties dwingen Republikeinen in onverwachte districten en staten in het defensief. Almaar meer zetels voor het Huis en de Senaat worden door enquêteurs en analisten als electoraal spannend aangemerkt. Volgens het gezaghebbende Cook Political Report, dat alle races nauwgezet bijhoudt, „zijn de drie waarschijnlijkste uitkomsten [voor de Republikeinen] nu slecht, erg slecht of waarlijk verschrikkelijk”.
Sommige partijgenoten proberen afstand te nemen van de president. Zo verwijderde Ralph Alvarado, die voor de Republikeinen een Huis-zetel in Kentucky hoopt te winnen, verwijzingen naar Trump en foto’s van zichzelf met de president van zijn campagnewebsite. De slogan veranderde hij van „America First-strijder” naar „onafhankelijk leiderschap”. In zijn district won Trump in 2024 nog met 15 procentpunt verschil.
De landelijke Democraten worden evenmin erg gewaardeerd door kiezers, wijzen enquêtes uit. Maar de oppositiepartij zit wel iets in de lift, ook onder onafhankelijke, zwevende kiezers. Bovenal heeft ze bij de voorverkiezingen in cruciale Senaatsraces kansrijk geachte kandidaten aangewezen. Hierdoor zijn ook eerder nog ‘veilig’ geachte Republikeinse staten als Iowa of Texas ineens competitief geworden.
De Republikeinse partij stevent zo af op een nachtmerriescenario. Ondanks het hertekenen van meerdere kiesdistricten in hun voordeel, lijken Republikeinen hun krappe meerderheid in het Huis sowieso te verliezen. En in de Senaat wordt het een dubbeltje-op-z’n-kant.
De Democraten wilden van de midterms al een referendum over Trump maken. Tot afgrijzen van velen in zijn partij lijkt Trump daar niet alleen in te berusten, maar actief bij te helpen. Hij eiste een hoofdrol voor zichzelf op in een landelijk tv-spotje (titel: Thoughest Guy). En hoewel hij aanvankelijk alleen donderdag op de slotavond van de conventie zou spreken, wurmde hij zich er ook op de openingsdag tussen. Tv-kijkers kunnen hem nu twee avonden op rij voorbij zien komen, op primetime.
Sommige kandidaten uit districten waar het erom spant hebben de uitnodiging voor de conventie afgeslagen. Daarmee riskeren ze dat de president hen overslaat bij het uitdelen van miljoenen dollars uit zijn goedgevulde campagnekas. Maar minder dan twee maanden voor de stembusgang schatten ze in dat aanwezig zijn op Trumps feestje electoraal nog riskanter is.