Schoonheid In de ophef rond het sterk vermagerde uiterlijk van popster Ariana Grande werden slankheidsidealen en eetstoornissen tegenover elkaar gezet. Dat is een valse tegenstelling, betogen Cato Benschop en Annelies van der Meij.
Ariana Grande tijdens de uitreiking van de Golden Globe Awards afgelopen januari in Beverly Hills, Californië.
Onlangs raakte het uiterlijk van popster Ariana Grande in opspraak naar aanleiding van de muziekvideo bij haar nummer ‘Petal’. Daarin danst een broodmagere Grande voor een jury van oude mannen, haar botten en pezen onverhuld. Er volgde een wereldwijde discussie. „I don’t need someone to save me”, zingt ze, maar daar denken haar fans anders over.
In de discussie gebeurde iets zeldzaams: slankheidsidealen en eetstoornissen werden onderdeel van hetzelfde debat. Toch waren de opiniemakers en radiogasten terughoudend. Als Grande ‘echt’ een eetstoornis heeft, lijkt het idee, is een feministische discussie over haar magere lijf ongepast. Mensen houden graag vol dat vrouwen die crashdiëten en vrouwen met een eetprobleem, fundamenteel verschillen.
Cato Benschop is promovendus betekenisgeving in de ggz aan de Universiteit Utrecht. Annelies van der Meij is promovendus geschiedenis van feminisme en psychiatrie aan de Universiteit van Amsterdam.
Wat een onzin. Maar hoe komen we erop?
Dat heeft alles te maken met medicalisering: het bestempelen van problemen als ziekte of stoornis, waarmee de autoriteit over dat probleem verschuift naar zorgprofessionals. Vrouwen met het label eetstoornis zien we als een apart geval, waar alleen psychiaters en psychologen over mogen oordelen.
Het resultaat is een arbitraire scheiding. Crashdiëten en botox spuiten bespreken we doorgaans als resultaat van schoonheidsidealen. Maar bij uithongeren houden we onszelf voor dat er iets heel anders aan de hand is, iets wat niets met cultuur te maken heeft en waar niet zomaar iedereen uitspraken over kan doen.
Deze manier van denken brengt mensen in de war, ook in feministische hoek. Want waar begint nu het een en eindigt het ander? Wanneer is er sprake van seksisme en wanneer van een eetstoornis? Dat is een valse tegenstelling, die er niettemin voor zorgt dat feministen hun mond houden over eetproblematiek. Doodzonde: júíst zij kunnen er iets zinnigs over zeggen.
Wat doet het ertoe of Ariana Grande in aanmerking komt voor een eetstoornisdiagnose? Eén blik op haar muziekvideo en je weet dat ze er niet goed aan toe is. De twijfel of ze misschien toevallig of ‘op een gezonde manier’ zo mager is geworden, is absurd. Iedereen die een vergelijkbaar lichaam heeft gehad, weet: zo’n lijf krijg je niet zomaar en er valt geen goed leven in te leiden.
Grande is overduidelijk – net als in de jaren 90 Kate Moss – een exponent van het oprukkende ultramagere schoonheidsideaal. Wie verontwaardigd is dat haar team niet heeft ingegrepen, heeft dit ideaal niet goed begrepen. Een semi-zieke look is precies het punt: zichtbare pezen en spieren, uitstekende botten en ingevallen wangen zijn essentiële eigenschappen van het hedendaagse supermodel.
Dit ideaal heeft al veel vrouwen van hun vrijheid en zelfs hun leven beroofd, en zal dat blijven doen. Wie streeft naar het slankheidsideaal, komt makkelijk klem te zitten. Probeer de weg maar eens terug te vinden als de hele wereld schreeuwt: mager zijn is mooi, mager zijn is goed. Als we de vrouwen die ergens in dit proces een diagnose krijgen in een aparte, onaanraakbare categorie plaatsen – die van ‘medische gevallen’ – wordt de ernst van het probleem nooit echt onderkend.
De uitingen van streven naar slankheid zijn gevarieerd en uiteenlopend. Je hebt vrouwen die heel veel sporten, vrouwen die de hele dag onzekere gedachten hebben, vrouwen die obsessief bezig zijn met het lichaam van anderen, vrouwen die kotsen, vrouwen die geen bikini aan durven, en vrouwen die zo min mogelijk of zelfs niet eten. Alleen door al die gevallen samen te zien, kijken we het monster in de bek.
Zoals de feministische filosoof Susan Bordo schreef: in een samenleving waarin alle vrouwen worden aangezet om hun eetlust als gevaar te zien en hun lichaam als maakbaar, bestaat geen duidelijke grens tussen de vrouw met en de vrouw zonder eetstoornis. Een vraag die feministen moeten beantwoorden is: hoe gaan we naar dit inzicht handelen? In elk geval niet door te doen alsof alleen Ariana Grande gered moet worden. Dat moeten we allemaal.