Vanaf 2028 worden verkooppunten van blikjes en flessen verplicht om die leeg in te nemen. Dat maakte klimaatminister Stientje van Veldhoven vrijdag bekend in een brief aan de Tweede Kamer. Hoe reageren ondernemers en belangenbehartigers?
Consumenten kunnen hun lege blikjes vanaf 2028 in elke winkelstraat inleveren. Winkels die de blikjes en flessen verkopen, moeten het statiegeld ook contant uitbetalen. Zaken kleiner dan 43 vierkante meter, zoals kiosken, worden uitgezonderd van de innameplicht. Ook wil het kabinet vanaf 2028 statiegeld gaan heffen op zuivel- en sapflessen en flessen tot 3 liter.
Met de nieuwe plannen hoopt het kabinet vaart te maken in het statiegelddossier. Er is vastgelegd dat in 2029 alle EU-lidstaten 90 procent van al hun wegwerpplastic moeten inzamelen. Om consumenten te motiveren drankverpakkingen in te leveren, voerde Nederland de afgelopen jaren statiegeld in op kleine flesjes (2021) en kleine blikjes (2023).
Sindsdien is het aandeel van plastic verpakkingen in zwerfafval aanzienlijk verminderd, maar de inname blijft steken. Vorig jaar werd 78 procent van de flessen en 86 procent van de blikjes ingeleverd. ‘Men is te lang onderweg naar een inleverpunt’, schetst de minister het probleem. En: ‘Veel niet ingeleverde flessen en blikjes belanden in prullenbakken, met opengemaakte prullenbakken tot gevolg.’
De voorgenomen innameplicht wordt door ondernemers wisselend ontvangen. Supermarktketens uitten eerder al hun zorgen over het inzamelen van flesjes met zuivel omdat ze vrezen voor rotzooi, plaagdieren en stank.
Wel zijn ze blij dat in het plan de lasten breder worden gedragen: ook bouwmarkten, tankstations en ketens als Hema, Action en Ikea moeten blikjes en flessen gaan innemen. ‘Het is voor grote partijen die blikjes verkopen niet meer dan terecht dat deze ook verantwoordelijk worden gesteld voor de inzameling’, zegt Theo Urselmann van Vakcentrum, belangenbehartiger voor zelfstandige retailondernemers.
Voor kleinere winkels, zoals buurtsupermarkten, verwacht Urselmann meer praktische uitdagingen. In de eerste instantie qua ruimte, omdat een statiegeldmachine en het ingezamelde afval veel ruimte innemen. ‘En in sommige winkels staat er ook maar één medewerker op de vloer. Als er dan een probleem met de machine is, komt die in de knel.’
Om de lasten van kleinere verkooppunten te verlichten, geeft het kabinet winkeliers de mogelijkheid om samen op te trekken. Verkooppunten die dicht bij elkaar liggen, mogen samen één automaat in de nabije omgeving installeren.
Stef Traa, oprichter van recyclewinkel Droppie, moedigt de aanpak van minister Van Veldhoven aan: ‘Als je het goed faciliteert, komen mensen hun afval eerder inleveren. In een winkelcentrum is het onhandig als elke individuele retailer een eigen machine laat plaatsen. Als je dat samen doet, kunnen we materialen efficiënter inzamelen.’
De verplichte inname is in Europees verband niet nieuw: in onder meer Noorwegen, Denemarken en Duitsland bleek het systeem al een succes. Ook Litouwen is een lichtend voorbeeld: het land behaalde twee jaar na de instelling van statiegeld de Europese doelstelling, mede door een innameplicht.
Waarom Nederland die niet meteen heeft ingevoerd? Dat heeft alles te maken met weerstand bij producenten, retailers en Verpact, de organisatie die namens het bedrijfsleven verantwoordelijk is voor de inzameling. Dat zegt Rob Buurman, directeur bij Fair Resource Foundation, een non-profitorganisatie die al jaren pleit voor een innameplicht. De weerstand heeft volgens Buurman geleid tot regelgeving gebaseerd op compromissen en uitzonderingen, en niet per se tot het effectiefste beleid. ‘Daarom zitten we nu in een reparatiemoment voor gemankeerde regelgeving.’
Een aantal ondernemingen is al vrijwillig begonnen met het innemen van flesjes en blikjes. Met een machine van Statiegeld Nederland krijgen ondernemers hun uitbetaalde statiegeld terug en krijgen zij een extra handelingsvergoeding per verpakking. Of er op landelijk niveau een vergelijkbaar systeem wordt ingevoerd, is nog ongewis. Verpact benadrukt dat het nog wacht op definitieve regelgeving voor de praktische uitwerking van de innameplicht.
Urselmann van Vakcentrum betwijfelt of de huidige vergoeding voor de inname kostendekkend gaat zijn voor supermarktondernemers. ‘We zien dat de machines meer mankracht, tijd en onderhoud vragen dan in eerste instantie ingeschat. Er moet goed worden gekeken of die vergoeding kan worden herijkt.’
Source: Volkskrant