Terwijl de Duitse industrie zucht onder moordende concurrentie uit China, broeden Europese leiders op strafmaatregelen tegen de handelspraktijken van het Xi-regime. Een handelsoorlog hangt in de lucht. Maar China staat bij voorbaat al met 2-0 voor. De economische krijgskunst van China, in drie wijsheden van Sun Tzu.
is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over de financiële sector.
‘Een triomferend leger is als ingedamd water, dat plots van grote hoogte een ravijn in dendert’, schreef de Chinese generaal en filosoof Sun Tzu (544-496 v. Chr.) in De kunst van het oorlogvoeren, zijn klassieker over militaire strategie. Ook de Duitse autoindustrie beleeft momenteel een soort dambreuk: een vloedgolf van Chinese wagens overspoelt de wereldmarkt en dreigt Mercedes, Volkswagen en andere fabrikanten weg te vagen.
Het Europese marktaandeel van Chinese automerken is in één jaar bijna verdubbeld, naar 10,9 procent nu. Analisten hadden voorspeld dat China pas rond 2030 10 miljoen auto’s per jaar zou weten te exporteren. Die mijlpaal bereikte ’s werelds grootste autoproducent vorig jaar al.
Van alle nieuwe elektrische auto’s komt driekwart van de band gerold in fabrieken in het Middenrijk. Ondertussen daalde de export van Duitse auto’s naar China in 2025 liefst een derde, ‘een ware implosie’, schrijft het Institut der Deutschen Wirtschaft.
Niet alleen Volkswagen en consorten, de fakkeldragers van de Duitse economie, maar zowat de hele oosterbuurlijke industrie zucht onder moordende concurrentie uit China, van robots en werktuigmachines tot chemie, farmaceutica en vliegtuigen. De China-Schock 2.0 noemen de Duitsers het, de triomf van de even gewiekste als – in westerse ogen althans – oneerlijke handelsstrategie van het Xi-regime, die regelrecht lijkt afgekeken van Sun Tzu, de meester van het winnen zonder te vechten.
De eerste China-schok liet begin deze eeuw vooral Amerika trillen. Met complete productlijnen tegelijk verdwenen Amerikaanse industriebanen naar lagelonenfabrieken in de metropolen van de Parelrivier- en de Yangtze-delta: spijkerbroeken, barbecues, laptops, hamers, barbiepoppen, dvd-spelers, gympen, kerstverlichting.
Duitslands geavanceerde industrie leek lang immuun. Het deed onder de Duitse elite het aangename idee postvatten dat China weliswaar de nieuwe werkbank van het kapitalisme was, de bulkleverancier van goedkope spullen voor westerse consumenten, maar dat hoogwaardige technologie, waarin het meeste geld zat, Duits domein zou blijven. De Chinezen zelf hoefden de Duitsers niet zo nodig van hun arrogantie te genezen, naar het advies van Sun Tzu dat het veinzen van onbekwaamheid een doeltreffende tactiek is om rivalen te misleiden.
De tweede China-schok is een ander verhaal. Ditmaal is Amerika vrijwel immuun, dankzij Donald Trumps hoge importheffingen op Chinese waar, terwijl Europa’s relatief open economie voor de bijl gaat, met Duitsland als belangrijkste verliezer.
En ditmaal staan niet slechts T-shirts, tv’s en knuffels op het spel, maar windturbines, airco’s, medicijnen, chips, batterijen, straaljagers en elektrische auto’s. Ditmaal staat dus, schrijft de Süddeutsche Zeitung, de hele toekomst op het spel.
Een handelsoorlog hangt in de lucht, nu EU-leiders openlijk zinspelen op strafmaatregelen. Die volgen waarschijnlijk in oktober, de deadline die de Europese Commissie zich heeft gesteld in de tot nu toe vruchteloze onderhandelingen met Beijing over China’s handelspraktijken.
Zelfs de Duitse regering, lang vredesduif in het handelsconflict, heeft tabak van de listen van de Chinese Communistische Partij, zoals astronomische staatssubsidies of de kunstmatig laag gehouden wisselkoers van de renminbi, de Chinese munt. ‘Dat is geen eerlijke concurrentie meer’, vindt bondskanselier Friedrich Merz.
Europa’s handelstekort met China – het verschil tussen China’s export naar de EU en China’s veel lagere import uit de EU – is opgelopen tot 1 miljard euro per dag. Wie zich de ongelijke relatie met China wil voorstellen, moet zich een 400 meter lang vrachtschip inbeelden, ‘dat volgeladen met 24 duizend containers naar Europa vaart, en daarna bijna leeg terugkeert naar China’, zo drukt Jens Eskelund, voorzitter van de Europese Kamer van Koophandel in China, het uit.
Chinezen ‘helpen hun eigen klanten om zeep door amper nog iets van ons te importeren’, vindt de Franse president Emmanuel Macron, die met strafheffingen dreigt op Chinese waar. De Spaanse premier Pedro Sánchez smeekte China tijdens een toespraak in Beijing bijna om alsjeblieft meer Europese spullen te kopen. China moet zich volgens Sánchez ‘openstellen, opdat Europa zich niet hoeft af te sluiten’. In Nederland klinken vergelijkbare geluiden. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid adviseerde het kabinet vorige week om strafheffingen tegen China te overwegen.
China zal strafheffingen niet onbeantwoord laten. Beijing bereidt zich al jaren voor op een handelsoorlog met Europa. En die oorlog heeft China misschien al gewonnen nog voor hij is uitgebroken, precies volgens Sun Tzu’s recept: ‘De bekwame strateeg verslaat de vijand zonder te hoeven vechten’. De economische krijgskunst van China, in drie wijsheden van Sun Tzu.
De pekingeend lijkt misschien niet het vanzelfsprekendste symbool van de handelsoorlog. Het conflict draait immers om moderne technologie, niet om met lente-ui, komkommer en zoete bonensaus geserveerd pluimvee dat in China al op het menu stond toen de Ming-keizers (1368-1644) nog op de Drakentroon zaten.
Toch is de ruzie tussen Brussel en Beijing over de niet-vliegende eend tekenend voor Europa’s grieven jegens China. De EU klaagt dat China, ’s werelds grootste verwerker van eendenvlees, zijn pluimveeboeren bevoordeelt met verborgen staatssteun, zoals extra lage rente op bedrijfsleningen, of ultragoedkoop sojabonenvoer dankzij subsidies voor mengvoederfabrieken.
De dumpprijzen voor pekingeend, nog verergerd door de opzettelijk lage wisselkoers van de renminbi, maken het Poolse, Franse en Nederlandse eendenmesters bijna onmogelijk om met China te wedijveren. ‘Fowl play’, klaagt Europa’s pluimvee-industrie.
Oorlog is de kunst van list en bedrog, schreef Sun Tzu. Om te winnen moet men niet alleen het rechte, maar ook het kromme pad durven bewandelen, het pad van de misleiding.
Dat advies stuit niet op dovemansoren in het Zhongnanhai, het Chinese Kremlin. Toen China in 2001 toetrad tot de Wereldhandelsorganisatie beloofde Beijing bijvoorbeeld dat het handelspartners niet zou verplichten om hun industriële geheimen prijs te geven in ruil voor toegang tot de lucratieve Chinese markt. In de praktijk dwong China buitenlandse firma’s hier wel degelijk toe, bijvoorbeeld door te eisen dat ze een joint venture sloten met Chinese bedrijven met wie ze hun technologie moesten delen.
China kaapt technologie ook via spionage. Op bijna industriële schaal plundert het land vertrouwelijke bedrijfsinformatie, via hacks en infiltranten, of simpelweg door buitenlandse machines na te bouwen. Zo werden in december drie Duitsers veroordeeld voor het smokkelen van kwantumcascade-lasers naar China. In mei arresteerde de Duitse politie een in China geboren echtpaar dat zich voordeed als tolken van Duitse autofabrikanten, met als doel om in militaire technologie gespecialiseerde Duitse wetenschappers naar China te lokken. Daar zouden de academici tegen betaling lezingen voor een publiek van geïnteresseerde leken houden. In werkelijkheid waren het geen leken, maar hotemetoten van Chinese wapenfabrikanten.
Een Duitse maker van tunnelboormachines klaagde in de Süddeutsche Zeitung dat Chinese staatsbedrijven hem uit de markt duwen door zijn reusachtige boren stiekem na te bouwen. ‘Als je een innovatie aanbiedt, zie je een dag later opeens prospectussen van Chinese rivalen met hetzelfde idee.’
Tot overmaat van ramp vertikt Beijing het om zich aan de economische spelregels te houden zoals die althans in westerse handboeken beschreven staan. Precies zoals Sun Tzu voorschreef, die generaals adviseerde om militaire dogma’s aan hun laars te lappen, omdat die hun tegenstanders alleen maar in de kaart spelen.
Een van die spelregels is dat wanneer de export van een land flink toeneemt, de resulterende welvaart normaliter ook het consumptiepatroon in dat land doet stijgen. Behalve in China. De Communistische Partij steekt de exportwinsten namelijk liever in innovatie, en laat de eigen bevolking slechts mondjesmaat delen in de vruchten. China’s sociale uitgaven, zoals aan pensioenen en ziekenfonds, liggen verhoudingsgewijs twee derde lager dan in Duitsland.
Uit voorzorg voor ouderdom en ziekte sparen gewone Chinezen dan ook veel, en laten ze de renminbi amper rollen. De langdurige malaise op China’s huizenmarkt maakt die zuinigheid niet minder. Omdat de Chinezen zelf dus onmogelijk alle door de partij gesubsidieerde auto’s, laptops en robotstofzuigers kunnen kopen, exporteren Chinese bedrijven ze voor dumpprijzen naar Europa.
De Chinese zegetocht is meer dan alleen vals spel. Met een uitgekiende strategie en een hardwerkende bevolking heeft Beijing de Chinese economie minder afhankelijk gemaakt van buitenlandse import, door jaarlijks honderden miljarden euro’s te pompen in eigen zonnepanelen, windturbines, microchips, chemicaliën, straaljagers en AI.
Geen land steekt zoveel geld in innovatie. Zo heeft Beijing zich langzaam maar zeker onkwetsbaar gemaakt voor een eventuele handelsoorlog met het westen, al is China’s afhankelijkheid van ASML en zijn geavanceerde chipmachines vooralsnog een achilleshiel. Ondertussen heeft het Xi-regime de Europese verslaving aan goedkope Chinese producten juist proberen te vergroten, in de hoop Europa chantabel te maken. Dat is gelukt.
Tekenend was het conflict tussen Nederland en China over het Nijmeegse chipbedrijf Nexperia. Minister van Economische Zaken Vincent Karremans nam eind september de macht over bij Nexperia, nadat hij signalen kreeg dat Wingtech, de Chinese eigenaar van Nexperia, stiekem bezig was de fabrikant naar het buitenland te verplaatsen. Prompt legde Beijing wekenlang de export van Chinese Nexperia-chips lam, wat een bijna-doodervaring opleverde voor de zwaar op deze chips leunende Duitse auto-industrie.
Chips zijn lang niet China’s enige wapen. Het land heeft vrijwel een monopolie op de delving en raffinage van germanium, zeldzame aardelementen en andere cruciale metalen voor het maken van elektrische auto’s, windmolens, straaljagers en slimme bommen.
De energietransitie is in belangrijke mate ‘Made in China’. Het leeuwendeel van Europa’s geïmporteerde windturbines (70 procent), warmtepompen (75 procent), batterijen (88 procent) en zonnepanelen (99 procent) komt uit China. En dan is China ook nog hofleverancier van de chemische bouwstenen en werkzame stoffen in medicijnen, zoals antibiotica, paracetamol en hiv-remmers.
Door die export af te knijpen, kan Beijing Europa hard raken. Bovendien kan het Xi-regime verdeel en heers spelen – een tactiek die Sun Tzu al voor de Romeinen beschreef – door China-kritische landen als Frankrijk en Nederland zwaarder te straffen dan China-vriendelijkere landen als Spanje en Hongarije.
Zo bezien staat China in de mogelijke handelsoorlog met Europa al met 2-0 voor. Of, zoals Sun Tzu schreef: ‘Een zegevierend leger wint eerst en zoekt pas daarna het gevecht; een gedoemd leger vecht eerst en hoopt daarna te overwinnen.’
Europa’s grieven leiden in China tot Schadenfreude. Toen Duitse auto’s, chemicaliën en machines vroeger hun Chinese tegenhangers wegconcurreerden, klaagde niemand in China over een ‘Duitsland-schok 1.0’, constateert de China Daily, spreekbuis van de Communistische Partij. In plaats van de ‘reële problemen onder ogen te zien die in eigen land etteren’ maken sommige westerse politici liever China tot ‘zondebok’.
‘Het werkelijke probleem van de Duitse economie is haar lethargie. Veel uit Duitsland teruggekeerde Chinese toeristen merken op dat een land dat ooit synoniem was met punctualiteit en precisie niet langer hetzelfde aanvoelt.’
Sommige westerlingen blieven klaarblijkelijk alleen een economie waarin de Chinezen voor eeuwig ploeteren op de bodem van de internationale waardeketens, terwijl China technologisch afhankelijk blijft van Europa en de VS, schrijft het partijorgaan.
‘Het doet je afvragen: wat heeft China precies misdaan? Zijn Chinese fabrieken te efficiënt? Is de kwaliteit van Chinese producten te snel verbeterd? Investeren Chinese bedrijven te veel in innovatie en boeken ze te veel technologische vooruitgang? Als dat misdaden zijn, dan zijn het ’s werelds absurdste misdaden.’
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant