Recensie | Documentaires Beeldend kunstenaar Jeroen Kooijmans monteerde in ‘Love-22-Love’ een indrukwekkend zelfportret uit drieduizend uur videomateriaal. Cindy Jansen gebruikte in ‘Sovereign Son’ AI om een zoon zijn afwezige vader terug te geven. Beide films peilen de diepte van leven met depressies en psychoses.
Beeld uit de documentaire ‘Love-22 Love’.
Love-22-Love. Regie: Jeroen Kooijmans. Lengte: 84 minuten. Te zien in de bioscoop.
Sovereign Son. Regie: Cindy Jansen. Lengte: 79 minuten. Te zien in de bioscoop (vanaf 24 september).
De ene film gaat over een man die vader wordt, de andere over de zoektocht van een zoon naar zijn vader. En allebei leven ze in een verwarrende wereld. Zo desoriënterend dat ze af en toe kopje onder gaan. In depressie of psychose. Dat zijn zware onderwerpen. Maar wat doen autoportret Love-22-Love en experimentele documentaire Sovereign Son? Ze weigeren verklaringen te geven voor de mentale kwetsbaarheden van respectievelijk beeldend kunstenaar Jeroen Kooijmans en content creator Markus van Belkom. Beide films laten zich daardoor recht in de ziel kijken. En raken daarmee de toeschouwer op dezelfde plek.
Eerst Love-22-Love. Die ging vorig jaar in première tijdens het festival IDFA en bestaat uit meer dan drieduizend uur videomateriaal uit Kooijmans’ persoonlijke archief. Kooijmans (1967) was eind jaren negentig een van de grootste beloftes van zijn generatie. Nog voordat hij in 1995 afstudeerde aan de Rietveld Academie werd de videofilm Work (1994) aangekocht door het Stedelijk Museum: een cirkelformatie van drie van boven gefilmde mannen in witte overalls die – tot in de puntjes gechoreografeerd – steeds een kwak zand in de put van de persoon naast hen scheppen. De camera draait elke keer een derde slag, om het mechanische van deze Sisyfusarbeid te benadrukken.
Daarna volgden prijzen en prestigieuze samenwerkingsprojecten. Tot de machine in 2001, kort na 9/11, vastliep en Kooijmans met een psychose op de psychiatrische afdeling van een New Yorks ziekenhuis werd opgenomen.
De tweede helft van de film gaat vervolgens over het leven na die opname. Het is niet zomaar oppakken en doorgaan. Er blijkt een link tussen Kooijmans’ artistieke bravoure en talent om in de tijdsgeest te zijn en zijn mentale breekbaarheid. Kunst is zijn kracht en zijn zwakte. Love-22-Love wordt door Kooijmans beschreven als een liefdesbrief. En dat is het ook. De stralende Diederix is het middelpunt van veel van het materiaal dat uit die manische drieduizend uur werd geselecteerd. Liefde heelt.
Als je meer formeel naar de film kijkt, dan is al dat videomateriaal een onthutsend en meeslepend voorbeeld van iets wat wel eens de filmische waarheid wordt genoemd. Van datgene wat alleen de camera kan vastleggen omdat een filmmaker het soms niet eens ziet als die door de lens kijkt. Het is best confronterend. Kun je als toeschouwer door Kooijmans’ ogen zijn gemoedstoestand peilen? Of blijft hij toch ongrijpbaar? En is dat misschien wel de allergrootste kracht van deze film?
Iets vergelijkbaars roep Sovereign Son van Cindy Jansen op. Zij volgt de zoon van een man die eind 2021 dood wordt gevonden in een zelfgebouwde tent aan de rand van Amsterdam. Markus van Belkom heeft zijn vader nooit gekend, maar is voor de begrafenis opgespoord door Stichting de Eenzame Uitvaart. Opeens wordt hij geconfronteerd met de vraag wat die afwezigheid betekent voor zijn identiteit. Hij vindt troost in het dragen van zijn vaders kleren. Maar gaan ze daardoor op elkaar lijken? Markus verandert tijdens de pandemie van een zachtaardige jongen in een verwarde wappie die steun zoekt bij online manfluencers. Uiteindelijk wil hij net zoals zijn vader vrij van alles zijn.
Jansen is een filmmaker die bekendstaat om haar bedachtzame stijl, uitgedachte shots en kleine stilistische ingrepen. Dat geeft de film een aangenaam contemplatieve sfeer. Daarin is het volkomen vanzelfsprekend dat ze Markus aanspreekt op zijn politieke denkbeelden, die niet de hare zijn. Maar ook dat hij haar vraagt een film te maken waarvan zijn moeder en zijn vriendin, mocht er „iets met hem gebeuren” zullen zeggen: ,,Marcus had dit prachtig gevonden.”
Ze doet dit door met AI scènes te creëren waarin vader en zoon samen een leven hebben. Die steriele en synthetische werkelijkheid sluit esthetisch aan bij de manosphere waarin Markus zich op dat moment veilig voelt. Een fascinerende filmische séance.