Oekraïne De callcentra-industrie in Oekraïne ontstond na het uitbreken van de oorlog in 2014, en groeide explosief na de grootscheepse invasie van 2022. In eerste instantie richtte ze zich tegen Russische burgers, maar nu ook Europeanen de dupe worden, trekt Oekraïne de stekker eruit.
De dinsdag opgestapte procureur-generaal Roeslan Kravtsjenko, eind juli in Kyiv.
Stapels cash. Inbeslaggenomen auto’s. Een tijdelijk onvindbare procureur-generaal en, volgens Oekraïense media, honderden callcentra vol tele-oplichters. Oekraïne is in de ban van een nieuw corruptieschandaal.
De mede met Europees geld gefinancierde anticorruptiewaakhond NABU is begonnen aan het oprollen van een criminele organisatie rond Oekraïense callcenters. Die opereerde, zo stelt NABU in een persbericht, met medeweten en tot financieel gewin van iemand in het kantoor van procureur-generaal Roeslan Kravtsjenko, de hoogste aanklager.
Kravtsjenko bleek vrijdag tijdens een doorzoeking van zijn kantoor onvindbaar. Na twee dagen ontkende hij zondag betrokkenheid. „Ik heb niets te maken met het verbergen van illegale callcenters”, schreef hij, en wees naar individuele medewerkers.
Dinsdag legde Kravtsjenko zijn functie neer. Tijdens huiszoekingen zou duidelijk zijn geworden dat een medewerker vanuit zijn kantoor de leidinggevenden van NABU en SAPO (officieren van justitie), hun familieleden en ondergeschikten in de gaten liet houden.
Onderzoeksjournalisten van het Oekraïense online medium Pravda stellen dat zijn kantoor bijna 7.000 euro per callcenter zou hebben gekregen om een oogje dicht te knijpen. Het zou gezien moeten worden als smeergeld en geen afdracht van de winst, want de callcenters maken hun slachtoffers veel meer geld afhandig.
De belangrijkste verdachte (en eigenaar van de inbeslaggenomen auto’s) is Serhi Kropyva, adjunct van de afdeling internationale samenwerking binnen het kantoor van de aanklager. Sinds zijn aantreden in 2025 zou hij het smeergeldnetwerk hebben opgezet.
De callcentra-industrie ontstond in Oekraïne na het uitbreken van de oorlog in 2014, en groeide explosief na de grootscheepse invasie van 2022. In eerste instantie richtte ze zich tegen Russische burgers. Sommige Oekraïners konden hen in feilloos Russisch geld aftroggelen.
Op het hoogtepunt zouden dit jaar zo’n vijfhonderd tot tweeduizend frauduleuze callcentra actief zijn geweest, ieder met tot tweehonderd medewerkers. Een Oekraïense econoom stelt tegenover het medium dat Oekraïne daarmee in dezelfde categorie valt als Myanmar, Nigeria en India – waar callcentra zich richten op Engelstalige landen. Dit type criminele netwerken floreert vooral in landen waar de bevolking het economisch zwaar heeft, de instituties zwak zijn en de rechtsstaat slecht functioneert.
Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken klaagde al zeker sinds 2024 over het oplichtende „IT-leger” in Oekraïne. Er zouden gevallen zijn waarbij Russen eerst bestolen worden, en daarna gedwongen worden tot sabotage-acties om hun geld terug te krijgen. Dit wordt alleen in Russische media gesteld. De Russische verslaggeving is onvolledig en niet te controleren.
In Rusland hebben banken betere antifraudesystemen ingevoerd die verdachte betalingen meteen blokkeren. Daarop zochten tele-oplichters nieuwe slachtoffers in eigen land, andere voormalige Sovjet-landen en EU-lidstaten.
Die laatste doelgroep werd een probleem, omdat er steeds vaker klachten over binnenkwamen bij de lokale politie. Het deed afbreuk aan het aanzien van Oekraïne, wat aanleiding lijkt te hebben gegeven om de callcentra aan te pakken. Dat het criminele verdienmodel ten einde zou komen, bleek al voor de NABU-aanklacht. Afgelopen maanden begonnen de veiligheidsdienst SBOe en de politie met huiszoekingen. Vorige week legde president Volodymyr Zelensky een wet voor aan het parlement, waardoor ook gewone medewerkers van callcenters kunnen worden vervolgd. Die kunnen tot tien jaar cel krijgen.
Volgens Oekraïense media hebben veel callcentra zelf al conclusies getrokken en de kantoren gesloten. Dat betekent niet dat iedereen vrijuit gaat: de operatie van NABU is nog niet voorbij en er zullen nog nieuwe verdachten worden aangewezen.