Al vroeg begon ik mijn persoonlijke domein te beschermen, erop vertrouwend dat de vinder van het dagboek begreep dat het slot bedoeld was als waarschuwing. Dat ding trok je zo kapot, maar de boodschap was duidelijk: niet toegankelijk voor onbevoegden, niet voor andermans ogen. Dan maar hopen dat de vinder het signaal begreep.
Met terugwerkende kracht zie ik dat het wrakke slotje de voorloper was van 1234 als toegangscode van je telefoon; het moest afschermen wat ik beschouwde als mijn privé.
Die persoonlijke beveiliging is in computerland veel gecompliceerder: internet begon met de uitdrukkelijke intentie verre vreemden met elkaar te verbinden, en dus moest je wachtwoorden aanmaken om je privacy te garanderen en bij specifieke accounts te komen. Dat blijft een gehannes voor laatkomers zoals ik. Veel jongere generaties gaan moeiteloos om met die dingen, ze hebben een betrouwbare wachtwoordmanager, en de telefoon is voor het versturen van berichten. Ik zie de duimen roffelen in trein en bus. Maar als je veel later begint en dan ook nog eens met tegenzin, blijf je vaak het dommerdje van de klas.
Maar wat mij nu zo fascineert is dat het wachtwoordgebruik, ooit bedoeld als beveiliging van het private domein, nu ook in het publieke debat opgeld doet. Dat is vreemd, want democratische politiek steunt voor een belangrijk deel op openbare uitwisseling van meningen en standpunten. Een politieke discussie zou voor iedereen toegankelijk moeten zijn. Moge het beste argument winnen.
In deze krant (3/9) las ik het volgende over het filmfestival in Venetië: „Politiek is gevaarlijk struikeldraad op filmfestivals. Jury en filmmakers worden op hoge toon gelast zich uit te spreken over Gaza, Oekraïne, genderkwesties of AI. Eén verkeerd woord, en boem.”
En dat uitspreken over heikele kwesties is bepaald niet bedoeld om nu eens gezellig een boom op te zetten: het gaat erom dat er signaalwoorden worden afgegeven, waarna pas toegang wordt verleend om mee te praten. ‘Sesam, open U’. Het is een vorm van wachtwoordpolitiek, die de schapen van de bokken moet scheiden.
Elke politieke kwestie kent weer andere wachtwoorden, die meteen ook weer andere standpunten weergeven en die bepalen of iemand wordt beschouwd als een serieus te nemen gespreksgenoot. Anders, ‘boem’.
Over Israël bijvoorbeeld; wie in kritische kring het woord ‘genocidaal’ niet snel genoeg laat vallen, is af. Je kunt nog zoveel kritiek hebben op de regering-Netanyahu, die genocide-lakmoesproef is cruciaal. Of, in het pro-Israël kamp: ‘Enige democratie in de regio’, ‘Gods eigen land, enige Joodse vluchtheuvel ter wereld’. Pas na die herkenbare en geruststellende woorden kunnen bijvoorbeeld ‘Christenen voor Israël’ met andere Nederlanders in debat. Maar tot een open debat leidt zo’n wachtwoordpolitiek uiteraard niet. De volle breedte van allerlei overwegingen wordt versmald tot een nauwe doorgang, waar je je eerst doorheen moet wurmen, en pas daarna valt er te praten.
Dit soort wachtwoordpolitiek speelt ook wanneer het over immigratie gaat: ‘vol is vol’, of ‘er is enkel een opvangcrisis’.
Gender: ‘er zijn twee biologische geslachten’ of ‘gender is een performatieve daad, en dus altijd veranderlijk’.
Oekraïne: ‘Corrupte nepstaat, speelbal van het Westen’. Of ‘Soevereine staat, tegen alle internationale regels in aangevallen door het imperialistische Rusland’.
Het gaat er niet om dat die slogans geen (kern van) waarheid kunnen bevatten, maar dat het toegangscodes zijn, die überhaupt een uitwisseling van ideeën mogelijk moeten maken. En omdat het toegangscodes zijn voor gelijkgezinden, wordt het ‘debat’ dat volgt nogal voorspelbaar.
Ikzelf maak me ook schuldig aan wachtwoordpolitiek: wie over Oekraïne begint als een ‘nepstaat, historisch horend bij Rusland’ heeft mijn sympathie al snel verspeeld. En ook mijn gehoor: dat laatste vind ik geen verdienste.
Twee dingen vallen op: dat die wachtwoorden het sterkst gelden in de culturele wereld, zie de ‘cancelcultuur’, zie het filmfestival in Venetië, waar de economische en geopolitieke inbreng nu juist het minst relevant is. Het Amsterdamse theater Bellevue boycot Israël. Nu Israël weer.
Politieke kwesties horen niet achter wachtwoorden. Hangslotjes zijn bedoeld voor dagboeken.