De lezersbrieven! Over Saksen-Anhalt als steen op de maag, wake-upcall voor oprukkend fascisme of toch juist niet, de rol van de media en de Brandmauer als principiële keuze.
De monsterzege van de extreemrechtse AfD in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt was voorspeld, maar ligt mij niettemin als een steen op de maag. Pro-Poetin, anti-Oekraïne. Neofascistisch, racistisch. Ze willen asielkinderen wegzetten in aparte klasjes. Wat is het vervolg? Een ster met de letter ‘A’ op hun kleren genaaid?
Maar wat er ook gebeurt, ik blijf onze liberale democratie, met al haar beperkingen, verdedigen. Ik omarm onze rechtsstaat, die ook oog heeft voor de minderheid. Net zo de internationale rechtsorde, ook al wordt deze gesloopt door een geesteszieke in het Witte Huis. Ik blijf mij verzetten tegen de lege ophitspolitiek van Geert W. Ik blijf het geleuter over ‘gelukszoekers’ tegenspreken met de vragen: ‘Wat zoek jij dan in het leven? Het ongeluk?’ En ik blijf mensen – zeker degenen die in nood zijn – tegemoet treden met een warm hart en een open blik. Wat er ook gebeurt: in mijn hoofd blijf ik vrij.
Joost van Lingen, Zeist
‘Alles ist möglich’, zo luidt het motto van de AfD na haar klinkende overwinning in Saksen-Anhalt. De gedachte dat alles mogelijk is, is een van de meest verontrustende trekken van het totalitaire denken. In The Origins of Totalitarianism uit 1951 wijdt Hannah Arendt hier een uitvoerige beschouwing aan. Volgens haar kan de ‘normale’ wereld een tijdlang weerstand bieden tegen de opkomst van het totalitaire denken door het af te doen als wensdenken. Maar dat is dan ook precies wat het is: een ideologie die, geheel los van de werkelijke wereld een schijnwereld creëert met schijnbegrippen als ‘de Natuur’, ‘de Geschiedenis’ en vooral ‘De Mens’. Op heel wat plekken in de wereld werd en wordt zo gedacht. Bij denken blijft het niet alleen, het zet ook aan tot handelen. De zelfonthulling van de AfD is daarom een wake-upcall van de eerste orde.
Joop Berding, Den Haag
Pieter Klok analyseert de winst van de AfD en hij merkt terecht op dat meebuigen met extreemrechts niet werkt. Hij verwijst ook terecht naar de rol van Amerikaanse big tech en Rusland. In zijn analyse mis ik de rol van de media. In de media krijgen extreemrechtse politici volop ruimte om hun giftige boodschap te verspreiden. In 1933 wist Goebbels de media al te bespelen en het gebeurt nu weer. Neem een voorbeeld aan de Waalse media die geen aandacht besteden aan de giftige boodschap van extreemrechts. Wellicht is er een relatie tussen dat beleid en de (relatief) geringe populariteit van extreemrechts in Wallonië.
Ronny van de Water, Amsterdam
Saksen-Anhalt heeft 2,1 miljoen inwoners, en zoals alle prognoses al heel lang duidelijk maakten zou de AfD daar boven de 40 procent scoren. Op 30 september zijn er deelstaatverkiezingen in Berlijn en Mecklenburg-Vorpommern. In Berlijn staan vier partijen, waaronder de AfD, dicht bij elkaar in de peilingen, onder de 20 procent . Berlijn heeft bijna 4 miljoen inwoners. In Mecklenburg-Vorpommern, met slechts 1,6 miljoen inwoners, zal de partij meer dan 40 procent scoren.
Dat de gevestigde partijen in de wetenschap dat ze zwaar zouden gaan verliezen in dunbevolkte oostelijke deelstaten met een overwegend oudere bevolking en een wonderlijke Ossi-nostalgie zo geschokt reageren op de AfD-winst, is verbazingwekkend. Duitsland heeft 90 miljoen inwoners. Dat twee deelstaten met nog geen 4 miljoen inwoners op ‘Bundesebene’ zoveel paniek kunnen veroorzaken, is goed voor de journalistiek, maar zegt vooralsnog weinig over de veranderde politieke cultuur. De Bondsrepubliek is geen Weimar en zal dat nooit worden.
M.G. Belderink, Amsterdam
De strategie om extreemrechts met een Brandmauer te weren is mislukt. Hoezo? Die strategie mislukt pas als andere partijen zich er niet meer aan houden, dus bijvoorbeeld als de CDU in Saksen-Anhalt een AfD-regering gaat gedogen. Ik mag tenminste hopen dat een Brandmauer een principiële keuze is – met dit gedachtegoed willen we ons niet inlaten – en dat partijen zich niet zoals de VVD in Nederland verlagen tot ‘strategische keuzes’ op grond van veronderstelde verkiezingsrisico’s. Die strategie werkt ook niet, zoals in Nederland is aangetoond.
Ameling Algra, Den Haag
In zijn Commentaar haakt Pieter Klok in op de overwinning van extreemrechts in Duitsland. Zijn conclusie dat het inmiddels niet meer uitmaakt wat traditionele partijen (in Duitsland) doen onderschrijf ik, maar niet om de door hem genoemde reden. Zijn vaststelling dat de opmars van radicaal en extreemrechts in democratische samenlevingen vooralsnog onstuitbaar lijkt, vind ik in dit kader belangrijker. Dat betekent dat we ergens een afslag hebben gemist. Wat gaat mis in de democratie waardoor radicaal- en extreemrechts een voedingsbodem vindt?
Het bestrijden van de ‘ophitsers’ is het bestrijden van monsters die we zelf gecreëerd hebben en voelt als het dempen van de put als het kalf is verdronken.
Fons Bouchier, Naarden
De AfD behaalt een grote overwinning in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt. De CDU zou niet zijn gestraft voor haar beleid, maar voor de impopulariteit van Merz; de kiezer zou een hekel hebben aan zijn manier van communiceren, patriarchaal en autoritair.
Het zou niet om ‘de poppetjes’ (moeten) gaan maar om de inhoud, dat is hoe we willen en denken dat het werkt. Ideeën bestrijden met ideeën, beleid onderbouwen met argumenten, leugens bestrijden met feiten. Maar zo werkt het niet. Het gaat om de persoon: de gunfactor, charisma, uitstraling, overtuigingskracht, et cetera. Wie is de boodschapper en hoe brengt hij de boodschap voor het voetlicht, dát is waar de kiezer blijkbaar gevoelig voor is.
Sheila Sitalsing schreef er eens een fraaie column over. Wim Duisenberg, PvdA-minister van Financiën in het kabinet-Den Uyl, spreekt een zaal vol fabrieksarbeiders toe over het Europese monetaire stelsel, ingewikkelde materie. Ze zeggen na afloop er ‘geen bal’ van begrepen te hebben, maar hij krijgt groot applaus, het is ‘onze Wim’, en ‘jij bent onze man’. Duisenberg met zijn krullen had de gunfactor, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Frans Timmermans. De Rolling Stones zongen het al in 1965: ‘(It’s) the Singer not the Song’.
Ruud Joppen, Nijmegen
Is extreemrechts niet een eufemisme voor groeperingen die fascistoïde kenmerken hebben? Een sterke leider, zondebokken en het verheerlijken, of vaak betrokken zijn bij geweld. Bovendien zo rechts zijn ze vaak niet. De PVV heeft een duidelijk links
programma. Fascistoïde partijen lijkt me een betere aanduiding. Je moet het beestje
bij de naam noemen.
André Doorlag, Groningen
Wilt u reageren op een brief of een artikel? Stuur dan een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Het belangrijkst is dat een brief helder en duidelijk is. Wie een origineel en nog niet eerder verwoord standpunt naar voren brengt, maakt grotere kans te worden gepubliceerd. Een brief die mooi en prikkelend is geschreven, heeft ook een streepje voor. Kritiek op de Volkskrant wordt vaak gepubliceerd, op-de-man-gespeelde kritiek op personen plaatsen we liever niet.
Iedere brief wordt gelezen door een team van ervaren opinieredacteuren en krijgt een kans. En wekelijks worden ongeveer vijftig brieven geselecteerd. Over de uitslag kan helaas niet worden gecorrespondeerd. Wij zijn er trots op dat onze lezers mooie en goede brieven schrijven, waarvan we elke dag een levendige rubriek kunnen samenstellen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant