In de jaren negentig schreef ik voor deze krant enkele jaren een rubriek over rechtbankzaken. Het betrof geen spectaculaire criminele schandalen, maar misdaden die nooit eerder de krant hadden gehaald. Het ging mij vooral om het persoonlijke drama dat achter de juridische procedures schuilging.
Een zaak die ik me nog goed herinner, is die van de vrouw die aan tinnitus leed. Ze had een slecht huwelijk met een man die haar weinig aandacht gaf. Toen ze op een nacht weer eens klaagde over haar oorsuizingen en hij daar nauwelijks op reageerde, raakten ze op bed slaags. Opeens zat ze boven op hem, pakte hem bij zijn keel en kneep. Hij begon te rochelen en viel stil. Voorgoed.
Huilend zat ze voor haar rechter, die haar veroordeelde tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van twaalf maanden. „Het is een delict dat iedere logica mist”, had de psychiater gezegd. „Je stuit hier op de ingewikkeldheden van de mens.”
Vaak heb ik aan haar teruggedacht. Dat jaar in de cel moet een ramp voor haar zijn geweest. Hoe zou het haar daarna zijn vergaan? Dat komen we nooit te weten, tenzij de rechterlijke macht er nog iets over wil zeggen. Dit gebeurt zelden – ook in dit geval niet – en daarom heb ik geboeid het interview gelezen van Dorien Pels onlangs in Trouw met de Rotterdamse strafrechter Tineke van de Grampel, een van de rechters in de zaak tegen oud-advocaat Inez Weski.
„Mensen hebben soms een stoornis”, zegt ze, maar ze zijn die stoornis niet. Ik wil de mens achter de stoornis bereiken.” Ze spreekt uitgebreid over de rechtszaak uit 2011 tegen Gerson F., een 18-jarige jongen die een Indonesische studente in Rotterdam had verkracht. Ze overleefde het ternauwernood. Voor de rechter kwam alles in deze zaak samen. De dader had een jeugd gehad vol verwaarlozing, mishandeling en misbruik. Hij had bovendien het verstandelijke vermogen van een vijfjarige. Het OM eiste zeven jaar gevangenis en tbs met dwangverpleging, de rechtbank hield het conform het jeugdrecht op een maximale gevangenisstraf van twee jaar en jeugd-tbs. Politicus Thierry Baudet vond het belachelijk laag („Vrouwen zijn vogelvrij”, schreef hij), maar de journalisten begrepen de motivering in het vonnis wel. Van de Grampel: „Dit moesten we vooraan altijd doen: zo min mogelijk juristentaal in het vonnis.”
Hoe was het met de betrokkenen afgelopen? Gerson werd in de gevangenis zelf verkracht en zijn stoornissen werden daarna alleen maar ernstiger. In hoger beroep kreeg hij vier jaar en tbs. Van de Grampel: „Voor zover ik weet zit hij nog steeds in de tbs-kliniek en hij wil daar nooit meer uit. Dat is verschrikkelijk. En ik denk nu: had nou gedaan wat wij zeiden. Eerst opvoeden.”
En het slachtoffer? Zij wilde anoniem blijven en reageerde alleen per brief via haar advocaat. Van de Grampel: „Haar doel was om zich er niet onder te laten krijgen en haar leven weer op te pakken. Daar was ze vastbesloten over.”
Onlangs oordeelde deze rechter met twee collega’s dat Inez Weski niet opnieuw naar de gevangenis hoefde. Ik vermoed dat Weski het geluk had rechters te treffen die iets begrepen van „de ingewikkeldheden van de mens”.