De leesvaardigheid van Nederlandse 15-jarigen wordt almaar slechter. Het niveau blijft in hetzelfde tempo dalen als drie jaar geleden, wat betekent dat de achterstand op andere landen verder is gegroeid.
Dat blijkt uit het dinsdag gepubliceerde Pisa-onderzoek. In opdracht van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso) wordt elke drie jaar onderzocht hoe het is gesteld met het niveau van 15-jarigen op het gebied van lezen, wiskunde en natuurwetenschappen in 91 landen wereldwijd.
Meer dan 760 duizend 15-jarigen maakten voor het Pisa-onderzoek in 2025 een toets, aan de hand waarvan hun vaardigheden werden onderzocht. Ook kregen ze een vragenlijst waarin werd gevraagd naar onder meer hun meningen, achtergrond en school- en thuissituatie. Dit jaar lag de nadruk in het onderzoek op natuurwetenschappen.
Sinds de leesvaardigheid in Nederland in 2018 voor het eerst onder het Oeso-gemiddelde dook, is de achterstand elke drie jaar groter geworden. Het gat tussen de Nederlandse leesvaardigheidsscore en het Oeso-gemiddelde was echter niet eerder zo groot. In Azië wordt het best gescoord op leesvaardigheid: Singapore, delen van China, Japan en Korea voeren de lijst aan. In de EU ligt de leesvaardigheid in Ierland het hoogst.
De neerwaartse trend op leesvaardigheid is het meest zorgwekkend. Een meerderheid van de 15-jarigen had in 2025 het leesniveau dat in 2018 nog van een 14-jarige werd verwacht, zo is te lezen in het rapport. De daling duidt vooral op een afnemende concentratie, stellen de onderzoekers, terwijl ‘het vermogen om kritisch te lezen, de betrouwbaarheid van informatie op waarde te schatten en nuance te begrijpen’ belangrijker wordt ‘in een tijd van snel ontwikkelende kunstmatige intelligentie’.
De cijfers uit het nieuwe rapport passen in een trend die al jaren te zien is in de Pisa-rapporten. De daling in leesvaardigheidsniveau van Nederlandse middelbare scholieren werd in 2012 ingezet, en leidt nu voor het derde Pisa-rapport op rij tot een score onder het Oeso-gemiddelde. Wel schrijven de onderzoekers in een voetnoot dat de daadwerkelijke prestaties van scholieren in de praktijk iets hoger of lager kunnen uitvallen, omdat een aanzienlijk deel van de Nederlandse scholen en scholieren niet met het onderzoek wilden meedoen.
Op het gebied van wiskunde en natuurwetenschappen daalt het niveau in Nederland ook, maar minder hard dan in het vorige Pisa-onderzoek. Weliswaar scoren Nederlandse 15-jarigen op die terreinen ook slechter dan in 2022, maar het niveau daalt niet harder dan gemiddeld in de Oeso-landen. Zo scoorden Nederlandse jongeren slechter op natuurwetenschappen, maar steeg het op de ranglijst wel een plek.
Nieuw in het Pisa-onderzoek van dit jaar was een score op ‘computational problem solving’, waarop Nederland net bovengemiddeld scoort. Daarmee werd onderzocht hoe digitaal geletterd de scholieren zijn en hoe goed ze digitale middelen in weten te zetten om problemen op te lossen.
De teruglopende leesprestaties in Nederland zijn al langer reden tot zorg in de politiek. Toch roepen onderwijsbonden als het CNV en de AOb in een reactie op het Pisa-onderzoek de overheid op om niet direct met nieuwe maatregelen te komen om het tij te keren. Onderwijsverbeteringen zijn al ingevoerd, zeggen zij, maar de effecten daarvan zijn niet altijd direct zichtbaar. De sector is juist gebaat bij stabiliteit in het beleid, benadrukken de onderwijsbonden.
Om de verbeteringen voor elkaar te krijgen, moet er wel structureel worden geïnvesteerd in het onderwijs om voldoende bevoegde leraren en schoolleiders, benadrukken de onderwijsbonden. ‘Tijdelijke middelen kunnen scholen helpen om verbeteringen in gang te zetten, maar bieden onvoldoende zekerheid om die verbeteringen vast te houden’, schrijven de bonden.
Ook ouders zouden volgens de bonden meer kunnen doen om het leesniveau van hun kinderen te verhogen, door thuis meer te lezen of voor te lezen. Het zou helpen als de overheid ‘de invloed van Big Tech op onze jonge kinderen’ zou indammen.
Staatssecretaris Judith Tielen (VVD) van Onderwijs en Emancipatie stelt in een reactie dat Nederland zich ‘geen verdere achteruitgang kan permitteren’. ‘Goed kunnen lezen is cruciaal, bij alle vakken op school en op je werk. Om de bijsluiter van medicijnen te begrijpen, of om een sollicitatiebrief te schrijven.’ Tielen benadrukt eveneens dat maatregelen om het niveau op te krikken al zijn genomen, in de vorm van nieuwe kerndoelen.
Naast het testen van vaardigheden keken onderzoekers ook naar de opvattingen van scholieren over het onderwijs. Wereldwijd zijn leerlingen minder nieuwsgierig geworden, concludeert het Pisa-rapport. Gemiddeld over de Oeso-landen zegt bovendien ongeveer een op de drie leerlingen dat ze stoppen met huiswerk maken als het ze te veel tijd kost. In Rwanda en Nederland loopt dit percentage op tot bijna 50 procent. Bovendien ziet 35 procent van de Nederlandse leerlingen school als ‘tijdverspilling’. Een vergelijkbaar beeld geven leerlingen in Polen en Israël.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant