Onderwijs Dinsdag worden de resultaten bekend van het internationale PISA-onderzoek, naar de reken- en leesvaardigheden van vijftienjarigen. Ierland scoort stabiel goed, als één van de beste EU-landen. Wat is het geheim van de Ieren?
Leerlingen van St. Mary’s Holy Faith Secondary School in Dublin
Wiskundeleraar Ciarán Walsh heeft er vertrouwen in. Van zijn school werden zesenveertig leerlingen geselecteerd, compleet willekeurig, om mee te doen aan de reeks internationale toetsen. „Ik was blij met onze selectie. Ook al was die willekeurig, het was een mooie afspiegeling van alle academische niveaus.”
Walsh coördineerde de toetsen van het PISA-onderzoek voor St. Mary’s Holy Faith Secondary School, een middelbare school in het noorden van de Ierse hoofdstad Dublin. In dat onderzoek worden vijftienjarigen uit meer dan negentig landen getest op leesvaardigheid, wiskunde en natuurwetenschappen. Inhoudelijk hoefde Walsh weinig te doen. „De organisatoren van PISA wisten precies hoe ze alles wilden hebben.” Bijvoorbeeld de opstelling van de leerlingen tijdens de toetsen: niet klassiek naast elkaar, maar tegenover elkaar.
Deze dinsdag worden de resultaten van het PISA, het Programme for International Student Assessment, bekendgemaakt. Het St. Mary’s was vorig jaar één van de 172 Ierse scholen die meededen en aan hun school zal het niet liggen, denkt Walsh. „Eerst zeiden leerlingen die gekozen waren, hmm, waarom ik? Dit was hun kans om bij te dragen aan internationaal onderzoek, zei ik, en dat pakten ze goed op.” Ierland scoort consequent hoog bij het PISA, vaak als één van de beste landen van de Europese Unie. Wat is het geheim van de Ieren?
Muziekles op de school in Dublin.
Nada Ayornu wil na de middelbare school mogelijk geneeskunde gaan studeren.
Volgens Ciarán Walsh is het Ierse curriculum van hoge kwaliteit. Hij geeft wiskunde en aardrijkskunde en van beide vindt hij de inhoud van het onderwijsprogramma fantastisch. „Breed van opzet, met veel ruimte voor creativiteit.” Leerlingen krijgen zo de kans om hun eigen interesses te verkennen. En Ierse scholen geven over het algemeen veel aandacht aan buitenschoolse activiteiten, dat helpt volgens hem ook mee. „Sport, debatclubs, dat soort dingen zijn hier heel belangrijk en dragen bij aan de goede relaties die leerlingen met elkaar ontwikkelen.” Dat helpt weer bij hun schoolprestaties.
Ze krijgen hun kennis hier niet voorgekauwd, zegt leerling Nada Ayornu. Nada is zeventien jaar en net begonnen aan haar laatste jaar op St. Mary’s. „Zelfstandig leren wordt erg gestimuleerd en ik denk dat dat een grote rol speelt bij hoe we presteren. De leraren faciliteren ons leerproces, maar we moeten het wel zelf doen.”
Paul Clarke, directeur van de St. Mary’s Secondary School in Dublin.
Nada Ayornu basketbalt fanatiek, speelde zelfs voor het Ierse nationale elftal. Misschien wil ze geneeskunde gaan studeren, of toch iets in het onderwijs. „Wat het ook wordt, ik wil het graag goed doen.”
In deze eerste schoolweek drentelen de leerlingen nog wat onwennig door de gangen. Tududuuduu, tududuuduu, de schoolbel klinkt als een oproep voor passagiers op een luchthaven. Een leerling is een groen plakbriefje met geheugensteuntjes kwijtgeraakt, het ligt in een vensterbank: Engels lokaal 18, Spaans lokaal 19, wiskunde lokaal 12.
De agenda’s van de leerlingen zijn nog bijna helemaal leeg. Het zijn speciale logboeken die de school heeft ontworpen, waarin ze het hele jaar hun vooruitgang bijhouden. Van alle vakken, en van het leren zelf. De leerdoelen kunnen per vak verschillen: jezelf ‘managen’, samenwerken, communiceren, leren informatie verwerken. „Kies een vaardigheid uit het lijstje en schrijf op hoe je je daarop gaat richten.”
Die agenda’s zijn heel belangrijk, zegt Nada, want ze sporen leerlingen aan het beter te doen dan de vorige keer. „We krijgen visueel inzicht in onze vooruitgang.” Ouders en docenten moeten allebei tekenen, zodat de doelen en resultaten samen worden besproken.
De logboeken bieden maatwerk, zegt schooldirecteur Paul Clarke, voor hem een sleutelwoord. „Elke leerling heeft een eigen pad. Traditioneel bestaat binnen het onderwijs veel aandacht voor universitaire opleidingen, maar die nauwe blik is gelukkig snel aan het verbreden. Praktische beroepsopleidingen zijn steeds belangrijker.”
In Ierland is het voortgezet onderwijs niet ingedeeld op niveaus, zoals in Nederland, maar hangen de opties voor een vervolgopleiding af van het aantal punten dat leerlingen in hun laatste jaar behalen. Het betekent dat scholen breed onderwijs aanbieden, waarbij bijvoorbeeld het volgen van een module met ingewikkelder wiskunde extra punten voor het eindexamen oplevert.
In speciale agenda’s houden de leerlingen van St. Mary’s hun vooruitgang bij.
Het stabiele succes van Ierland bij de driejaarlijkse PISA-onderzoeken heeft niet één magische oorzaak, zegt hoogleraar Paul Conway. Hij is hoofd van de School voor Onderwijs van de Universiteit van Limerick, de instelling met de meeste lerarenopleidingen van het land. „Het is een combinatie van systematisch, doelgericht en proactief beleid, waarbij breed overleg plaatsvindt. En er wordt goed geïnvesteerd in evaluaties.” Het zou hem verbazen als Ierland dit jaar ineens slecht zou scoren.
De Ierse PISA-scores zijn bijna altijd beter dan gemiddeld voor zowel leesvaardigheid, wiskunde als natuurwetenschappen. Alleen in 2009 was er een dip en lagen de wiskunderesultaten onder het gemiddelde. Hoogleraar Conway: „Dat kwam als een schok. Het ministerie kwam met een strategie voor het verbeteren van de lees- en rekenvaardigheid, met ingrijpende veranderingen in de lerarenopleiding.” De opleiding voor leraren in het basisonderwijs werd verlengd van drie naar vier jaar, de postdoctorale opleiding voor het voortgezet onderwijs ging van één naar twee jaar.
In de Ierse samenleving bestaat een historisch, breed draagvlak voor onderwijs als belangrijk cultureel en maatschappelijk project, vertelt Conway. Anders dan bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk heeft Ierland geen industriële revolutie doorgemaakt, die economische vooruitgang opleverde. „De economie rustte zwaar op de landbouw. Ouders zagen onderwijs als dé weg naar vooruitgang.” Docenten staan hoog in aanzien, het is één van de beroepsgroepen die onder de bevolking het meeste vertrouwen genieten.
De katholieke geschiedenis van Ierland speelt ook een belangrijke rol. Van oudsher beheerden de katholieke congregaties de meeste scholen. Nog steeds is bijna 90 procent van de basisscholen katholiek, al worden ze door de staat gefinancierd. Voor middelbare scholen ligt dat percentage lager, op bijna 48 procent. Langzaam maar zeker groeit het aantal openbare scholen zonder geloofsovertuiging.
Schooldirecteur Clarke: „Doordat zusters en broeders zich met onderwijs bezighielden, ontstond er een diep respect. Soms ook angst, helaas.” De katholieke kerk stopte vrouwen in heropvoedingsinstituten, waar ze onderdrukt werden, en op religieuze scholen bleek seksueel misbruik regelmatig voor te komen.
Op het St. Mary’s, een meisjesschool en van oorsprong katholiek, is daar weinig van te merken, behalve dat de school pal naast het hoofdkantoor van de congregatie van de Zusters van het Heilige Geloof ligt en er een kruis op de gevel staat. Voor de ruiten hangen regenboogvlaggen, aan de prikborden in de gang A-viertjes met citaten van de Braziliaanse voetballer Pelé en bokser Muhammad Ali. „Succes is geen toeval.” Ongeveer een derde van het voortgezet onderwijs vindt in Ierland nog gescheiden plaats, steeds meer scholen kiezen voor gemengd onderwijs.
De school ligt in één van de armste delen van Dublin en krijgt sinds 2022 extra subsidie, na uitbreiding van een onderwijsprogramma dat al sinds 2005 loopt. Aan de hand van objectieve criteria bepaalt dat programma welke scholen extra geld voor ondersteuning krijgen. Die criteria zijn onder andere het aantal gezinnen met lage inkomens in de buurt, lokale werkloosheidscijfers en het aantal kinderen dat voortijdig school verlaat. Ongeveer één op de drie scholen krijgt hierdoor extra geld.
Het St. Mary’s kon hierdoor een leraar vrijstellen die als contactpersoon optreedt voor leerlingen die te weinig naar school komen. Ze komt bij gezinnen thuis, fungeert als vast aanspreekpunt voor ouders en kan op die manier het vertrouwen winnen van zowel ouders als leerlingen. De ouders weten wie ze kunnen bellen of appen. Elk jaar zijn er wel een paar leerlingen die zo hun eindexamen halen terwijl dat anders niet was gelukt, zegt directeur Clarke. „We verbreken de vicieuze cirkel van armoede en achterstand. Het lukt niet altijd, maar het vergroot hun kansen.”
Het St. Mary’s is van oorsprong katholiek, maar daar is weinig van te merken.