Begrafenis Mladic Enkele tienduizenden mensen hebben maandag in Belgrado de begrafenis bijgewoond van de Bosnisch-Servische generaal Ratko Mladic. Velen beschouwen hem als een nationale held. Voor niet iedereen was plaats in de kerk. „Dan maar zo dicht mogelijk naast het graf staan.”
Servische militairen staan maandag rond de kist van de voormalige Bosnisch-Servische generaal Ratko Mladic in de Sint-Luka-kerk in Belgrado.
Snurkend op de achterbank van een geparkeerde auto ligt een Servische patriot te slapen. Het is hem gelukt om in de vroege ochtend afscheid te nemen van Ratko Mladic, zegt een van zijn vrienden. Hij zit in een open kofferbak die uitkijkt op een kilometerlange rij met duizenden mensen. Zij willen in de Servisch-orthodoxe kerk Sveti Luka de laatste eer bewijzen aan hun generaal.
Maandagochtend in Belgrado, de hoofdstad van Servië. Enkele tienduizenden mensen uit Servië, de Servische Republiek (een deelrepubliek in Bosnië en Herzegovina) en de diaspora uit andere landen zijn naar de uitvaartdienst en begrafenis gekomen van de Bosnisch-Servische generaal Ratko Mladic.
„Hé! Hallo, zeg? Dat jullie heiligen zijn betekent niet dat jullie mogen voordringen”, zegt een jongeman. Drie orthodoxe priesters lopen geschrokken weg. De ingang van de kerk is streng beveiligd. Sympathisanten moeten door veiligheidspoortjes om de gesloten kist te zien waarin Mladic is opgebaard.
„Geef mij er twee”, zegt een man. In de straten naast de kerk wordt merchandise met afbeeldingen van Mladic verkocht. Op de voorkant van een shirt staat het gezicht van de generaal. Op de achterkant staat een straatnaambord met „Servisch Sarajevo”, een gebied in de Bosnische hoofdstad Sarajevo dat voornamelijk door Bosnische Serviërs wordt bestuurd.
De rij is stroperig. Een groep Servische veteranen komen niet verder. Ze houden grote stokken met de vlag van Servië vast. Op een van de vlaggen is het gezicht van Mladic geborduurd. „We hebben die gemaakt toen hij werd uitgeleverd aan het Joegoslaviëtribunaal”, zegt Zoran Kosanic (59), voorzitter van de oorlogsveteranen in Belgrado.
De dag dat Mladic overleed, 27 augustus 2026, moet volgens veteraan Nedjo Budin (68) uit de Servische Republiek, jaarlijks gemarkeerd worden zoals een religieuze feestdag. „Hij is de vader van Republika Srpska”, zegt Budin. Hij barst in tranen uit.
De Bosnisch-Servische generaal Ratko Mladic, geboren in de deelrepubliek Republika Srpska, overleed op 84-jarige leeftijd in het gevangenisziekenhuis in Scheveningen. Met onder meer een gigantische nieuwe muurschildering van Mladic’ portret in Belgrado werd zijn terugkomst – zijn lichaam werd donderdag overgevlogen – geëerd in Servië.
Door een deel van Servië en een overgroot deel van de Servische Republiek, een deelrepubliek in Bosnië en Herzegovina, wordt hij geëerd voor het beschermen van Republika Srpska tijdens de Joegoslavië-oorlogen – die in 1991 begonnen, in 2001 eindigden en ruim tweehonderdduizend levens eisten van burgers en militairen. Van de 161 aangeklaagde personen uit Servië, Kroatië, Bosnië en Herzegovina, Kosovo, Montenegro en Noord-Macedonië werden uiteindelijk 93 mensen veroordeeld.
Rouwenden, onder wie Servische veteranen, staan maandag in de rij voor een herdenkingsdienst op de dag van de begrafenis van de Bosnisch-Servische oud-generaal Ratko Mladic in de Sint-Lukaskerk in Belgrado.
Mladic beging zijn misdaden vooral tijdens de Bosnische oorlog, tussen 1992 en 1995. Het Joegoslaviëtribunaal hield hem verantwoordelijk voor oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide op ruim achtduizend Bosniakken – Bosnische moslimmannen en -jongens – in Srebrenica. Die enclave moest door Nederlandse militairen van Dutchbat, uitgezonden door de VN, worden beschermd.
In de Servische Republiek werd Mladic na zijn dood door een overgroot deel van de inwoners geëerd. Er werden liederen voor hem gezongen en kaarsen werden aangestoken in orthodoxe kerken. Maar door een deel van Servië werd zijn dood ook gevierd. „Nu nog Vojislav Seselj”, deelden jongeren op sociale media. Seselj, ook een door het Joegoslaviëtribunaal veroordeelde oorlogsmisdadiger uit Republika-Srpska, is op vrije voeten. En weer een ander deel van Servië herkent Mladic zowel als oorlogsmisdadiger als beschermer van hun volk.
Het eerste internationale opsporingsbevel tegen Mladic werd in 1996 uitgevaardigd door het Joegoslaviëtribunaal. In de eerste jaren dat Mladic voortvluchtig was, werd hij beschermd door het Bosnisch-Servische leger. Hij hield zich schuil in militaire complexen en bunkers. Het stokje werd in 2002, toen de politieke druk op Servië vanuit de Europese Unie toenam om Mladic uit te leveren, overgedragen aan familieleden en vertrouwelingen.
Mladic leidde onder de alias Milorad Komadić een verborgen leven in het huis van een familielid als een klusjesman op het platteland in Lazarevo, een dorp in Noord-Servië. In de vroege ochtend van 11 juli 2011 werd het boerenhuis omsingeld door gemaskerde agenten van de Servische binnenlandse veiligheidsdienst en speciale politie-eenheden, na een anonieme tip.
In de jaren dat Mladic zich schuil hield, was hij getroffen door minstens één beroerte. De afgelopen vijftien jaar volgden tijdens zijn levenslange gevangenisstraf meerdere beroertes. De zoon van Mladic, Darko Mladic en het medisch en juridisch team van Mladic hadden kritiek op het Internationaal Strafhof tijdens een persconferentie in Belgrado.
„Hij werd gedood door de nalatigheid van artsen en ambulancepersoneel”, aldus dokter Ognjen Gudelj. „En door het opzettelijk toedienen van te sterke opiaten”, stelt Darko Mladic. De familie en het Servische medische team hechten nog altijd belang aan nader onderzoek naar de medische behandeling van Mladić in Nederland.
Aleksandar Vucic, de president van Servië, staat achter een staatsbegrafenis met militaire eer voor Mladic. Volgens de premier van Kroatië, Andrej Plenković, zou zo’n eerbetoon „de deur naar de Europese Unie” sluiten. In sommige internationale en Europese media wordt de begrafenis als verheerlijking van oorlogsmisdaden beschouwd.
Twee dagen eerder werd de herdenking in het Huis van het Servische leger (Dom Vojske) in de binnenstad van Belgrado gehouden. In de herdenkingshal was plek voor driehonderd mensen. Regeringsgezinde media leken voorrang gekregen te hebben om vanuit de zaal verslag te doen.
Een half uur voordat de herdenking begon, arriveerde een bus uit Banja Luka, de grootste stad van de Servische Republiek, met enkele tientallen veteranen. De weduwe van Mladic, Bosiljka Mladic (79) en zoon Darko (57), werden vergezeld door (oud-)politici uit Servië, de Servische Republiek en Rusland, (voormalig) militairen en sympathisanten. De hoofdingang werd omringd door ruim honderd mensen die niet meer naar binnen konden.
Mannen met capes met een afbeelding van Ratko Mladic, maandag bij de Sint-Lucaskerk in Belgrado.
Een paar sympathisanten gekleed in Mladic merchandise keken op hun telefoon naar livestreams van de commemoratie. Vier sprekers, onder wie generaal Zivomir Ninkovic (76), voormalige commandant van de luchtmacht en luchtverdediging van het leger van Republika Srpska, zei dat Republika Srpska niet zou bestaan zonder Mladic.
Aan de overkant van de straat staat een betonnen, verhoogd plantsoen met gras. Een vriendengroep die elkaar kent van rondhangen in het park zit op de verhoging. „Vergeet niet dat hij ook kinderen en Bosnische Kroaten heeft beschermd”, zegt Gruna Marjanovic (77). Ze houdt stevig een Servisch-Orthodox kruis vast. Het maakt haar niet uit welke nationaliteit of kleur iemand heeft, zolang die een goed hart en ziel heeft. „Want God kijkt alleen naar iemands ziel en hart.”
Een vriendin van Marjanovic die naast haar zit voelt sinds het overlijden van Mladic enige rust, maar ook nog teleurstelling. Ze vinden dat het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag Mladic heeft vermoord. Gordana Kangrga-Mikulić (61): „De rechters in Den Haag moeten zich diep schamen. Ze hebben hem zelfs niet de minimale waardigheid gegeven waar ze zich altijd op beroepen als het gaat om vrijheid en mensenrechten. En ze hebben niet eens toegestaan dat hij in zijn eigen land kon sterven, zodat zijn lijden aan het einde niet zo zwaar en pijnlijk hoefde te zijn.”
Het gesprek van de vrouwen wordt verstoord door twee oudere mannen. Ze wilden al te graag vertellen over de geschiedenis van voormalig Joegoslavië. „Hou effe op”, zegt Marjanovic tegen de mannen. Haar vriendin maakt haar verhaal nog snel af door te zeggen dat Mladic zijn eigen volk verdedigde tegen een veel grotere internationale macht. Een paar groepjes jongeren die bij hen in de buurt staan willen niet met Nederlandse media praten, omdat „Den Haag Mladic de dood in heeft gejaagd”.
Maandagmiddag in Belgrado, op de hoogste heuvel van begraafplaats Topcider. Mladic’ wens om begraven te worden naast zijn dochter is gehonoreerd. Het graf van zijn dochter is geopend. Boven op de kist van zijn dochter komt de kist van Mladic. Sympathisanten poseren voor het graf en maken selfies.
„Mijn broer kreeg persoonlijk instructies van Mladic”, fluistert oorlogsveteraan Dmitar Kovucic (79). Hij is speciaal uit Banja Luka voor de uitvaart gekomen. Maar hij mocht vanochtend de kerk niet in omdat hij sandalen aan had. „Dan maar zo dicht mogelijk naast het graf staan”, zegt Kovucic. Vanavond rijdt hij met een van die vier veteranenbussen uit Banja Luka terug naar huis.
Er klinkt applaus. „Servië!”, schreeuwt een man. De tientallen gespierde mannen met geblindeerde brillen lijken extra alert. De rouwstoet arriveert langs de begraafplaats. Het bordeaux busje met de kist wordt gevolgd door enkele duizenden sympathisanten. Sommige haken af en rennen door het beboste deel langs de hekken om Mladic’ zoon te horen spreken.
Mensen wonen maandag de begrafenis bij van de Bosnisch-Servische oorlogsgeneraal Ratko Mladic op de begraafplaats Topcider in Belgrado.