Terwijl ASML dinsdag het begin viert van de bouw van een nieuwe campus, tracht de gemeente Eindhoven met man en macht de laatste hindernissen in de omgeving te slechten.
Gebouwen van ASML in aanbouw in Veldhoven.
In een bos ten noorden van Eindhoven Airport liggen panden uit 1900 verscholen. Vroeger testte Philips er straatverlichting. Tegenwoordig zijn de panden eigendom van drie zussen, die ze samen met de omliggende grond erfden van hun vader. Ze doen niets met de panden, die wel onderdak bieden aan een groepje kraakwachten.
Het is een van de weinige plekken in de wijde omgeving, vol akkers en wegen, waar mensen wonen. In dit gebied moet ASML gaan uitbreiden. Om de grond in erfpacht te kunnen geven aan de chipmachinefabrikant, probeert de gemeente Eindhoven sinds vorig jaar de bosgrond van de familie te kopen.
Daar is alleen het belang van de chipmachinefabrikant mee gediend, vindt de familie. Volgens Eindhoven dient de bouw van de nieuwe campus juist een publiek belang: de wisselwerking tussen ASML en toeleveranciers, gevestigd op de nabije Brainport Industries Campus, is belangrijk voor de ontwikkeling van de regio.
Omdat onderhandelingen niet wilden vlotten, begon Eindhoven in februari een onteigeningsprocedure. Niet alleen voor de bosgrond en gebouwen waar de kraakwachten wonen, ook voor de andere elf percelen die nog van particuliere eigenaren waren. Onder druk van dreigende onteigening verkochten de meesten hun grond alsnog aan de gemeente, die volgens het Kadaster in totaal 13,6 miljoen euro betaalde voor ruim 15 hectare.
Het kan nog lang duren voordat Eindhoven de laatste twee percelen aan ASML kan overdragen. Zowel de familie als de eigenaar van het andere perceel, een ondernemer uit het nabije Best, is naar de Raad van State gestapt. Zulke procedures kunnen jaren duren. Een woordvoerder van de familie laat NRC via WhatsApp weten dat volgende maand ook een rechtszaak dient tegen de bekrachtiging van de rechter van de onteigeningsprocedure. De eigenaar van het andere perceel, een akker, wil niets kwijt aan de telefoon.
Ondertussen is de transformatie van het campusgebied begonnen. Afgelopen halfjaar gingen de eerste stukken grond, gelegen tussen de snelweg en Eindhoven Airport, op de schop. Voor marters en mierenhopen is een nieuwe plek gevonden, amfibieën werden met een scherm van het werkterrein gehouden. De Japanse duizendknoop is verwijderd, bomen zijn gekapt. En verontreinigde grond werd afgegraven, nadat een lokale boer die er een lekkende mestzak had gedumpt dat weigerde op te ruimen.
Om ASML daadwerkelijk te laten beginnen met de bouw van de nieuwe campus, waarvoor deze dinsdag de aftrap wordt gegeven, moesten Eindhovense raadsleden vorige week hun reces afbreken. In een ingelaste vergadering van nog geen vier minuten stemden zij unaniem voor het gedeeltelijk opheffen van de geheimhouding op stukken over grondexploitatie.
Dat gedeelte moet openbaar zijn om de erfpachtakte te kunnen opstellen waarmee Eindhoven de verworven grond overdraagt aan ASML. Die wordt later deze week ondertekend, laat een woordvoerder van de gemeente weten.
De komst van de nieuwe ASML-campus is een spoedklus. Nadat Peter Wennink had gewaarschuwd dat ASML ook buiten Nederland zou kunnen uitbreiden, kwam de zogeheten Beethoven-deal tot stand. Gemeente, rijk en bedrijven zegden daarin 2,5 miljard euro aan investeringen toe voor de Brainportregio.
Ondertussen had ASML aangeklopt bij de gemeente voor het campusgebied. De noodzaak voor de uitbreiding van ASML neemt aalleen maar toe, zei wethouder Stijn Steenbakkers (economie) in maart tegen NRC, gezien de geopolitieke ontwikkelingen en het belang van de hightechindustrie voor Nederland en Europa.
In 2028 moeten de eerste 3.000 werknemers van en naar de ASML-campus kunnen pendelen. Dat worden er uiteindelijk maximaal 20.000.
Maar terwijl de eerste fase van de bouw begint, blijven er dus losse eindjes bestaan in het campusgebied. De gemeente Eindhoven moet niet alleen rekening houden met de eigenaren van de twee overgebleven percelen, maar ook met een zorgorganisatie in het campusgebied.
Aan een smal bospaadje zit een erf waar kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking, autisme, ADHD en gedragsproblemen naschoolse begeleiding krijgen. Ze spelen, sporten en eten daar, sommigen logeren er. Of de kinderen daar kunnen blijven, is onderwerp van gesprek tussen de zorgorganisatie, ASML en de gemeente.
Ook de bewoners van een lokaal wooncollectief, levend in een groep campers en vrachtwagens op een stuk braakliggende grond, verkeren in onzekerheid. Zij moeten wijken omdat de naastgelegen toegangsweg naar de campus verbreed wordt. In de gemeenteraad is gesproken over één specifieke nieuwe plek voor het wooncollectief, maar die is slechts kort beschikbaar. Er is contact met de gemeente, laat een bewoner weten, maar er is nog geen alternatief.
Voor dezelfde verbreding van de weg is een vergunning verleend voor grondwerkzaamheden ter hoogte van een ondergrondse begraafplaats uit de Bronstijd met de status van Rijksmonument. Het is een urnenveld waarin zes jaar geleden resten van elf grafmonumenten zijn gevonden. De opgraving daarvan begint binnen enkele weken, laat regio-archeoloog Ria Berkvens van de Omgevingsdienst per mail weten. Er komt een herkenningspunt, om te herinneren aan de begraafplaats.
Naast de toegangsweg wordt ook de onderdoorgang bij de naastgelegen snelweg verbreed, zodat daar straks ook bussen en fietsers doorheen kunnen gaan. De kosten voor de verbouwing van de infrastructuur rondom de campus, eerder geschat op 138 miljoen euro, lopen mede door de stijgende energieprijzen op tot 256 miljoen.
Om de verkeersmaatregelen te kunnen betalen heeft Eindhoven nog „een laatste zetje nodig” van het kabinet, schreef burgemeester Jeroen Dijsselbloem in augustus in een brandbrief aan Den Haag. Dijsselbloem waarschuwde dat de Brainportregio dreigt stil te vallen als netcongestie woningbouw blijft afremmen. Ook neemt het draagvlak voor economische groei onder Eindhovenaren volgens Dijsselbloem af als de beloofde Beethoven-gelden voor publieke voorzieningen uitblijven.