Begroting Het kabinet wil 6,5 miljard euro bezuinigen op de sociale zekerheid. De bonden zijn daarop tegen. Daarom voeren ze in de aanloop naar Prinsjesdag acties door heel het land, in verschillende sectoren.
Wachtende reizigers op Utrecht Centraal Station. In juni werd in het openbaar vervoer ook gestaakt tegen de plannen van het kabinet om te bezuinigen op de sociale zekerheid.
Werknemers van Heineken, van ProRail, in de bouw en ziekenhuizen. Sinds begin deze maand staken ze op verschillende momenten tot 14 september tegen de plannen van het kabinet om 6,5 miljard euro te bezuinigen op de sociale zekerheid. De bonden willen deze bezuinigingen van tafel. Al maanden willen ze niet met het kabinet praten. Eerst moet er een streep door de plannen. Deze woensdag gaat daarom het openbaar vervoer in het hele land plat en dinsdag vindt een landelijke actiedag plaats bij het Malieveld in Den Haag.
De acties vinden plaats in de aanloop naar Prinsjesdag, volgende week dinsdag, als het kabinet de begroting voor het komende jaar indient. Vorige week rees heel even de vraag of de geplande acties nog wel door zouden gaan, toen het kabinet de bonden een handreiking leek te doen. Sommige bezuiningsmaatregelen werden geschrapt, andere uitgesteld.
Maar de stakingen gaan door. „We zien dat het kabinet beweegt en dat laat zien dat actievoeren zin heeft”, zei FNV-voorzitter Hans Spekman vorige week. CNV-voorzitter Hans van den Heuvel: „Een jaartje uitstel verandert niets aan het principe dat ons sociale stelsel niet uitgehold mag worden.” Vier vragen over de stakingen.
De staking die waarschijnlijk het meest gevoeld zal worden, is die van het landelijke openbaar vervoer op woensdag 9 september. Het hele openbaar vervoer in Nederland staat dan 24 uur stil. Er rijden geen treinen, bussen, metro’s of trams. Veerponten op onder meer het Noordzeekanaal en het Amsterdamse IJ varen niet. Daarnaast zijn er acties in verschillende andere sectoren. Bij Heineken dus, maar ook in ziekenhuizen, bouw- en metaalbedrijven, in havens. Ook medewerkers van gemeenten, provincies, waterschappen en veiligheidsregio’s voeren actie.
De bonden vinden net als het kabinet dat verbeteringen nodig zijn in het huidige sociale stelsel. Er staan veel mensen aan kant die niet werken, maar die wel sneller aan het werk zouden kunnen. Maar verbeteren, zeggen de bonden, doe je in dit geval niet door te bezuinigen. Mensen korten op hun uitkering werkt volgens hen averechts. Een helpende hand helpt mensen beter om weer aan de slag te gaan, zegt FNV-vicevoorzitter Nine Kooiman. „Om de economie stabiel te houden, heb je een sociaal vangnet nodig. Dat vangnet moeten we uitbouwen en we moeten juist zorgen voor meer mogelijkheden om mensen van werk naar werk te begeleiden.”
Bij de begrotingsonderhandelingen van de afgelopen weken waren de bezuinigingen op de sociale zekerheid een van de belangrijkste discussiepunten. Een aantal oppositiepartijen mocht ook langskomen om hun voorwaarden voor steun aan de begroting toe te lichten en Pro-leider Jesse Klaver eiste in dat gesprek, zoals hij al maanden doet, dat de bezuinigingen van in totaal circa 6,5 miljard euro volledig van tafel zouden gaan. Binnen de coalitie van D66, VVD en CDA zou stevige discussie zijn geweest over de vraag in hoeverre Pro daarin tegemoet moet worden gekomen. Met Pro is het minderheidskabinet-Jetten verzekerd van voldoende steun in de Tweede Kamer en heeft het ook bijna een meerderheid in de Eerste Kamer.
Nadat de top van kabinet en coalitie vorige maandag op het laatste moment een begrotingsdeal hadden gesloten, lekte via RTL uit dat de bezuinigingen op de sociale zekerheid fors worden afgezwakt. Haagse bronnen bevestigden aan NRC dat de coalitie een streep zet door het plan om de maximale salarisgrondslag voor allerlei UWV-uitkeringen (het ‘maximumdagloon’) met 20 procent te verlagen. Door het schrappen van dit plan, dat 160.000 uitkeringsontvangers in de WW en WIA had kunnen raken, raakt het kabinet een besparing van ruim 800 miljoen euro structureel kwijt.
Twee andere bezuinigings- en hervormingsplannen voor de sociale zekerheid worden uitgesteld: het voorstel om de maximale duur van werkloosheidsuitkering WW te verlagen van twee jaar naar één jaar gaat nu pas in 2029 in. Het plan om de tegemoetkoming voor arbeidsongeschikten af te schaffen wordt een jaar uitgesteld. Eerder dit jaar beloofde minister van Sociale Zaken Hans Vijlbrief (D66) al om een verdere verhoging van de AOW-leeftijd niet door te zetten, wat een gat in de begroting geeft van 2,8 miljard structureel. Het is nog niet precies duidelijk hoe de coalitiepartijen hier financiële dekking voor hebben gevonden.
Met het uit- en afstel van een aantal maatregelen hoopt het kabinet na Prinsjesdag weer in gesprek te kunnen met de vakbonden en werkgevers om tot een sociaal akkoord te komen. Pro-leider Jesse Klaver zei „totaal niet onder de indruk” te zijn van de handreiking die de coalitie richting zijn partij doet. „Op zijn best zijn er dingen vooruitgeschoven, er blijven nog steeds miljardenbezuinigingen staan.” De verwachting is dat het kabinet na Prinsjesdag opnieuw met de oppositie om tafel gaat om over steun voor de begroting te spreken.
Mogelijk is het woensdag drukker op de weg. Mensen die normaal gesproken gebruikmaken van het openbaar vervoer, nemen dan misschien de auto. Sommige mensen kunnen zich mogelijk amper verplaatsen. Instanties communiceren op hun websites over mogelijke alternatieven voor afspraken die die dag plaatsvinden. Het gerechtshof in Den Haag schrijft dat mensen die voor een zitting verhinderd raken om uitstel of een digitale deelname kunnen vragen.
De werkonderbrekingen bij bedrijven kunnen daarnaast tot financiële schade leiden. „Deze gevolgen zijn niet leuk”, zegt Kooiman. „Staken doe je niet voor de lol. We doen dit omdat we de sociale zekerheid willen redden. Het is pittig dat mensen last hebben van de stakingen. Maar wij doen het uiteindelijk voor iedereen. Want ziek worden of je baan verliezen, kan iedereen overkomen.”
Met medewerking van Pim van den Dool.