Deelstaatverkiezingen Volgens de eerste prognoses haalt de partij 44 procent van de stemmen, maar wordt het moeilijk om in het deelstaatparlement een regering met een meerderheid te vormen. Voor de CDU van kanselier Friedrich Merz is de uitslag een harde klap.
Ulrich Siegmund (midden), lijsttrekker van de AfD bij de deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt, viert zondag de uitslag van de exitpolls met de co-leiders van de partij, Alice Weidel (links) en Tino Chrupalla, in Magdeburg.
Met een monsterzege in de deelstaat Saksen-Anhalt heeft de uiterst rechtse Alternative für Deutschland (AfD) zondag het beste resultaat in de geschiedenis van de partij behaald: volgens de eerste prognoses haalt de partij 44 procent van de stemmen. De AfD wordt daarmee veruit de grootste partij in het parlement van de deelstaat. Voor de AfD is het een nieuw record, voor de gevestigde partijen een afrekening. CDU-fractievoorzitter Thorsten Frei noemde het resultaat een „cesuur voor ons land”.
De CDU van kanselier Friedrich Merz verloor volgens de prognoses maar liefst de helft van de zetels in de deelstaat en kwam op 19 procent. Bovendien lijken de partijen Die Linke (9 procent), SPD (8 procent), Groenen (9 procent) en het Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW, 5 procent) de kiesdrempel van 5 procent te hebben gehaald en in het parlement te komen.
Volgens de eerste cijfers wordt het moeilijk om in het deelstaatparlement een regering met een meerderheid te vormen. De AfD streefde naar een absolute meerderheid om te kunnen regeren zonder coalitiepartner en zonder compromissen te hoeven sluiten. Die absolute meerderheid lijkt de AfD volgens de prognoses net niet te halen. Partijvoorzitter Alice Weidel zei op zondagavond bij omroep ARD dat de hand naar „iedereen is uitgestrekt die met ons wil samenwerken”.
De enige partij die met de AfD samen lijkt te willen werken is het links-populistische BSW. Met AfD en BSW zouden twee zeer pro-Russische partijen in Saksen-Anhalt het voor het zeggen krijgen. Mocht het BSW toch onder de kiesdrempel van 5 procent uitkomen, is het mogelijk dat de AfD toch genoeg zetels heeft voor een eigen meerderheid.
Als de AfD kan regeren, zou het de eerste keer in het moderne Duitsland zijn dat een partij aan de macht komt die door de veiligheidsdiensten als extreem-rechts is bestempeld. Regeringen op deelstaatniveau hebben zeggenschap over onderwijs, zorg, cultuur, maar ook over politie en justitie.
Aanhangers van de AfD vieren zondagavond in Magdeburg feest over de uitslag van de deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt.
De partij heeft radicale plannen: kinderen in asielprocedures worden in aparte klassen gestopt, zodat ze de „boodschap” krijgen dat ze maar tijdelijk in Duitsland zijn. Culturele instellingen moeten verklaren dat ze pro-Duits zijn, anders vervallen subsidies. De partij streeft naar een „cultuurpolitieke omwenteling” naar voorbeeld van de Hongaarse oud-premier Viktor Orbán. De publieke omroep moet worden afgeschaft. Hoewel de deelstaat niet over migratie gaat, stelt de partij in haar programma dat „vanaf de eerste minuut” mensen moeten worden uitgezet, en dat een azc in een gevangenis moet worden omgebouwd.
Voor de CDU en kanselier Merz is het verkiezingsresultaat nog slechter dan verwacht; het partijbestuur zat op zondagavond bij elkaar in Berlijn om de verkiezingen te volgen en zich te beraden op vervolgstappen. Vijf jaar geleden haalde de CDU in Saksen-Anhalt nog 37 procent; dat goede resultaat was destijds grotendeels te danken aan de populaire zittende CDU-minister-president Reiner Haseloff.
Het miserabele resultaat nu komt daarentegen voor een groot deel voor rekening van kanselier Merz. Volgens een recente peiling van omroep ARD is ruim tachtig procent in Duitsland ontevreden met het werk van Merz, en dat ligt in Saksen-Anhalt nog iets hoger. Kiezers in de deelstaat zijn ontevreden over de steun van de regering aan Oekraïne, en bovendien zijn veel kiezers verontwaardigd over het plan van de coalitie van CDU/CSU en SPD om de pensioenleeftijd te verhogen. Ook onder Merz’ partijgenoten groeit de onvrede over de kanselier rap, en in Duitse media uitten enkele CDU’ers al vóór de verkiezing de wens om Merz zo snel mogelijk te vervangen.
Volgens een peiling in opdracht van de ARD profiteerde de AfD vooral van de mobilisering van mensen die voorheen niet naar de stembus gingen, en een klein beetje van mensen die voorheen CDU stemden. AfD-lijsttrekker Ulrich Siegmund zei op zondagavond: „We hebben geschiedenis geschreven.” Dat lijkt niet alleen voor de winnaar waarheid te worden.