Klei, wind, lucht, zes kerken en één stoepa. Fietsen boven Dokkum, door het eindeloze ‘land van eerlijke mensen’, waar het aardse zo vaak samenvalt met het bovenaardse.
is schrijver, tv-redacteur en journalist. Voor Volkskrant Magazine maakt ze een reisrubriek.
Tussen Dokkum en de Waddenzeedijk ligt een uitgestrekt land, met gras, koeien, eenzame boerderijen en akkers waar de geur van uien meedrijft op de wind. De vruchtbare zeeklei heeft de mensen gevormd. Ze zijn zelfs genoemd naar de grond waarop ze leven: mensen ‘van de klei’, klaaikluten. Stugge, standvastige types. Zeggen ze.
Maar op deze vlakke aarde is ook altijd gekeken naar die hoge, allesomvattende hemel. Dit was de streek van kloosters en middeleeuwse kerkjes, nog steeds bakens in het landschap. Zoals dat van Foudgum waar Piet Paaltjens zijn stijve dorpsgenoten probeerde te ontdooien. Later kwam de bezinning in andere vormen: een stoepa in de weilanden, een tempel op de dijk, pelgrimspaden.
We gaan het zien, (elektrisch) fietsend naar de horizon, waar hemel en aarde elkaar raken.
Als je Dokkum uitfietst via de noordwestelijke Holwerderweg, kom je vanzelf langs Foudgum. In dit minidorpje was François HaverSchmidt van 1859 tot 1862 predikant in de Mariakerk. Nog voor hij als Piet Paaltjens bekend zou worden met zijn spottend-zwaarmoedige Snikken en grimlachjes. De dominee-dichter, vers uit het Leidse studentenleven gerold, voelde zich eenzaam tussen de ‘eindelooze akkers’ en vond zijn gemeenteleden niet erg ontvankelijk voor het ‘rein, blijmoedig en troostvol geloof’ dat hij verkondigde. Hij schreef later wel gloedvol over Foudgum: over de eerste leeuweriken in de lente en de boer die hem een glas wijn voorzette uit precies dezelfde fles als het jaar daarvoor.
Mariakerk (met monument voor Piet), Piet Paaltjenspad 1, Foudgum (t/m 12 september op zaterdagmiddag open, daarna op afspraak via aldefrysketsjerken.nl). De pastorie van François HaverSchmidt, naast de kerk, is nu een B&B.
In 1988 begon de Tibetaanse lama Gawang Rinpoche op deze plek, naast de molen, eigenhandig met de bouw van een Tibetaans boeddhistisch heiligdom, ter bevordering van ‘compassie, welzijn en geluk van alle levende wezens’. Een wit met gouden stoepa in het land van ‘boter, kaas, melk, zee en eerlijke mensen’. Langskomen mag altijd. Bij de ingang hangt een wens: ‘Moge in deze streek harmonie en vrede heersen.’
Karma Deleg Chö Phel Ling, Stoepawei 4, Hantum
Via Hantum en de romanogotische Sint-Annakerk van Hantumhuzen richting Wierum. Wat kan het hier waaien en suizen in je oren. Maar Wierum ligt mooi, vlak aan zee, met de kerk direct achter de dijk. Daarvoor staat het beeld van een wjirmdolster van Hans Jouta. Dat waren de vrouwen die vroeger zeepieren prikten in het waddenslik, als aas voor de visserij.
Tien kilometer richting het westen, over het dijkfietspad, waar onverstoorbare schapen grazen, ligt Holwert. Op de dijk staan twee vrouwen van cortenstaal, dik en dun, naar de veerboten naar Ameland te kijken, de handen uitnodigend uitgestrekt naar voorbijwandelaars. Hun silhouet is van ver zichtbaar. Schrijver/kunstenaar Jan Ketelaar zei over zijn kunstwerk Wachten op hoog water: ‘We zijn bang voor hoog water, maar een schipper is blij als het hoge water komt, dan kan de boot weer los en kan hij verder. Hoog water is bedreigend én verlossend.’ Het beeld past bij het verlangen van Holwert om het Wad meer bij het dorp te betrekken.
Nieuwe Zeedijk, Holwert
Nog een kilometer of tien westwaarts. Bij Marrum kreeg de dijk in 1993 zijn eigen tempel. Het kunstwerk van Ids Willemsma, ter ere van de dijkverhoging langs de waddenkust, was volgens hem zelf vooral een hommage aan de dijkbouwers.
Dijktempel, bij de Ozingaloane, Marrum
Landinwaarts, bij Ferwert, ligt het 12de-eeuwse kerkje van Hegebeintum op de hoogste terp van Nederland, een vluchtheuvel van bijna negen meter hoog. Binnen hangen de uitbundige gedenkborden voor adellijke familieleden die hiernaast in landhuis Harstastate woonden en tikt het luide mechaniek van de torenklok onverbiddelijk de tijd weg. Tot 1900 werd de terp nog afgegraven om de vruchtbare grond te verkopen. Tot archeologen zich realiseerden welke schatten er lagen: de in een boomstam begraven vrouw, later Beitske genoemd, maar ook een man die als vrouw gekleed ging, paarden, honden en vele kralen, kammen, broches. In het informatiecentrum kun je 12 meter diep in de terp kijken en zien hoe de mensen hun kostbare grond tegen de zee beschermden.
Terp Hegebeintum, Pypkedyk 4, Hegebeintum
Vanaf Hegebeintum is het zo’n zes kilometer naar Burdaard, waar Ruurd Wiersma zijn eigen hemel schilderde, op het plafond van zijn huiskamer. En zijn eigen aarde. Hij schilderde het landschap van zijn jeugd op de muren, met melkbussen, boerderijtjes, schaatsers, vogels. Met fietslak en in vrolijke kleuren. En zonder perspectief, want dat had hij nooit geleerd. Wat belangrijk was, schilderde hij eenvoudig groter: vrouwen, en de uiers van koeien. Later schilderde Ruurd Wiersma ook bijbelse verhalen die zich in Friesland afspeelden. Burdaard zelf is ook vrij schilderachtig. Bij It Posthûs aan het water hebben ze uitsmijters, waddensoep met zeekraal en fiets-oplaadpunten.
Ruurd Wiersma Museum, Mounewei 7, Burdaard; It Posthûs, Dominee R.H. Kuiperstraat 1
Van Burdaard loopt een fietspad, met ruisend riet en in de lucht dansende zwaluwen, langs de Dokkumer Ee – de Elfstedenvaart – richting Dokkum. Bij fietsknooppunt 23 is het eerst een stukje terug over Iedyk richting Jannum. Het middeleeuwse kerkje van Jannum is zo bijzonder, met die opvallende buitenklok en die heel sobere, verstilde sfeer binnenin, gestold in een andere eeuw.
Kerkmuseum Jannum, Tsjerkestrjitte 4, (in september op zaterdagmiddag open en daarna op afspraak).
We komen via Raard en dezelfde Holwerderweg terug in pelgrimsstad Dokkum, stad van Bonifatius natuurlijk, de missionaris die hier werd vermoord. De Sint-Bonifatiuskerk in de binnenstad, van sterarchitect Pierre Cuypers, bezit een reliek van Bonifatius, maar ook van missionaris Liudger én van Bonifatius’ nicht Lioba. En aan de rand van de binnenstad heeft de Bonifatiuskapel een heilzame bron voor de deur. Bij de kapel begint het Bonifatius Kloosterpad, een van de drie pelgrimspaden in deze mystieke streek. De andere twee: het Klooster Claercamppad en het Ziltepad.
Sint-Bonifatiuskerk, Koningstraat 25, Dokkum; Bonifatiuskapel, Bronlaan 12. De bron is altijd open, maar de kapel is in september gereserveerd voor de voorstelling De Zonnekoning van Dokkum en daarna op afspraak open. De kerk is tot en met 13 september van woensdagmiddag t/m zondagmiddag open, daarna alleen op afspraak.
Dokkum is met het ov te bereiken met de bus vanaf station Leeuwarden of station Feanwâlden. Elektrische fietsen zijn bijvoorbeeld te huur bij Volt Wheel in de Boterstraat in Dokkum.
Dit Ommetje is een flinke e-bike-tocht van ongeveer 60 kilometer en een dikke drie uur fietsen door vlak waailand. Maar verdwalen hoeft niet, overal zijn fietsborden en fietsknooppunten ter oriëntatie.
Dit is een artikel uit Volkskrant Magazine. Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant