Keizerlijk juweel Een diamant van de laatste keizer van Oostenrijk was lang spoorloos. Toen bleek dat hij in een Canadese kluis lag. Nu is de ‘Florentiner’ te zien op een tentoonstelling in Québec.
De Florentiner-diamant.
Hij werd ooit gewonnen in India, reisde door Italië, lag in een kluis in Zwitserland en prijkte op kronen en in het haar van vorstinnen. En toen verdween-ie. Maar nu, na meer dan honderd jaar mysterie, is een van de beroemdste diamanten ter wereld weer zichtbaar voor het grote publiek. In een zaaltje van het Canadese Musée national des beaux-arts du Québec ligt sinds dit weekend de Florentiner-diamant.
De diamant is, zo stellen de erfgenamen althans, eigendom van de Habsburgers, de familie die jarenlang vanuit Oostenrijk over grote delen van Europa heerste. Maar lang was de status van de diamant onduidelijk.
In 1938, toen Oostenrijk geannexeerd werd door de nazi’s, vluchtte Zita, weduwe van de laatste keizer van Oostenrijk Karel, het land uit om uiteindelijk terecht te komen in Canada. Sindsdien deed de familie onduidelijk over de diamant, wat speculatie onder historici (en schrijvers van thrillerboeken en series) voedde: Was de Florentiner verloren gegaan in de chaos tijdens de val het Habsburgse Rijk? Hadden ze ‘m stiekem verkocht? Was-ie gestolen door een dienaar?
Er bleek sprake te zijn van een familiegeheim. Eind 2025 sprak Karl Habsburg, kleinzoon van de laatste keizer, een Duitse journalist aan in Parijs. Die was, toeval of niet, bezig met een artikel over de recente juwelenroof uit het Louvre.
Maar Karl had een ander verhaal te vertellen, namelijk dat de Florentiner-diamant nog bestond: hij lag in een kluis in Canada. Zita had de Florentiner tijdens haar vlucht voor de nazi’s „in een bruin leren koffertje” Canada in gesmokkeld. En keizer Karel zou haar voor zijn dood in 1922 hebben verzocht honderd jaar lang niemand te vertellen waar de diamant lag, voor de veiligheid.
Nu het bestaan weer was onthuld, vond Karl, moest de diamant weer te zien zijn voor het grote publiek. Vandaar de tentoonstelling. „De tentoonstelling is een teken van erkenning dat onze familie in Québec werd gered terwijl ze voor de nazi’s vluchtte”, aldus Karl Habsburg in een verklaring.
Naast de Florentiner, zijn ook andere Habsburgse juwelen uit de kluis te zien. Maar de diamant is het pronkstuk. Met 137,27 karaat, de grootte van een walnoot en een champagne-gele kleur met groene ondertonen heeft de diamant volgens experts weinig gelijken, zeker niet onder natuurlijk gevormde diamanten. Vanwege de complexe vorm – een „dubbele rozenslijp” – zou hij niet uitbundig blinken maar ‘gloeien’ – zeker bij het in de voorbije eeuwen gebruikelijke kaarslicht.
Maar het is ook de rijke historie die de Florentiner zijn waarde geeft. Want ook voordat hij ‘verdween’ maakte de diamant veel mee.
De Florentiner-diamant als deel van een sieraad, op een foto van eind negentiende eeuw.
Hij moet – zoals alle diamanten voor de achttiende eeuw – gewonnen zijn in de Golkonda-mijnen in India. Vanaf dan lopen de verhalen uiteen. Volgens een versie zouden de Portugezen de diamant hebben buitgemaakt tijdens een rooftocht in India. Volgens een andere versie zou hij ooit geslepen zijn voor Karel de Stoute, de hertog van Bourgondië in de vijftiende eeuw. Tijdens een veldslag zou die ‘m verloren zijn. Een landknecht vond de diamant, maar dacht dat het glas was. Voor één florijn deed-ie ‘m van de hand.
Op enig moment komt de diamant in handen van de De Medici’s, de invloedrijke Florentijnse bankiersfamilie die heerste over Toscane. Met het uitsterven van de mannelijke bloedlijn kwam de diamant in handen van de Oostenrijkse keizer Frans I Stefan, die hem naar Wenen bracht. Sindsdien duikt de Florentiner op op schilderijen van Habsburgers.
Sinds het voortbestaan van de Florentiner eind 2025 werd bevestigd, proberen Italië en Oostenrijk met elk hun eigen versie van de geschiedenis beslag te leggen op de weer opgedoken juwelen van de Habsburgers.
Vrijwel direct na Karls onthulling kondigde de Oostenrijkse vicekanselier en minister van Cultuur Andreas Babler aan dat een zevenkoppige commissie zou onderzoeken of de juwelen eigendom zijn van de Oostenrijkse staat. Nadat de Oostenrijkse republiek werd gesticht nam het land in 1919 wetgeving aan dat al het bezit van de Habsburgers voortaan eigendom van de staat zou zijn. Experts voeren echter aan dat de laatste keizer Karel uit vrees voor onrust de juwelen al voor de stichting van de republiek, in 1918, naar Zwitserland had laten brengen.
Vanwege het De Medici-verleden wordt ook in Florence – de diamant werd nota bene naar die stad vernoemd – begerig naar de Florentiner gekeken. Volgens een familiepact van de De Medici’s had de diamant Florence nooit mogen verlaten en dus behoort hij nu de Italiaanse republiek toe, is hier de redenering. De Italiaanse senaat nam een resolutie aan voor een onderzoek naar de mogelijkheid van inbeslagname.
De eigendomskwestie lijkt met de tentoonstelling in Canada beslecht, voor even dan. De juwelen zijn ondergebracht in een Canadese stichting waardoor inbeslagneming – zolang de tentoonstelling in Québec duurt – wordt voorkomen. Het is nog onduidelijk wat er daarna zal gebeuren. Op de site van de Habsburgers staat opvallend vaak dat het om een „private collectie” gaat en dat de „collectie in Canada zal blijven”.