De radicaal-rechtse AfD kan zondag een unicum bereiken. De partij maakt kans op een absolute meerderheid bij de verkiezingen in Saksen-Anhalt en zou daardoor alleen kunnen regeren. Deskundigen vrezen verregaande hervormingen. "Deze afdeling verbergt niet eens dat ze tegen de democratie is."
Alternative für Deutschland is afgelopen week ietsje gedaald in de peilingen, naar 41 procent. Toch trekt de stembusgang in de deelstaat met 2,1 miljoen inwoners ook buitenlandse aandacht. "De kans op een absolute meerderheid is niet groot, maar met peilingen weet je het nooit", zegt de Duitse jurist Janos Richter.
AfD geldt landelijk als een omstreden radicaal-rechtse partij. De veiligheidsdiensten hebben vijf AfD-afdelingen in deelstaten zelfs al bestempeld als extreemrechts, waaronder die in Saksen-Anhalt. Volgens de diensten streven deze afdelingen doelen na die in strijd zijn met de grondwet en de democratische rechtsorde.
Dat werd "heftig" duidelijk toen de redactie van het Duitsland Instituut Amsterdam de regio in juni bezocht, vertelt historicus Marja Verburg. Universiteiten vrezen dat leerstoelen en vakken zullen verdwijnen. De AfD heeft namelijk radicale plannen voor de deelstaat.
De partij wil een 'uitzet-offensief' en migranten te werk stellen in opvangcentra buiten de steden voordat ze worden uitgezet. Ook wil de AfD de regionale publieke omroep MDR afschaffen en het onderwijs 'patriottisch' en minder inclusief inrichten. Verburg: "Dan dringen de nazi-vergelijkingen zich wel op. Deze afdeling verbergt niet eens dat ze tegen de democratie is."
De zestien Duitse bondsstaten hebben een hoge mate van zelfbestuur, met een eigen parlement en regering. De belangrijkste thema's waar de deelstaten zelf over gaan, zijn cultuur, onderwijs en binnenlandse veiligheid. Een AfD-regering kan niet zomaar alles verbieden. Ze kan wel veel invloed uitoefenen, hoofdzakelijk via financiering.
Volgens Richter kan AfD de meeste invloed uitoefenen op het onderwijs. De minister van onderwijs kan het curriculum zelf veranderen; daarvoor is geen toestemming van het parlement nodig. De partij wil patriottisch onderwijs dat "gezuiverd is van woke". "Bijvoorbeeld minder aandacht voor de periode van nazi-Duitsland en meer voor een tijdvak als het welvarende Pruisen", legt Richter uit.
De partij wil ook postkoloniale studies en genderstudies verbieden op de twee universiteiten in Halle en Maagdenburg. AfD vroeg vorig jaar al in het parlement om namenlijsten van docenten die daar les in geven. Richter zegt dat deze studies op de universiteiten niet eens bestaan. De onderwerpen komen wel aan bod in bepaalde vakken.
De universiteiten zijn voor hun financiering grotendeels afhankelijk van de deelstaat. De kans is groot dat ze moeten meebuigen om hun inkomsten niet te verliezen. Ook culturele instellingen vrezen de gevolgen van eventuele bezuinigingen.
De AfD kan vanuit Saksen-Anhalt ook landelijk invloed uitoefenen. Zo zit de binnenlandse veiligheidsdienst in een lastig pakket, legt Verburg uit. De diensten van de verschillende deelstaten moeten informatie uitwisselen. Nu is er twijfel of dat geen extra gevaar oplevert. AfD treedt namelijk niet op tegen extreemrechts geweld en onderhoudt warme banden met Rusland.
Verburg sprak een medewerker van Miteinander, een organisatie die zich inzet voor de bescherming van de democratie. Miteinander kan niet bestaan zonder de financiering die het onder een AfD-regering dreigt te verliezen. Verburg: "Miteinander vangt ook slachtoffers op van extreemrechts geweld. Als zij niet meer bestaan, waar kunnen mensen dan nog terecht als hun regering hen niet beschermt?"
De AfD-regering krijgt ook een plek in de Bondsraad. Dat is de Duitse versie van de Eerste Kamer en bestaat uit afgevaardigden van alle zestien deelstaten. Daarmee kan de partij meebeslissen over landelijke wetten en regels.
AfD heeft ook strenge maatregelen in petto voor migranten. Migratiebeleid is federaal geregeld, maar een dwarsliggende deelstaatregering kan veel verstoren in de uitvoering. Zo kan worden bezuinigd op dagbesteding of opvang, noemt Verburg. "Dat heeft alsnog landelijke impact."
Het parlement van Saksen-Anhalt heeft in april buffers ingebouwd voor het geval AfD aan de macht komt. Zo kon de minister-president van de deelstaat voorheen zelf het contract met de MDR opzeggen. Daarvoor is nu parlementaire goedkeuring nodig.
Toch kan de Duitse politiek nauwelijks meer om de AfD heen. De partijen handhaven ook landelijk al langer een Brandmauer (brandmuur). Dat is een afspraak om niet samen te werken met de AfD. Maar als de partij in een deelstaat gaat regeren, is samenwerking op bepaalde vlakken onvermijdelijk.
Ook zonder absolute meerderheid voor de AfD wordt coalitievorming lastig in Saksen-Anhalt. De twee andere grote partijen zijn het centrumrechtse CDU van bondskanselier Friedrich Merz en het linkse Die Linke. De CDU werkt onder geen beding met Die Linke samen. Richter: "In april is dat wel gelukt om regels op te werpen tegen AfD. Dat was vrij uniek."
Ondanks de jarenlange groei van AfD is de partij niet overal in Duitsland even groot. AfD is het sterkst in voormalig Oost-Duitsland, waar ook Saksen-Anhalt ligt.
"De mensen voelen zich daar achtergesteld en zijn dat vaak ook wel", zegt Verburg. "Ze voelen dat de andere partijen niet voor hen opkomen. De AfD speelt daar slim op in."
Het verschil kan zondag worden gemaakt door de 35-jarige lijsttrekker van de AfD in Saksen-Anhalt: Ulrich Siegmund. De charismatische oud-marketeer straalt met zijn brede glimlach veel positiviteit uit. Verburg: "Het lijkt veel kiezers weinig te schelen dat hij goede contacten onderhoudt met rechts-extremisten."
Source: Nu.nl algemeen