Voorzichtig ontstaat een nieuw debat over het lot van de Nederlandse kolencentrales. Die moeten in 2030 dicht, maar volgens sommige experts is dat een risico. Moeten ze toch openblijven, of moet Nederland blijven vasthouden aan zijn klimaatbeloftes?
Na een jarenlange discussie was de kogel in 2021 door de kerk: kolen mochten niet meer worden gebruikt bij de stroomproductie vanaf 2030. De dagen van de meest vervuilende energiebron leken geteld.
Het duurde niet lang voordat deze stap een deuk opliep. In de wet stond dat de kolencentrales al vanaf 2022 minder hard zouden mogen draaien, maar toen brak net een energiecrisis uit. Er ging dus snel een streep door die beperking: een pijnlijke beslissing voor toenmalig klimaatminister Rob Jetten, die zich juist zo hard had gemaakt voor het stoppen met kolen.
Nu staat het kabinet dat zijn naam draagt voor een nieuw probleem: terwijl de gasprijs opnieuw oploopt, waarschuwt netbeheerder TenneT voor stroomtekorten vanaf 2030. Naast de kolencentrales verwacht TenneT dat de komende jaren ook meerdere gascentrales zullen sluiten. De snel groeiende zonne- en windparken kunnen dat gat in de wintermaanden niet altijd opvullen.
Sinds vorig jaar stijgt de inzet van de Nederlandse kolencentrales weer behoorlijk. Dat heeft vooral te maken met toegenomen elektriciteitsvraag uit het buitenland, waar ook energiecentrales sluiten of in onderhoud zijn. Daardoor neemt de CO2-uitstoot weer flink toe, zoals je kunt zien in onderstaande grafiek:
Het laat zien dat de kolencentrales in Nederland nog niet overbodig zijn, zegt energie-expert Sanne de Boer van RaboResearch. "De vraag is of die rol in een krappe drie jaar tijd overgeheveld kan worden naar andere centrales."
Als we de kolencentrales openhouden, verbetert dat de leveringszekerheid van energie en maakt het ons minder afhankelijk van duur gas, zegt hoogleraar energie-economie Machiel Mulder (Rijksuniversiteit Groningen). Bovendien heeft het sluiten van de centrales volgens hem geen klimaateffect.
Dat heeft te maken met het Europese emissiehandelssysteem (ETS), dat bepaalt hoeveel alle energiecentrales en grote fabrieken in de EU maximaal mogen uitstoten. Als een fabriek in één land stopt met uitstoten, komt er ergens anders weer ruimte om méér uit te stoten. "We hebben Europees klimaatbeleid", zegt Mulder. "De plek waar emissies plaatsvinden, doet er niet toe binnen Europa."
Er bestaat wel een manier om het 'weglekken' van uitstoot te voorkomen. Het kabinet zou de CO2-uitstootrechten van de kolencentrales uit de markt kunnen halen, iets waar Duitsland eerder voor koos. Het zou betekenen dat er in heel Europa minder mag worden uitgestoten. Maar opeenvolgende kabinetten zien niets in die optie, omdat het jaarlijks zou zorgen voor honderden miljoenen euro's aan verloren inkomsten uit de verkoop van die uitstootrechten.
Het sluiten van de kolencentrales in 2030 zou goed zijn voor de consistentie van het klimaatbeleid én voor het klimaat zelf, zegt voorzitter Jan Willem Erisman van de Wetenschappelijke Klimaatraad. De raad adviseerde drie jaar geleden om bij het sluiten van de kolencentrales ook de CO2-rechten door te strepen.
Brussel heeft juist plannen om CO2-rechten minder snel uit het ETS te laten verdwijnen. "Dan is het des te belangrijker dat je als land zelf die emissierechten uit de markt haalt", zegt Erisman. Hij pleit ervoor om met gascentrales, batterijen en andere schone(re) bronnen te zorgen voor voldoende energie, en om in te zetten op energiebesparing.
Ook milieuorganisaties vinden het een slecht plan om de kolencentrales open te houden. "Het is niet nodig als we nu gewoon inzetten op het openhouden van de bestaande gascentrales", zegt Peter de Jong van Natuur & Milieu. "We moeten ook zorgen dat we die gaan vergroenen, met waterstof of groen gas. Daarmee word je echt onafhankelijk van het buitenland."
TenneT laat zich niet uit over de vraag of de kolencentrales open moeten blijven. "Dat is echt aan de politiek", zegt een woordvoerder. De netbeheerder adviseerde het kabinet wel om een systeem op te tuigen dat energiecentrales beloont voor hun beschikbaarheid. Dat moet ervoor zorgen dat bestaande gascentrales langer openblijven.
Nu verwacht TenneT nog dat er in de komende tien jaar zo'n 6 gigawatt aan gascentrales zal sluiten, naast ruim 3 gigawatt aan kolencentrales. Het kabinet werkt aan het ontwerpen van het zogeheten capaciteitsmechanisme, dat in 2029 in werking moet treden.
Over één ding zijn alle experts het eens: Europese landen zouden beter moeten samenwerken aan de toekomst van het elektriciteitssysteem. Nu nemen zij zelfstandig besluiten om allerlei kolen- en kerncentrales te sluiten, terwijl buurlanden er nog vanuit gaan dat zij die stroom in de toekomst kunnen importeren.
"We hebben een steeds meer Europese elektriciteitsmarkt", zegt Mulder. "We zijn aan elkaar verbonden via het netwerk en via de markten, maar het beleid is in grote mate nationaal. Het zou beter zijn om dat te coördineren."
In de Tweede Kamer is er vooralsnog geen meerderheid voor het doorzetten van de kolenstook na 2030. Een PVV-motie die daartoe opriep kreeg in februari alleen de steun van (uiterst) rechtse partijen.
Bij coalitiepartijen VVD en CDA lijkt wel animo te zijn voor de ombouw van kolencentrales, zodat ze op biomassa gaan draaien. Klimaatminister Stientje van Veldhoven zei in juni tijdens een Kamerdebat dat het bedrijven vrij staat om hun kolencentrales om te bouwen. Maar ze lijkt niet van plan te zijn om het gebruik van biomassa verder te subsidiëren.
Zowel op links als rechts is er weerstand tegen zulke subsidies voor het verbranden van houtpellets. Die zijn de afgelopen jaren juist afgebouwd vanwege zorgen over de duurzaamheid daarvan.
Source: Nu.nl algemeen