Ecologie Door klimaatverandering doen steeds meer plantensoorten hun intrede op Europese bergtoppen. Maar wat gebeurt er met de soorten die juist van de kou houden?
Bloemen (Inula grandiflora) in de Kaukasus, op een hoogte van circa 2.700 meter.
Stijgende temperaturen als gevolg van klimaatverandering leiden op Europese bergtoppen tot een toenemend aantal plantensoorten. Dit lijkt goed nieuws, maar onderzoek toont aan dat tegelijkertijd de lokale plantensoorten op de top steeds sneller uitsterven.
Donderdag verscheen in Science een studie waarin wetenschappers de veranderingen van de flora op 62 bergtoppen hebben onderzocht in 16 Europese berggebieden, waaronder de Alpen, de Sierra Nevada en de Kaukasus. Op vaste plekken hielden ze tussen 2001 en 2022 elke zeven jaar bij welke plantensoorten daar te vinden waren. Zo zagen ze welke soorten op die plekken verschenen of juist verdwenen. „Dit is één van de weinige projecten die op deze schaal naar bergvegetatie kijken”, vertelt medeauteur en Utrechtse ecoloog Jonas Lembrechts. „Op satellietbeelden kun je de soorten niet onderscheiden, je moet echt de berg op om planten te tellen.”
Elke plantensoort gedijt het beste binnen een bandbreedte van temperaturen. Doordat de temperatuur afneemt naarmate je hoger op een berg zit, is er ook een ideale strook op de berg waar een bepaalde plant kan groeien. Het onderzoek laat zien dat planten die tegen de ondergrens van dit groeigebied leven, op die plek uitsterven doordat het te warm wordt.
Toch winnen de meeste plantensoorten terrein. „De planten van lager op de berg vinden het ineens wel aangenaam op de bergtop, dus die schuiven omhoog”, legt Lembrechts uit. „Daardoor zien we op de top inderdaad een toename van het aantal soorten.”
Voor de plantensoorten die al op het hoogste punt van de berg zitten, is deze opwarming juist funest. „Deze planten kunnen niet verder omhoog om aan de warmte te ontsnappen”, zegt Lembrechts. „Hoewel bergtoppen steeds meer vergroenen, verdwijnen ondertussen dus de soorten die de kou nodig hebben.”
Deze zogenoemde escalator to extinction, de gedwongen klim naar een koude bergtop tot een soort op die berg uitsterft, komt niet alleen voor bij planten. De term werd eerder gebruikt voor bergvogelsoorten die op zoek moeten naar hoger gelegen gebieden, wat hun habitat drastisch verkleint.
De impact van uitstervende bergplanten lijkt voor Nederland beperkt, maar Lembrechts benadrukt dat de natuur hier net zo goed de gevolgen van klimaatverandering ondervindt. „Het is hier alleen veel moeilijker aan te tonen, doordat andere factoren zoals stikstofneerslag en intensief landgebruik ook een rol spelen. De bergen laten de pure effecten van alleen de opwarming van de aarde zien, maar die dingen gebeuren hier ook.”
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin