Het Kremlin schat wethouder Tom de Nooijer van Oldebroek op waarde. De bestuurder van de gemeente, waar een oefenterrein van de krijgsmacht ligt, is volgens sarcastisch commentator Vladimir Kornilov van staatspersbureau RIA Novosti een nuttig „bruggenhoofd totdat de hoofdmacht [het Russische leger] arriveert”. Kornilov – de adviseur van Thierry Baudet tijdens het Oekraïne-referendum van 2016 die nog steeds een neus heeft voor crypto-Kremlinisten – doelde op de schietcursus die De Nooijer deze zomer in Transnistrië genoot en de foto waarop hij in een T-shirt van de lokale oligarch/ex-KGB’er Viktor Goesjan met een kalasjnikov poseert, geflankeerd door de separatistische vlag met hamer en sikkel en een vaandel van de sportclub van de pretoriaanse garde van president Poetin.
Sinds de raadsverkiezingen dit jaar is de 26-jarige gereformeerde scheurmaker – tot 2021 was hij actief in de SGP – de machtigste politicus in zijn geboorteplaats op de Veluwe. Met zijn Christelijk Verbond Oldebroek (CVO) haalde De Nooijer 32 procent van de stemmen. Dat was mede een beloning voor zijn onverzoenlijke verzet tegen een azc op de oude plek van de jeugdherberg. Zijn belangstelling voor de Russische afscheidingsbeweging in Moldavië, waarover de gemeenteraad zich ná de deadline voor deze column nog zal buigen, illustreert dat De Nooijer ook een man van de wereld is. Voordat hij Oldebroek samen met de SGP (14 procent) en het lokale ABO (12 procent) ging besturen, werd hij als tv-presentator bij Ongehoord Nederland aangestuurd door Hitler-exegeet en MH17-ontkenner Joost Niemöller.
Is De Nooijers succes een waterscheiding? Oldebroek is immers ook de plek waar verzetsmannen als dominee Otto Veening en ambtenaar Pieter de Graaf tijdens de Duitse bezetting zorgden voor onderduikadressen en valse persoonsbewijzen. Waar sporters als ‘Dolle’ Dries van Wijhe (nationaal wielrenkampioen bij de amateurs 1973), schaatser Henri Ruitenberg (tweede in Elfstedentocht 1985) en marathonloper Abdi Nageeye (zilver Olympische Spelen 2020) opgroeiden. Waar de PvdA-bewindslieden Ien Dales en Elizabeth Schmitz in café-restaurant Herkert gestoofde paling kwamen eten en motoragenten van de rijkspolitie ’s middags biefstuk met brood aten. Waar kerken en burgers sinds 2022 honderden Oekraïense ontheemden hebben opgevangen.
Tot tien jaar geleden was Oldebroek ook stabiel. De dienst werd weliswaar niet meer uitgemaakt door burgemeesters uit de lage adel of mannenbroeders die 15 tot 30 jaar aanbleven, politiek gesproken was het er rustig. Toen in de jaren zestig de buitengebieden werden aangesloten op stromend water (wc in plaats van plee of tobbe), aardgas (warm water) en verharde wegen (brommers en auto’s) had deze modernisering amper effect op het stemgedrag, heb ik zelf ooit uitgezocht voor de buurtschappen rondom de ‘lagere school met de Bijbel’ tegenover de Maranathakerk. Zelfs in de electorale revolutiejaren 1966/1967, toen de anti-moderne Boerenpartij inbrak in het bestel, behielden CHU, ARP, SGP en GPV hun greep op Oldebroek.
Ook daarna bleef een drietal christelijke partijen dominant: de ChristenUnie (CU), waarin de reformatorisch partij opging die in 1975 door de Oldebroekse leraar Jan Rietkerk was opgericht, gevolgd door SGP en CDA. Vijftien jaar geleden waren deze drie partijen nog altijd goed voor 55 tot 65 procent van de kiezers.
Pas in 2019, anderhalf decennium ná Pim Fortuyn, raakte de politiek op drift. Bij de provinciale verkiezingen werd FVD toen even groot als het CDA. Vier jaar later haalde BBB een derde van de stemmen. Bij de parlementsverkiezingen van 2023 en 2025 verwierf de PVV tweemaal meer aanhang dan de CU. Dat De Nooijers verbond nu aanzienlijk groter is dan CU en CDA samen, past in dit wisselvallige patroon.
Tegelijkertijd is Oldebroek een gemeente geworden waar de burgemeester wordt bedreigd als ze omgekeerde vlaggen in de publieke ruimte wil verwijderen, en vandalen de regenboogvlaggen stelen die Jan Zoombelt (nationaal motorkampioen 125cc in 1969) en zijn zus Marijke Stouwdam op hun eigen erven laten wapperen.
De SGP is de enige partij die niet wankelt in deze maatschappelijke turbulentie. Ze is even groot als in 1962. Het zijn CU en CDA die de dijkbewaking hebben verwaarloosd en zich hebben laten overrompelen. Dat is een landelijk patroon. Oldebroek is daarom geen „negorij”, zoals Youp van ‘t Hek gemakzuchtig schreef. Het dorp ligt, dankzij „bruggenhoofd” De Nooijer, over wie Kornilov zich in Moskou vrolijk maakt, in het hart van politiek Nederland.