Hoogtepunten Waar kunnen we ons op verheugen in het komende culturele seizoen? De cultuurredactie van NRC gidst je door het aanbod in het najaar van 2026.
James McNeill Whistler, Compositie in grijs en zwart: portret van de moeder van de schilder, 1871.
Al geldt hij als een rebel in de 19de-eeuwse kunstwereld, het beroemdst werd Whistler (1834-1903) door zijn eigen moeder te schilderen. Behalve dit schilderij heeft het Van Gogh Museum in de eerste Nederlandse overzichtstentoonstelling over de Britse schilder ook nog ongeveer honderd andere werken samengebracht. De tentoonstelling Whistler. Dandy en dwarsdenker wil hem laten zien als „schilder en prentmaker, influencer avant la lettre, kunst-estheet en enfant terrible”. Gelijktijdig is in De Mesdag Collectie in Den Haag de band te zien die Whistler met Nederland had in Whistler. Verliefd op Nederland. Behalve de kunst die hij in Nederland maakte, had hij invloed op Nederlandse kunstenaars als George Hendrik Breitner. (MS)
Whistler. Dandy en dwarsdenker, van 16 oktober t/m 10 januari 2027, Van Gogh Museum, Amsterdam. Info: vangoghmuseum.nl. Whistler. Verliefd op Nederland. 16 oktober t/m 10 januari 2027, De Mesdag Collectie, Den Haag. Info: demesdagcollectie.nl.
Laetitia Ky, Medusa’s Gaze, 2022
Een vrouw met slangen als haar, die iedereen kan verstenen met haar blik: het Museum Valkhof in Nijmegen wijdt haar eerste internationale expositie na de verbouwing aan Medusa, en presenteert haar van het angstaanjagende monster uit de Oudheid tot het ‘feministische icoon’ die ze nu zou zijn. Het succes van Metamorfosen in het Rijksmuseum vorig seizoen liet al zien dat combinaties van klassieke verhalen met hedendaagse kunst een succes kunnen worden, al gebeurt het in Nederland eigenlijk maar weinig. Wie behalve Medusa nog een ander voorbeeld wil zien: het Städel Museum in Frankfurt heeft vanaf september eenzelfde soort breed kunsthistorisch overzicht over de Bijbelse figuur Maria Magdalena, „heilige en zondaar” tegelijk. (MS)
Medusa, museum Valkhof, Nijmegen. 11 december t/m 9 mei 2027. Info: valkhofmuseum.nl. Maria Magdalena. Sinn, Pray, Love. Städel Museum Frankfurt. 17 september t/m 17 januari 2027. Info: staedelmuseum.de.
Willem de Kooning, Woman I, 1950-52.
Dit jaar is het honderd jaar geleden dat de Rotterdammer Willem de Kooning (1904-1997) naar de Verenigde Staten vertrok en daar in de jaren vijftig uitgroeide tot een van de bekendste Amerikaanse kunstenaars. In Nederland werd hij lang vooral als een Amerikaan gezien, maar dit jaar worden de banden van het land van herkomst weer aangetrokken. Het Rijksmuseum presenteert hem met Willem de Kooning at work binnen de context van de Nederlandse schilderkunst. De expositie is het eerste uitgebreide overzicht van zijn tekeningen, en wil laten zien dat dit geen voorstudies waren maar kunstwerken op zichzelf. Daarnaast is een reeks schilderijen en beelden te zien waarmee hij bekend werd, waaronder, vlakbij de Nachtwacht, Woman I (1950-1952) en Woman and Bicycle (1952-1953). (MS)
Willem de Kooning at work, 9 oktober t/m 17 januari 2027, Rijksmuseum, Amsterdam. Info: rijksmuseum.nl.
Andreas Engman, The Tincture, The Fluid, The Comestible, and The Vapour: Ritualizing the omnivore’s paradox through the lens of the institution as body, Performative Dinner, 2026.
Hedendaagse kunst zien voordat het door musea en galeries wordt opgepikt? Dat kan ook dit najaar weer tijdens een aantal open studio’s van post-academische kunstopleidingen. De open studio’s van de Rijksakademie in Amsterdam krijgen vaak de meeste aandacht, omdat deze residency als de meest prestigieuze geldt. Maar Nederland kent meer kunstinstituten die tijdens de open studio’s de moeite zijn om te bekijken. De Jan van Eyck Academie in Maastricht laat in oktober zien wat daar aan nieuwe kunst gemaakt wordt. (MS)
Rijksakademie Open, 19 t/m 22 november, Rijksakademie, Amsterdam. Info: rijksakademie.nl. Open Studio’s Jan van Eyck Academie, 23 t/m 25 oktober, Jan Van Eyck Academie, Maastricht. Info: janvaneyck.nl.
Jan van Eyck, Man met de blauwe kaproen, 1428–30.
Wanneer ontstond de portretkunst zoals wij die nu kennen? Dit najaar kan je er een eigen studie van maken. In de National Gallery in Londen zijn de negen portretten te zien die Jan van Eyck begin 15de eeuw maakte, en die vaak als het begin van de westerse portretkunst worden opgevoerd. In de Berlijnse Gemäldegalerie kan je de doorwerking daarvan bekijken in Portretten! Verrassende ontmoetingen van Botticelli tot Lempicka. Deze expositie wil een overzicht van 500 jaar westerse portretkunst laten zien, waarin dwarsverbanden door eeuwen en landen worden gelegd, zoals tussen Botticelli en Lempicka, Mino da Fiesole en Rogier van der Weyden, Dürer en Giorgione. (MS)
Van Eyck: The Portraits, 21 november t/m 11 april 2027, National Gallery, Londen. Info: nationalgallery.org.uk Portretten! Verrassende ontmoetingen van Botticelli tot Lempicka, 16 oktober t/m 14 maart 2027, Gemäldegalerie, Berlijn. Info: smb.museum.
Juergen Teller, Young Pink Kate, Londen, 1998.
De nostalgie naar de jaren negentig lijkt niet alleen voorbehouden aan Generatie X, die toen haar finest hours beleefde. Ook Millennials, toen nog piepjong, en Gen Z, nog niet eens geboren, dwepen ermee. Hoe dat komt? Misschien heeft het te maken met het gevoel van ongeremd optimisme van die tijd: de Muur was gevallen, het klimaat nog te redden, alles kon alleen maar beter worden. De golf van creativiteit die losbarstte in de mode en de kunsten, ook in de fotografie, is te zien in The 90s: Art and Fashion, met werk van onder anderen Juergen Teller, David Sims en Corinne Day, dat ook in vooruitstrevende magazines als The Face en i-D zijn weg naar een publiek vond. (RvD)
The 90s: Art and Fashion, 8 oktober t/m 14 februari 2027 in Tate Britain, Londen. Info: tate.org.uk
Myriam Boulos, uit de serie What’s Ours, 2023.
Myriam Boulos (1992, Beiroet, Libanon), winnaar van onder andere de Foam Paul Huf Award en sinds 2021 verbonden aan het beroemde Magnum-agentschap, geeft op zeer persoonlijke manier vorm aan politieke onderwerpen in haar thuisland. Daarbij richt ze haar lens vaak op jeugd- en subculturen en maatschappelijk verzet. Ook fotografeert ze zichzelf in Versace-kleding op een bed met weelderige roze sprei voor het hippe magazine Dazed. En schoot ze de socialemediacampagne voor de Together Together-tour van Harry Styles (die groot fan is van haar werk), met intieme foto’s van gepassioneerd kussende mensen. Die mengeling van Boulos’ werk, serieus én speels, zwaar én licht, in een kleurenpalet waarin ze een voorkeur aan de dag legt voor roze en paars: we zijn benieuwd! (RvD)
Myriam Boulos, 16 oktober t/m 20 januari 2027 in Foam Amsterdam. Info: foam.org
Nayara Leite, One Knot for the People, One for Yourself, One for Xica-04, 2026.
In het fotografielandschap in Nederland, met aardig wat grote musea en instituten, neemt het bescheiden Utrechtse Fotodok een opvallende plaats in. Ze maken niet alleen (vaak geëngageerde) interessante foto-exposities in hun galerie aan de Lange Nieuwstraat, maar ontwikkelen ook talentenprogramma’s, organiseren inspirerende diners en succesvolle booktalks, en deze winter voor het eerst ook een Fotoboekenweek met zelfs een eigen Fotoboekenbal. Tijdens de Parijse fotobeurs Paris Photo, dit najaar, zijn zij het die in Atelier Néerlandais een selectie fotografie mogen laten zien. En voor BredaPhoto Festival stelden ze nu de groepsexpositie A Spell Bundle – Manifesting Queer Futurity samen, met werk van onder anderen Donja Nasseri, Nayara Leite en Julius Thissen. (RvD)
BredaPhoto Festival, Our Songs Came Through. 11 september t/m 25 oktober op verschillende locaties in Breda. A Spell Bundle van Fotodok is te zien in Clublokaal, Kloosterlaan 138.
Erykah Badu in New Orleans, Verenigde Staten, 2026.
Erykah Badu is een van de eigenzinnigste stemmen uit de neosoul. In haar sensuele kwaliteitssoul kijkt ze verwonderend, hoopvol, vooruitziend en realistisch naar de wereld. Haar teksten, vaak vanuit vrouwelijk perspectief, zijn doordrenkt van spiritualiteit en positiviteit. Ook als gastvocalist in de hiphop- en r&b-scene bleef ze geliefd. Live is Badu, 25 jaar na haar debuut Baduizm, nog altijd een belevenis: funky, speels, spiritueel en bevlogen. Met strakke hand leidt ze haar band door een tijdloos oeuvre, van relaxt groovende passages tot momenten waarop ze vlammend uithaalt. En nu is er eindelijk nieuwe muziek: haar eerste album in zestien jaar. In Carré presenteert ze IMEHO, het is een van haar aliassen: ‘I’m me, ho’, een avond waarin improvisatie en intimiteit centraal staan. Zelfs Badu weet niet precies waar die avond heengaat. (AK)
1. Erykah Badu in Carré (concert met bijzonder concept), 13 oktober, Carré Amsterdam
Grian Chatten van Fontaines D.C. tijdens een concert in Wythenshawe, Verenigd Koninkrijk.
De Ierse postpunkband Fontaines D.C. levert sinds 2019 consequent sterke en verrassende albums af. Twee jaar geleden explodeerde hun populariteit met Romance, een plaat met felle gitaaranthems. Op hun vijfde album Dopamine Chamber gaan frontman Grian Chatten en zijn band weer een andere kant op. Ze beloven hun „radicaalste verandering tot nu toe”, met veel minder gitaren en veel meer koude synthesizers. De eerste single ‘Marriane’, geïnspireerd door de stijlvolle en beklemmende thrillerserie Ripley, voldoet inderdaad aan die omschrijving. Met een dreigende en duistere toon gaat Fontaines D.C. verder de diepte in. Hoe diep ze precies gaan, horen we in oktober. (TS)
Fontaines D.C. Dopamine Chamber (album), 16 oktober. Live: Ziggo Dome, 10 november.
Publiek tijdens een optreden tijdens een ADE-evenement in de Johan Cruijff ArenA.
Amsterdam Dance Event pakt altijd groots uit. Tijdens de dertigste editie is dat niet anders. Dit jaar komen er 3.300 dance-artiesten optreden in de stad, op ruim tweehonderd verschillende locaties. Een kleine greep namen uit de gigantische affiche dit jaar: KI/KI, Armin van Buuren, David Guetta, Eric Prydz, Amelie Lens, Paul Kalkbrenner en Miss Monique. Het openingsconcert is van Kybba en het Metropole Orkest. Er zijn niet alleen optredens, maar ook allerlei panelgesprekken. Naast een focus op de ontwikkeling van dertig jaar dance-industrie zal de impact van kunstmatige intelligentie op het artiestenvak worden besproken. (TS)
Amsterdam Dance Event, 21-25 oktober, diverse locaties, Amsterdam.
The Messthetics op Rockit in 2025.
Het geestdriftige eendaagse Rockit Festival brengt op zes podia in De Oosterpoort in Groningen rising stars en gevestigde namen samen die allemaal de grenzen van de jazz opzoeken. Jazz and beyond, zegt het affiche: kom maar door met progressieve mengvormen. Het festival ontleent zijn naam aan de elektronische klassieker ‘Rockit’ van jazznestor Herbie Hancock, destijds baanbrekend als mix van funk, jazz, hiphop, dance en een vleugje rock. Op de komende editie staan onder anderen gitarist Al Di Meola, drummer Nate Smith, Kurt Elling & Yellowjackets Celebrate Weather Report en een van de sterkste jazzsaxofonisten van dit moment: Lakecia Benjamin, met haar vette maar messcherpe toon. (AK)
Rockit, 14 november in Oosterpoort Groningen.
Phoebe Bridgers bij The Tonight Show Starring Jimmy Fallon, 15 juli 2026.
Met haar derde album Lost Weekend heeft de Amerikaanse singer-songwriter Phoebe Bridgers zichzelf overtroffen. Het is een plaat met rauwe en persoonlijke teksten en een avontuurlijke muzikale richting die haar folkrockgeluid nieuwe richtingen opstuurt, met wilde stemvervormingen en haperende electronica. In december staat Bridgers in de Ziggo Dome voor verreweg haar grootste concert in Nederland. Opgelet: Bridgers wil ook tijdens een optreden voor zestienduizend mensen een intieme sfeer creëren, dus telefoons zijn niet welkom. (TS)
Phoebe Bridgers in de Ziggo Dome (concert), 7 december.
Britt Hartog in Britt for president, van De Warme Winkel.
Na het zeer geslaagde Myrte Siebinga zoekt een kamer, over de woningnood onder jongeren, levert andermaal een jonge actrice haar naam aan een titel van een productie van De Warme Winkel. Deze keer: Britt Hartog, het titelpersonage in Britt for president. De aankondiging is helemaal in de stijl van dit door-en-door ironische spektakelgezelschap: „Heb jij ook genoeg van het gemodder? Van halve compromissen, achterhoedegevechten en dat eeuwige gedraai? Vraag jij je ook af: kan het niet gewoon beter? Dan is er goed nieuws voor jou: Britt gaat zich ermee bemoeien.” Waarbij meteen wordt aangetekend dat Britt niet gehinderd wordt door „enige bestuurlijke kennis of kunde”. Nee, ze is een „frisse wind” en vliegt er „met gestrekt been in”. Anderzijds benoemt De Warme Winkel ook de genuanceerde wens te „onderzoeken” (want wat is theater als er niet iets wordt onderzocht?) „of, en hoe te spreken met onze fact free medemens”. Benieuwd waar dat op uitdraait. (RR)
Britt for President, door De Warme Winkel. Vanaf 1 oktober. Info: dewarmewinkel.nl
Laura van Dolron
Na het wegvallen van haar subsidie vorig jaar was het stil rond Laura van Dolron, maar de stand-up filosofe is terug, met een vervolg op Liefhebben, haar successtuk uit 2012, dat ze nog elk jaar speelt. In Liefhebben II deelt ze „bergen nieuwe, niet zoetsappige, ontroerende en grappige liefdesverhalen”. Van Dolron „onderzoekt ook wat liefde niet is”. Zoals algoritmes, praten met ChatGPT en online zijn. Want „liefde is live”. En we kunnen niet zonder, betoogt ze: „Want hoe meer liefde je ziet, hoe meer je voelt. En hoe meer je voelt, hoe meer je ziet. Dus dan zit je in een positieve opwaartse spiraal. En dat is wat de wereld nodig heeft.” (RR)
Liefhebben II, van Laura van Dolron. Vanaf 15 oktober. Info: lauravandolron.com
De Kopenhagen Trilogie, van ITA.
Een jaar geleden moest dit op papier zeer verlokkelijke project worden uitgesteld, wegens ziekte van Eline Arbo, maar nu gaat de voorstelling alsnog gerealiseerd worden. Arbo brengt drie autobiografische romans van de Deense schrijfster Tove Ditlevsen (1917-1976) samen: Kindertijd, Jeugd en Afhankelijkheid. Op de ITA-site zegt Arbo zich te herkennen in het werk van Ditlevsen, in haar spel met fictie en realiteit, en het constant bevragen van maatschappelijke verwachtingen. „Ik herken me in haar schijt, haar felheid en haar schaamteloosheid. Ze was een ongekend radicale vrouw die decennia na haar dood generaties blijft inspireren.” Voor de uitwerking koos Arbo een cast met onder meer Maria Kraakman, Chris Nietvelt en June Yanez. (RR)
De Kopenhagen Trilogie, van Internationaal Theater Amsterdam/ Eline Arbo. Vanaf 18 oktober. Info: ita.nl
Cast van We zijn toch familie.
Een goede ‘cabaretmusical’ maken – dat is een kunst. En het is een kunst die schrijver Maarten Hopman beheerst, zo liet hij twee jaar geleden zien met Ver van je bed. Die productie sneed actuele thema’s aan in snelle, humoristische dialogen, was charmant en verrassend. Nu is er dus wel wat in te lossen, met het nieuwe We zijn toch familie, dat is gesitueerd tijdens een turbulent familieweekend op de Veluwe. Paul de Leeuw speelt de rol van vader; de acteurs uit de vorige productie (onder wie Annick Boer en Renée de Gruijl) zijn opnieuw te zien. (EO)
We zijn toch familie, van Oatmilk Studio. Première: 7 oktober. Info: wezijntochfamilie.nl
Cats, Het Meesterwerk.
Eens in de zoveel jaar duiken de katten, waarvan eentje zo prachtig over herinneringen kan zingen, weer op in de theaters. Cats is dit seizoen te zien in een bijzondere samenwerking: tussen een theaterproducent en het Rijksmuseum. Nu struinen de katten dus door een museum, terwijl ze het in de oorspronkelijke productie van Andrew Lloyd Webber en T.S. Eliot nog moesten doen met een vuilnisbelt. Deze voorstelling kreeg voor de gelegenheid meteen maar de ondertitel ‘Het Meesterwerk’ mee. De Cats-cast ziet er veelbelovend uit, met onder meer Nurlaila Karim (als Grizabella) en Tessa Sunniva. (EO)
Cats, Het Meesterwerk, van De Graaf en Cornelissen i.s.m. Rijksmuseum. Première: 19 oktober. Info: musicalcats.nl
Chantal Janzen in Cabaret.
De Britse regisseur Rebecca Frecknall (in Nederland bekend door haar werk voor Internationaal Theater Amsterdam) zorgde in 2021 voor een schokgolf op West End met haar nieuwe versie van musicalklassieker Cabaret. Ze won prijzen en de recensenten waren lyrisch. Dat zal ongeveer zijn waar regisseur Daria Bukvic op hoopt met ‘haar’ Cabaret. Vorig jaar boekte Bukvic al succes met een musical over Aletta Jacobs, haar musicaldebuut als regisseur uit het gesubsidieerde circuit. Ook interessant: Chantal Janzen speelt de rol van Sally Bowles, na tien jaar niet op het toneel te hebben gestaan. (EO)
Cabaret, MediaLane. Première: 17 oktober, 3 maanden in het DeLaMar (Amsterdam). Info: delamar.nl
This Is Rambert.
Het cutting edge dansgezelschap Rambert uit het Verenigd Koninkrijk ontleent de naam aan zijn oprichtster, de Poolse danseres en choreograaf Dame Marie Rambert (1888-1982). Rambert viert dit jaar zijn eeuwfeest met een drieluik choreografieën door smaakmakende makers. Daaronder Gallery of Consequence van de multi-disciplinaire Nederlandse Emma Evelein: rauw-intense dans gekoppeld aan een filmische vertelling. Crimson is een nieuwe samenwerking tussen regisseurs-choreografen Bobbi Jene Smith en Or Schraiber. En voor Hop(e)storm combineert het Franse choreografencollectief (LA)HORDE, lindyhop (swingdans) met rave-cultuur en hedendaagse dans.
THIS IS RAMBERT, 11 en 12 september, Amare Den Haag. Info: amare.nl
Scirocco, van WINNDance.
Wat doen dansers van wereldklasse wanneer ze ouder zijn dan veertig? Een aantal topdansers, onder wie Diana Vishneva, Polina Semionova, Silvia Azzoni, Gil Roman, Igone de Jongh en Marijn Rademaker, verzamelen zich in gezelschap WINNDance. In Scirocco brengen ze twee werken waarin tijd, ouderdom en afscheid zelf het onderwerp zijn. In Death in Venice vormen films van Javier De Frutos, gebaseerd op de gelijknamige novelle van Thomas Mann, de inspiratiebron voor choreografen Imre & Marne van Opstal, Omar Román De Jesús en Rainer Behr. Ook in Bridge of Sighs van John Neumeier is Venetië het middelpunt: op duistere muziek van Sjostakovitsj choreografeerde hij dans over het verlangen naar wat niet terugkeert. Scirocco beleefde zijn wereldpremière tijdens de Biënnale in Venetië.
Scirocco door WINNDance, 18 en 19 december, Amare Den Haag. Info: amare.nl
Ziel & Zalig, van Joost Spijkers.
Joost Spijkers (49) is bekend van variététheatergroep Ashton Brothers en maakt sinds 2015 muzikale solovoorstellingen waarin hij zich meester toont in het bezingen van een intens levensgevoel. Een afgevlakt leven is geen leven, is het credo bij Spijkers. De verlangens zijn groot, zowel pijn als vreugde worden heftig beleefd. De band speelt hard, er wordt gezongen uit volle borst en uitbundig gedanst. „Sterf niet in boosheid, of afgunst of haat, maar domweg gelukkig, kotsend op straat„, zong Spijkers in Spijkerpaleis (2023). Het leven is bitterzoet, dus er is geen betere tijd dan het heden, aldus Spijkers: „Proost op je vriendschap / Proost op je rotkop / Proost op vanavond / Morgen flikkert alles in elkaar” (Lekker nummer).
Joost Spijkers: Ziel & Zalig. Première 30 oktober. Info: joostspijkers.nl
Waar was ik gebleven, van Paulien Cornelisse.
Paulien Cornelisse (50) schreef succesvolle boeken (Taal is zeg maar echt mijn ding, De verwarde cavia), is sinds vorig jaar jurylid in De slimste mens, maar maakte ook diverse prikkelende cabaretvoorstellingen. In 2024 schrapte ze de geplande theatertournee voor een nieuwe voorstelling omdat er bij haar kanker was geconstateerd. Dit najaar is ze terug in één theater. Tussen oktober en januari speelt Cornelisse in het Amsterdamse DeLaMar een voorstelling in het decor van de musical Cabaret, die daar in dezelfde periode te zien is. „Een voorstelling over de onmaakbaarheid van het leven, en de maakbaarheid van je eigen blik erop”, luidt de belofte.
Paulien Cornelisse: Waar was ik gebleven. Première 10 november. Info: pauliencornelisse.nl
In de hemel ken ik jullie niet, van Glodi Lugungu.
De debuutvoorstelling van Glodi Lugungu (Ze bedoelen het goed) zag het daglicht in de coronaperiode. Geen fijne timing voor een beginnend theatermaker. En hoewel het een prima debuut was, bleef je als toeschouwer enigszins achter met het gevoel dat er meer schuilde in de innemende Lugungu (34). Overduidelijk een groot talent, maar zijn voorstelling leek nog niet helemaal af. Deze winter is er de opvolger: In de hemel ken ik jullie niet.
Glodi Lugungu: In de hemel ken ik jullie niet. Première 12 december. Info: glodilugungu.nl
Koninklijk Concertgebouworkest.
Je kunt nog zulke leuke noten schrijven: klassieke muziek staat of valt bij de uitvoering. De één is de ander niet én nooit geweest. Liefhebbers kunnen eeuwig discussiëren over welke musicus of welk ensemble nou dit of dat hierom en daarom het best heeft gespeeld. Nu komt er een uitgelezen kans voor die liefhebbers, maar zeker ook voor de nieuwsgierige vergelijker in spe: Hector Berlioz’ geliefde Symphonie fantastique wordt het komende halfjaar maar liefst door vier verschillende orkesten uitgevoerd. (RG)
Hector Berlioz’ Symphonie fantastique door het KCO (16-20 september), het Noord Nederlands Orkest (10 oktober, met uitgebreide uitleg), het Orchestre Philharmonique de Radio France (10 november) én het Residentie Orkest (4 december).
Cherry Town, van De Nationale Opera.
De eerste nieuwe productie bij De Nationale Opera dit seizoen lijkt meteen een leuke te worden. De operette Moskou, Tsjerjomoesjki (De Nationale Opera gebruikt de titel van de latere verfilming: Cherry Town) van Dmitri Sjostakovtisj is een komisch verhaal over een iets minder komisch, maar actueel onderwerp: woningnood. Want als het huishouden van Lidochka en Sasja moet verhuizen naar de wijk Tsjerjomoesjki, blijkt er iets niet in de haak. Hun nieuwe appartement blijkt ‘verdwenen’. De hele zaak stinkt naar corruptie. In deze productie van Jakop Ahlbom dansen dansers van ISH Dance Collective mee. (RG)
De Nationale Opera: Cherry Town, met het Nederlands Philharmonisch o.l.v. Bassem Akiki. 8 t/m 20 oktober, NO&B Amsterdam. Info: dno.nl
Fire in my mouth, door De Nationale Koren en Rotterdams Philharmonisch Orkest.
In 1911 breekt er brand uit bij Triangle Shirtwaist Factory in New York. Wat begint met een vuurtje in een afvalbak doodt 146 mensen. 78 raken gewond. Veel van hen zijn vrouwelijke immigranten. Ondanks de deuren die op slot zaten, blokkades bij nooduitgangen en een brandtrap die instortte, werden de fabriekseigenaren vrijgesproken. Deze gebeurtenis memoreerde componist Julia Wolfe in een oratorium voor meisjeskoor, vrouwenkoor en orkest: Fire in my mouth, die in 2019 in een regie van Anne Kauffman in première ging. In november klinkt het voor het eerst in Nederland, door De Nationale Koren en het Rotterdams Philharmonisch Orkest.
Julia Wolfe: Fire in my mouth door De Nationale Koren en RPhO. 5 november, Rotterdam. 7 november, Amsterdam. Info: rpho.nl
Polderklanken, door Capella Amsterdam.
Koorzingen is populair in Nederland. Maar koormuziek zingen van Nederlandse componisten is dat een stuk minder. Daarom is het leuk dat Cappella Amsterdam nog eens laat horen wat voor moois er eigenlijk op Nederlandse bodem voor koor gecomponeerd is. In ‘Polderklanken’ zingt het koor muziek van onder andere Rudolf Escher (1912-1980) en Ton de Leeuw (1926-1996), maar ook werk van een nu populaire naam als Mathilde Wantenaar (1993). Van Elmer Schönberger (1950) klinkt nieuw werk: De opstijging, over vroege luchtvaartpioniers.
Cappella Amsterdam o.l.v. Daniel Reuss: Polderklanken. 12 t/m 18 november in Amsterdam, Den Haag, Nijmegen en Leiden. Info: cappellaamsterdam.nl
Uprising, door De Nationale Opera en Opera Zuid.
Een mooi idee, en dus een voorstelling met potentie, is Uprising. De Nationale Opera en Opera Zuid vroegen componist Jonathan Dove om zijn communitywerk ook in Nederland te komen doen: Dove werkt graag met amateurs. Voor Uprising worden er in Amsterdam en Maastricht lokale projectkoren gevormd, geleid door Manoj Kamps. Zij zingen mee in deze opera over de klimaatbewuste scholier Lola Green, die in conflict komt met haar zakelijke moeder. Lola wordt gezongen door NRC’s Rijzende Ster Madeline Saputra. (RG)
DNO en Opera Zuid: Uprising. Regie: Gable Roelofsen en Romy Roelofsen. 13 t/m 24 november in Maastricht, Heerlen, Tilburg en Eindhoven. 16 en 23 mei, 2027 in Amsterdam. Info: operazuid.nl
La bola negra.
De verrassing van het filmfestival van Cannes. La bola negra is een groots epos over de liefde van twee mannen tijdens de Spaanse burgeroorlog, verteld in drie verschillende tijdlijnen. Verwacht virtuoos mitrailleurvuur, het melancholieke trompetspel van een tranende militair, en de hypnotiserende burlesk van actrice Penelope Cruz. Regisseurs Javier Ambrossi en Javier Calvo stellen de vraag: wat gebeurt er als je identiteit bedolven raakt onder de as van de geschiedenis? Het antwoord stuurt je verbouwereerd naar buiten. (TT)
La bola negra. Regie: Javier Ambrossi en Javier Calvo. Met Penelope Cruz, Miguel Bernardeau, Carlos González. Lengte: 155 min. Première: 7 januari 2027.
Brad Pitt in The Adventures of Cliff Booth.
Op 1 april 2025 werd aangekondigd dat David Fincher het vervolg op Quentin Tarantino’s Once Upon a Time in… Hollywood gaat regisseren. Het duurde enkele dagen voordat de filmpers het serieus nam, maar The Adventures of Cliff Booth komt dit najaar dan toch écht in de bioscoop, en op Netflix. Tarantino schreef de film, maar wilde ’m niet regisseren, ongetwijfeld als gevolg van zijn zelfopgelegde limiet van tien films die hij in z’n carrière wil maken. Centraal staat wederom de charismatische stuntman Cliff Booth (Brad Pitt), die een nieuwe baan heeft als ‘Hollywood-fixer’. De film oogt duisterder dan zijn voorganger, zoals het David Fincher betaamt. Het belooft een gruizige actiekomedie, over een filmindustrie waar de gloed van de summer of love allang gedoofd is. (TT)
The Adventures of Cliff Booth. Regie: David Fincher. Met Brad Pitt, Timothy Olyphant, Elizabeth Debicki. Première: 25 november.
Fjord.
De winnaar van de Gouden Palm dit jaar is ook een van de films die het publiek en de pers het meest verdeelt. Fjord volgt een zeer gelovig Roemeens immigrantenstel (Sebastian Stan en Renate Reinsve) dat botst met de progressieve waarden in Noorwegen. De Noren vinden dat ze hun kinderen mishandelen – ze straffen lijfelijk en keuren homoseksualiteit af – maar leven de Gheorghiu’s niet gewoon hun geloof en cultuur na? De verbaasde kinderen worden uit huis geplaatst, terwijl hun ouders alle hulp inroepen die ze kunnen krijgen, van behulpzame buren tot extreemrechtse, Roemeense actiegroepen. Op Cannes leidde de film tot enige controverse: suggereert regisseur Cristian Mungiu (4 Months, 3 Weeks and 2 Days) met deze film dat Noorwegen dogmatisch progressieve waarden oplegt aan zijn inwoners? Genoeg om op Sinterklaasavond over door te praten, dus. (TT)
Fjord. Regie: Cristian Mungiu. Met Sebastian Stan, Renate Reinsve, Thorbjorn Harr. Lengte: 146 min. Première: 3 december.
All of a Sudden.
De nieuwe film van Ryusuke Hamaguchi was een van de hoogtepunten van het filmfestival van Cannes dit jaar. De film volgt de ontluikende vriendschap tussen de koppige directrice van een verzorgingstehuis voor ouderen (Virginie Efira) en een terminaal zieke Japanse theaterauteur (Tao Okamoto). Hamaguchi slaagt erin, net als in zijn Oscarwinnaar Drive My Car, om de kijker even de tijd te laten vergeten tijdens het luisteren naar eindeloze gesprekken over menselijkheid in de zorg en de effecten van kapitalisme. Geen vanzelfsprekendheid voor een film die meer dan drie uur duurt. Efira en Okamoto kregen volledig terecht de gedeelde prijs van Beste Actrice op het prestigieuze festival. (SS)
All of a Sudden. Regie: Ryusuke Hamaguchi. Met Virginie Efira, Tao Okamoto. Lengte: 196 min. Première: 29 oktober.
The Beloved.
Egoïstische kunstzinnige vaders zijn alomtegenwoordig in de bioscopen momenteel. Na Joachim Triers gelauwerde Sentimental Value komt dit najaar tragikomedie El ser querido (The Beloved) van Rodrigo Sorogoyen uit. De oudere regisseur Esteban Martínez (Javier Bardem) is hierin vervreemd van zijn volwassen dochter Emilia en vraagt haar voor de hoofdrol in een zeer persoonlijke film. In tegenstelling tot de film van Trier, wordt het plan van Esteban daadwerkelijk uitgevoerd. Wat leidt tot momenten die tegelijkertijd geestig, angstaanjagend en ongemakkelijk zijn en waarvoor Bardem een vijfde Oscarnominatie verdient. (SS)
The Beloved. Regie: Rodrigo Sorogoyen. Met Javier Bardem, Victoria Lunego. Lengte: 135 min. Première 15 oktober.
La Mesías.
Het Spaanse duo Javier Ambrossi en Javier Calvo kreeg dit jaar op het festival in Cannes de Gouden Palm voor de film La bola negra (beste regie). Reden voor streamingdienst Mubi om La mesías (2023) uit te brengen. In een online video van een ultrakatholieke zanggroep herkent Enric (Roger Casamajor) zijn zusjes. Dit haalt het trauma boven van zijn jeugd met een losbandige moeder die het gezin ombouwt tot sekte. De serie beslaat meer dan dertig jaar en is een familiedrama vermengd met muziek, scifi en moderne mystiek. (WT)
La mesías. Met Roger Casamajor, Macarena García. 7 afl. Vanaf 3 september op Mubi.
Brothers, met Matthew McConaughey en Woody Harrelson.
De bevriende acteurs Matthew McConaughey en Woody Harrelson, bekend als detectiveduo in True Detective, vermoeden dat ze halfbroers zijn. McConaugheys moeder onthulde een paar jaar geleden dat ze een relatie had gehad met Harrelsons vader, de Texaanse huurmoordenaar Charles Harrelson. Dat kun je natuurlijk verder aan de roddelbladen overlaten. Maar het duo besloot er een comedy van te maken waarin ze zichzelf spelen, en waarin ze met hun gezinnen gaan samenwonen in het huis van Woody’s dochter. (WT)
Brothers. Met Matthew McConaughey, Woody Harrelson, Holland Taylor. 8 afl. Vanaf 23 september op Apple TV.
Carrie.
De wraakthriller Carrie van Stephen King uit 1974 is al vier keer verfilmd, met als bekendste die van Brian De Palma uit 1976. Nu dient het boek als inspiratie voor een serie van Mike Flanagan. Een tienermeisje (Summer H. Howell) dat in afzondering opgroeide bij haar overbeschermende moeder wordt gepest op school en ontdekt haar telekinetische gave. (WT)
Carrie. Met Summer H. Howell, Samantha Sloyan. Alison Thornton. 8 afl. Vanaf 7 oktober op Prime Video.
The Greatest, met Jaalen Best.
Muhammad Ali is al vaak onderwerp van films geweest. De tamelijk onbekende Jaalen Best speelt in The Greatest de markante Afro-Amerikaanse bokskampioen die ook een uitstekende showman was. Hij joeg graag wit Amerika op de kast, zeker nadat hij zich had aangesloten bij de Nation of Islam, zich uitsprak tegen antizwart racisme, en dienst weigerde voor de oorlog in Vietnam, waarna de boksbond zijn titel afpakte. Hij vocht zich terug naar de top, bokste te lang door, en werd in zijn latere leven getroffen door parkinson. (WT)
The Greatest. Met Jaalen Best, Lacey Creighton, Amin Joseph. 8 afl. Vanaf 4 november op Prime Video.
Harry Potter.
Vijftien jaar na de achtdelige filmreeks komt HBO Max met een nieuwe fantasy-tienerserie over Harry Potter, de verwaarloosde Britse weesjongen die op een tovenaarsschool terechtkomt en uitverkoren blijkt om de machtige schurk Voldemort te weerstaan. De serie heeft twee mogelijke problemen: de vorige filmreeks en de hoofdrolspelers liggen nog vers in het geheugen. Kan de nieuwe serie die doen vergeten? En J.K. Rowling, schrijver van de oorspronkelijke boekenreeks, verloor veel van haar fans doordat ze zich inzet voor het inperken van rechten van trans personen. (WT)
Harry Potter. Met Dominic McLaughlin, Arabella Stanton, Alastair Stout. 8 afl. Vanaf 25 december op HBO Max.
Phantom Blade Zero.
Sinds de release van Black Myth: Wukong richt de Chinese game-industrie zijn pijlen op de internationale gamemarkt. Rollenspel Phantom Blade Zero van studio S-Game is niet het eerste deel in de serie, maar wel het eerste dat probeert om ook in Europa door te breken. De studio koos daarom voor een driedimensionale actie-rollenspelvorm waarin het verhaal centraal staat. Het spel volgt de ‘wuxia’-traditie: Chinese fictie die plaatsvindt in een fantasy-versie van de Chinese geschiedenis. Huurmoordenaar Soul wordt in de val gelokt door zijn eigen organisatie, maar wordt weer tot leven gebracht. Hij heeft 66 dagen om uit te vogelen wat er gebeurd is. De studio noemt het wel ‘kungfupunk’: Chinese vechtsporten vormen het hart van deze game. (LM)
Phantom Blade Zero. Voor pc, Playstation 5. Vanaf 29 oktober.
Control Resonant.
Studio Remedy Entertainment uit Finland heeft een onmiskenbare signatuur: ze nemen moderne Amerikaanse mythen en geven ze een raar-Noordse draai. In Control Resonant keren ze terug in de bureaucratische, absurdistische wereld van Control. Het hoofd van de geheime dienst FBC is van de aardbodem verdwenen, het kantoor opengebroken en bizarre fenomenen lekken New York binnen. Dylan, broer van directeur Faden, wordt wakker gemaakt om zijn zus te vinden. Maar de getraumatiseerde Dylan ligt ook overhoop met zichzelf. Kan Dylan überhaupt wel functioneren buiten de muren van de mysterieuze FBC? Deel 1 was een ontluisterende maar fascinerende actiegame – deel 2 zal vermoedelijk niet achterblijven. (LM)
Control Resonant. Voor Playstation 5, Xbox Series, pc. Vanaf 24 september.
Marvel’s Wolverine.
Na tweeënhalve Spider-Man-game heeft PlayStation-studio Insomniac de smaak van de superheld wel te pakken. Hun nieuwste game is Marvel’s Wolverine en draait uiteraard volledig rond de zeer gewelddadige mutant, die kan herstellen van elke wond en er een flink paar klauwen op nahoudt. Nieuw voor het doorgaans lieve, kindvriendelijke Insomniac is de nadruk op actie en bloedvergieten. Heel enthousiast zijn de eerste reacties nog niet; verwacht wordt dat de game een prima superheldenachtbaan wordt voor adrenalinefanaten met een bruut vechtsysteem op tempo. Fans van Wolverine zullen daar geen problemen mee hebben. (LM)
Marvel’s Wolverine. Voor Playstation 5. Vanaf 15 september.
Samenstelling en teksten door Merlijn Schoonenboom (beeldende kunst), Rianne van Dijck (fotografie), Rahul Gandolahage (klassiek en opera), Thijs Schrik en Amanda Kuyper (pop en jazz), Ron Rijghard (theater), Jelle Brumsen (cabaret), Francine van der Wiel (dans), Elisabeth Oosterling (musical), Tristan Theirlynck en Sabeth Snijders (film), Wilfred Takken (series), Len Maessen (games).