DEN HAAG - Josephine Baker kennen veel mensen als de beroemde danseres en zangeres die in Parijs furore maakte. Maar tijdens de Tweede Wereldoorlog zet ze haar bekendheid ook in voor het Franse verzet. Die kant van haar leven staat centraal in de nieuwe theatervoorstelling 'Josephine Baker', die vanaf woensdag te zien is in Theater Branoul in Den Haag: 'Ze riskeerde haar leven en haar carrière.'
Actrice Sabrina van Halderen kruipt voor de voorstelling in de huid van Josephine Baker. Dat voelt voor haar bijzonder. 'Het is wel een hele eer. Het is een vrouw die nogal wat betekend heeft voor de wereld. Het is niet zomaar iemand.'
Van Halderen ziet Baker als een voorbeeld. 'Hoe je strijdbaar kunt zijn op een hele positieve manier. Het mag schuren. Het kan niet anders, want anders hoef je ook niet strijdbaar te zijn.'
Volgens de actrice kennen veel mensen vooral het beeld van Baker als danseres. Maar daarachter gaat volgens haar veel meer schuil. 'Ze was uiteindelijk ook zangeres, filmster en verzetsstrijder.'
Van Halderen merkt dat jongere generaties soms nauwelijks meer weten wie Baker was. 'Studenten zeggen ook wel: Josephine Baker, dat was volgens mij een belangrijk iemand, of niet? Of ze weten het helemaal niet. Ik denk dat het heel mooi is dat we haar nu weer opnieuw voor het voetlicht brengen.'
De voorstelling draait voor een belangrijk deel om de periode tijdens de Tweede Wereldoorlog. Baker woont dan in Frankrijk en wordt gerekruteerd voor het verzet. Samen met de Franse officier Jacques Abtey voert ze met gevaar voor eigen leven opdrachten uit.
De acteur Sijtze van der Meer is de tegenspeler van Van Halderen. 'Ik speel kapitein Jacques Abtey, een Franse officier in het Deuxième Bureau. Dat is de Franse geheime dienst.'
Volgens Van der Meer ontstaat daar het idee om burgers te gebruiken die vrij kunnen reizen en niet bekend zijn bij de Duitsers. Abtey rekruteert vervolgens Baker. 'Samen trekken ze drie jaar op gedurende de Tweede Wereldoorlog en maken allerlei avonturen mee.'
Haar grote bekendheid is daarbij niet alleen een risico, maar volgens Van der Meer juist ook bruikbaar. 'Doordat ze zo beroemd is, komt ze in contact met allerlei mensen die haar allerlei informatie geven. Of ze dat nou willen of niet, want zij vallen ook voor haar charmes.'
Daarna kan Baker verder reizen naar plaatsen waar ze moet optreden. Ondertussen kan geheime informatie worden uitgewisseld.
'Ze heeft een hele roemvolle carrière als artiest en die zet zij volledig op het spel door als een spion door Europa te gaan reizen en allerlei geheime opdrachten uit te voeren', vertelt Van der Meer. 'Als ze ontdekt wordt, dan is het ook gewoon meteen voor haar afgelopen. Ze riskeert dus ook haar leven.'
Regisseur Manon Barthels houdt zich al twee jaar met Josephine Baker bezig. De voorstelling staat al eerder op de planning en Barthels wil al langer onderzoeken wie Baker werkelijk is.
Als ze groen licht krijgt voor de voorstelling, begint een uitgebreid onderzoek. 'Ik ben allemaal boeken gaan kopen, een stuk of twaalf. Alles wat ik kon vinden. En op internet gekeken.'
Daarbij ontdekt ze dat niet ieder verhaal over Baker hetzelfde is. 'Er zijn heel veel verschillende verhalen over Josephine. Dat heeft er waarschijnlijk ook mee te maken dat zij zelf haar hele leven op verschillende manieren heeft verteld. Dus soms kun je je afvragen: wat is waar? Waar zit de kern van de waarheid?'
Voor Barthels zit de kracht van Baker vooral in haar vermogen om door te gaan. Ze beschrijft hoe Baker opgroeit in een racistisch Amerika, wordt afgewezen, maar blijft dansen en zich blijft ontwikkelen. Nadat ze naar Frankrijk komt, verandert haar leven volgens Barthels in korte tijd volledig en wordt ze wereldberoemd.
'Het is een vrouw die alsmaar door is gegaan, overal het positieve uit heeft gehaald en het genot had om mensen blij te maken.'
Volgens Barthels verandert Baker als ze in Europa het opkomende fascisme ziet. 'Haar ogen werden geopend en ze had het idee: de vrijheid die ik nu heb en dat ik gewoon kan zijn wie ik ben, dat kan zomaar weer worden afgenomen.'
Als Baker vervolgens wordt gevraagd om als spionne te werken, grijpt ze die mogelijkheid aan. 'Frankrijk had haar gemaakt tot wie ze was, omdat het haar kansen had geboden. Zij is spionne geworden en heeft echt haar eigen carrière en haar eigen veiligheid ingezet voor onze vrijheid.'
Dat is voor Barthels ook de boodschap die ze met de voorstelling wil overbrengen. 'Josephine Baker leert ons dat we altijd onze ogen moeten openhouden en moeten staan voor rechtvaardigheid en gelijkheid. Dat we onze mond moeten opentrekken. Dat we onze talenten moeten inzetten voor rechtvaardigheid.'
De regisseur raakt tijdens haar onderzoek steeds meer onder de indruk van Baker. 'Ik heb tijdens het onderzoek iedere keer met tranen over mijn wangen zitten lezen en aantekeningen zitten maken. Niet van: wat zielig. Nee, wat bewonderenswaardig. En waarom wist ik dit niet?'
Van der Meer hoopt dat bezoekers vooral de mens achter de beroemde naam zien. 'We proberen een zo vol mogelijk mens van haar te maken. Ik ben zelf elke keer weer ontzettend geraakt, omdat ik ineens het besef heb: wat heeft ze meegemaakt, wat heeft ze op het spel gezet? En ze is maar doorgegaan.'
Voor Van Halderen is de voorstelling uiteindelijk vooral een eerbetoon. 'Ik hoop dat mensen kunnen gaan voelen en gaan zien wie deze vrouw allemaal was en eigenlijk nog voortleeft in sommigen van ons.'
Source: Omroep West Den Haag