Criminaliteit Het pand in Overasselt dat deze week middelpunt was van grootschalig crimineel geweld, werd op last van de burgemeester al driemaal gesloten. Telkens namen de bewoners er hun intrek weer. Wat kan burgemeester Minses nu nog doen?
Het Landelijk Team Specialistische Doorzoekingen van de Nationale Politie arriveert bij de woning aan de Ewijkseweg in Overasselt na de grote schietpartij waarbij dinsdag een dode viel en twee agenten gewond raakten.
Het begint met een drugslab, in 2019 bij toeval aangetroffen op het erf na een brand in een schuur. De bewoners zeggen van niets te weten. Toch sluit de burgemeester de woning. Jaren later wordt het huis beschoten. Wederom claimen de bewoners onwetendheid, wederom beslist de gemeente dat ze een poosje hun huis niet in mogen. „Tot hier en niet verder”, zegt de locoburgemeester. „Dit is geen drugspand”, zegt één van de bewoners zelf. En dan, dinsdagochtend vroeg, trekken zeker dertig zwaarbewapende mannen naar het huis.
Wat kan een burgemeester dan nog? Het is de vraag die boven het huis in het Gelderse Overasselt hangt na de geweldexplosie van dinsdag. Bij die schietpartij kwam de beveiliger van de woning om en opende de politie een jacht die bijna een etmaal zou duren.
In zes jaar tijd werd de woning zelfs drie keer gesloten, even vaak kwamen de bewoners, die na de sluiting vorig jaar zeiden dat hun „goede naam en eer” waren „aangetast”, terug. Welke middelen heeft burgemeester Joerie Minses van Heumen om te voorkomen dat het mis blijft gaan bij het huis?
Teun Heldens, burgemeester van het Brabantse Heeze-Leende, weet wat het met een buurt en gemeente doet als een huis doelwit is van criminelen. Toen een woning in zijn gemeente vorig jaar in korte tijd meermaals werd beschoten, besloot hij het huis zes maanden te sluiten. Dat was een ultiem middel.
Sommige burgemeesters zeggen dat ze hun bestuursrechtelijke gereedschapskist graag nog wat verder willen vullen, maar Heldens (VVD) kan eigenlijk niet bedenken waarmee. „Camera’s ophangen, rond een woning een noodverordening opleggen, preventief fouilleren, woningen sluiten… We kunnen al heel veel.”
Zo’n sluiting is een snel inzetbaar, maar ingrijpend middel. Het lost het probleem wellicht kortstondig op, maar moet juridisch proportioneel zijn. De burgemeester moet bij de rechter kunnen aantonen dat er een dreiging is en, als hij of zij de sluiting wil verlengen, dat die dreiging voortduurt. „Dat is ingewikkeld”, zegt Heldens. „Het Openbaar Ministerie moet dan informatie delen, maar kan redenen hebben dat niet te willen. Bijvoorbeeld omdat ze aan een grotere zaak werken en niet willen dat hun informatie via een zitting in de openbaarheid komt.” In zijn gemeente oordeelde de rechter dat zes maanden te lang was.
De ene sluiting is de andere niet. Zeker als de bewoners huurders zijn: huisbazen of woningcorporaties grijpen de sluiting dan graag aan om ze uit het huis te zetten. „Dan is mijn probleem opgelost”, zegt Heldens. „Dat klinkt egoïstisch, maar het is sec wel waar het op neerkomt. Voor mij is het nooit een overweging. De rechter straft, niet ik.”
Bij koopwoningen „komen mensen terug”. En dat, weet Heldens inmiddels, „zorgt voor spanningen in de buurt”. In Overasselt bleken omwonenden al langer bevreesd dat het een keer écht fout zou gaan. Het huis is in het bezit van de familie G., waarvan vader en zoon actief zouden zijn in de drugscriminaliteit. Uit kadastrale documenten blijkt dat de familie ook om andere redenen al langer voor problemen zorgt. Zo werden er zonder vergunning een dakkapel geplaatst en een loods verbouwd, en werd zonder toestemming een mast met camera’s op de openbare weg geplaatst. Ook was de bodem, vervuild geraakt door het eerder ontmantelde drugslab, niet gesaneerd. Daarom kreeg het gezin in de zomer van 2024 voor 20.000 euro aan dwangsommen opgelegd.
De vraag is of een nieuwe sluiting, die burgemeester Minses zegt te overwegen, de problemen voorgoed oplost. Hij kan ook verder gaan en het „beheer” over het pand „overnemen” – een mogelijkheid die de Wet Victor het lokale gezag geeft om de woning in feite te onteigenen. „Een heel zwaar middel”, zegt Heldens, waarvan hij niet weet of het eerder om deze reden is ingezet; het is eigenlijk bedoeld om problemen door langdurige leegstand op te lossen.
„Het is best een onontgonnen terrein”, zegt Heldens, „waarin geen enkele casus dezelfde is”. Met andere burgemeesters heeft hij wel eens nagedacht of er beleid gemaakt kon worden voor ‘probleemhuizen’. „Maar dan kom je in discussies als: is één keer schieten één maand dicht en twee keer twee maanden? Moeten er voor vrijstaande woningen andere regels gelden?” Het is, concludeerde hij, „moeilijk te vatten in beleid: elke burgemeester kan een eigen afweging maken, omdat elk geval anders is”.
En dan nog: zo’n sluiting is een laatste middel, en komt pas in beeld bij een crisis. Het gaat ook om wat er daarvóór gebeurt.
Heldens begint over een lezing die hij hield bij de Leidse studentenvereniging Minerva. Vrijwel niemand stak een hand op toen hij de studenten vroeg wie er géén drugs gebruikte. Jullie zijn, zei Heldens, „moreel medeplichtig aan het geweld in mijn gemeente”. Dat leverde een „leuk gesprek” op. Maar het is volgens hem wel waar het op neerkomt: de drugslabs, de handelaren én het geweld zijn er omdat drugsgebruik genormaliseerd is.
Heldens berekende dat de omzet van een middelgroot drugslab in zijn gemeente na 35 dagen al groter is dan de hele jaarbegroting van Heeze-Leende. „En van mijn begroting gaat één procent naar veiligheid en de strijd tegen ondermijnende criminaliteit. Politie, OM en burgemeesters voeren constant een pijnlijke discussie over waar we capaciteit inzetten. Door een gebrek aan politiecapaciteit kan het OM nu al veel kleinere zaken als diefstal niet oppakken. En een agent die ik naar de kermis stuur, kan niet worden ingezet om criminelen op te sporen. Hoe eerlijk is deze strijd dan?”
Met medewerking van Camil Driessen.