Grand Theft Auto 6 Dit najaar komt er voor het eerst in dertien jaar een nieuwe Grand Theft Auto uit, een van de succesvolste games ooit. Wat gaat de release van GTA 6 betekenen voor de game-industrie, die al jaren in crisis is?
Screenshot met het eerste vrouwelijke hoofdpersonage Lucia, uit Grand Theft Auto 6.
Stort er in het najaar een meteoriet neer op de gamekalender? November, traditioneel een van de drukste maanden voor nieuwe releases in gameland, is nagenoeg leeg. Er zijn een paar middelgrote titels die uitkomen in oktober, niks in december – pas in februari komen er weer wat nieuwe grote spellen uit. Niemand wil vermorzeld worden onder het geweld van Grand Theft Auto, dat op 19 november na dertien jaar radiostilte uitkomt met GTA6. Plan je de release van een andere game te dicht op deze, dan is dat simpelweg zelfmoord.
Er is zowat geen beroemdere gameserie te bedenken dan Grand Theft Auto. De misdaadreeks draait om criminelen die in zonnige oorden vol mooie mensen misdaden plegen, doorspekt met grappen over de populaire cultuur. Na de eerste driedimensionale GTA – de eerste twee delen speelde je op een soort Google Streetview-achtige, platgeslagen kaart – raakte de serie berucht onder niet-gamers om zijn brute geweld en zware misdaad.
Gamers hielden er juist van: niet alleen door de satirische krimi-onder-de-palmbomenstijl of de sterke technische afwerking, maar vooral ook om de ongekende vrijheid waarmee je door de gamewereld kon bewegen. GTA 3 (2001) dropte je middenin een stad en zei: doe maar wat je wil. Ineens lag de gamewereld letterlijk open.
We zijn inmiddels 25 jaar verder, en maker Rockstar is een legende geworden. Alleen zij komen er in deze tijden mee weg om zo lang, met een gigantisch budget – volgens schattingen van analysten bij Business Insider meer dan een miljard – te sleutelen aan een game. De afgelopen jaren werd de lancering van GTA6 drie keer uitgesteld, omdat eerdere versie niet aan de gewenste kwaliteitsstandaard voldeden. Elke keer gingen gamers er – niet heel karakteristiek voor de gemeenschap – in mee zonder te zeuren.
Nu komt het spel in een moeilijke tijd voor de game-industrie. Eind jaren tien konden gamebedrijven dankzij lage rentes goedkoop geld lenen; de omzet van de industrie groeide elk jaar als kool en kreeg tijdens de lockdowns (toen iedereen binnen zat te gamen) nog een zwieper. Overal gaven gamebedrijven enorme sommen geld uit aan overnames en proefballonnen. In 2022 kromp de omzet voor het eerst sinds de jaren 80 en zakte de hele boel in. Ook werden spelcomputers door stijgende hardwareprijzen steeds duurder. Na drie jaar van massa-ontslagen, dure flops en gesloten studio’s hunkert de game-industrie naar een opsteker.
Daarvoor kijken veel kopstukken uit de industrie naar GTA 6. Het spel komt alleen uit op spelcomputers; de hoop is dat gamers die de nieuwe PlayStation of Xbox nog niet in huis hebben, wel bereid zijn om er nu een te gaan halen. En als het apparaat er toch staat, kopen ze misschien meer games.
Kan GTA 6 inderdaad zo’n financiële stroomstoot geven? Lastig te zeggen. Waar vrijwel iedereen met kennis van de game-industrie wel vanuit gaat, is dat Rockstar zijn astronomische productiebudget zal terugverdienen. Sinds de start van de voorverkoop in juni is er volgens analistenbureau Sensor Tower al bijna een half miljard dollar aan exemplaren verkocht. Het vorige deel, GTA 5, haalde sinds 2013 elf miljard dollar binnen.
Die nieuwe aankopen zijn grotendeels blind gedaan. Rockstar houdt graag de touwtjes in handen en weigerde de afgelopen jaren veel prijs te geven over de game. Er kwamen twee trailers met sfeerbeelden, waarin weinig te zien was over wat je in de game daadwerkelijk zou kunnen gaan doen. In die leegte werd veel gespeculeerd; her en der verschenen lekken, waar Rockstar genadeloos hard juridisch achteraan gaat.
De eerste echte details spaarde het bedrijf op voor een spectaculaire vooruitblik eind augustus. De rechten voor deze video van een klein half uur verkocht Rockstar aan Netflix – ongehoord in de gamewereld.
In dit half uur zien we hoofdrolspelers Jason en Lucia, een stel dat probeert een ingang te vinden in het criminele circuit van het fictieve Vice City (een persiflage op Miami, Florida). Je kan wisselen tussen de twee; vaak gaan ze ook samen op pad. Jason is een wat verlegen witte spierbonk, Lucia een extraverte latina. Er is iets vertederends aan de manier waarop ze hem soms moed probeert in te spreken.
Screenshot met hoofdpersonage Jason uit Grand Theft Auto 6.
We zien ze als groentjes bij een drugsdeal die misgaat. We zien hun pogingen een gepensioneerde crimineel te imponeren. Ze rijden in snelle auto’s, varen op snelle boten, schieten snel mensen neer tijdens een overval. Het ziet er prachtig uit, mooier dan in vrijwel elke game van zijn soort, van het zonlicht op de palmbomen tot de wiegende heupen van Lucia.
In interviews die rond deze zorgvuldig georkestreerde mediacampagne zijn uitgekomen, spreekt Rockstar over het realisme in de details: als Lucia en Jason niet vaak genoeg naar de sportschool gaan worden ze dik, als ze slecht slapen krijgen ze wallen onder de ogen. Er werd een heel team opgetuigd om elk personage in elke buurt van Vice City zo realistisch mogelijk aan te kleden.
Maar wat ook opvalt, is wat er ontbreekt: innovatie. Qua activiteiten lijkt GTA 6 weinig anders dan de vele games die de afgelopen twintig jaar zijn uitgekomen in het open-wereldgenre dat de serie zelf populair maakte. De innovaties in de serie namen de afgelopen delen al af – GTA 5 mag vooral opscheppen over zijn onlineversie waarin werkelijk bijna alles mogelijk was, een succes waar andere gamebedrijven van dromen. Hier zien we de sprongen vooral in de details.
Maar het zal genoeg zijn voor de gamers die al dertien jaar op GTA wachten. Die willen vooral meer, mooiere GTA. En Rockstar bevindt zich in een unieke positie: ze hebben zoveel geld en zoveel aanzien dat ze daadwerkelijk ‘de allerbeste game in zijn soort’ kunnen leveren. ‘Meer GTA’ is nog altijd een spektakel van jewelste.
Screenshot uit Grand Theft Auto 6.
Screenshot uit Grand Theft Auto 6.
Toch roept het ook vragen op over de toekomst. De crisis in de game-industrie heeft ervoor gezorgd dat gamemakers op safe spelen en games maken die erg op elkaar lijken. Gamers lijken steeds vaker moe van deze keuzes – als ze telkens dezelfde-game-maar-meer willen, dan investeren ze hun tijd wel in een grote online game. Die worden immers jarenlang gevoed met kleine beetjes ‘meer’, zonder dat je telkens opnieuw een game moet kopen. De rest zoekt naar innovatievere titels.
De onafhankelijke gamejournalistieke site Aftermath bestempelde GTA 6 afgelopen maand daarom tot ‘de laatste blockbustergame’. Vroeger zat daar een heel circus omheen en werden grote games een jaar van tevoren op bombastische wijze aangekondigd, waarna de game zelf een evenement was waar je als gamer niet omheen kon. Inmiddels is dit zeldzaam. GTA is misschien de enige big-budget gametitel die nog dit soort aandacht kan opwekken bij het grote publiek. Voor andere gamebedrijven is zo’n hype nagenoeg onbereikbaar.
GTA verdiende zijn aanzien door grote technische sprongen, maar die zijn steeds minder mogelijk. Games zijn inmiddels zo mooi, zo groot, zo hyperrealistisch dat elke verbetering als optimalisatie in de marge aanvoelt. Wie wil innoveren, moet dat doen op ontwerp – nieuwe manieren van spelen verzinnen – of artistieke visie. Die ruimte heeft, of nam Rockstar niet.
Het enige scherpe artistieke randje van de vorige games was de satire, maar ook daar valt weinig meer te halen. De wereld is te vreemd geworden, te gepolariseerd. Rockstar maakt in het voorproefje van GTA 6 grappen over influencers die zelfs hun eigen kidnapping filmen – uitgekauwde grappen. Over de enige culturele stap vooruit die het hier maakt, met hun eerste vrouwelijke hoofdpersonage, lijkt het bedrijf het niet te willen hebben. Vermoedelijk ligt dat te gevoelig, en na alle discussies over het geweld in GTA 3 in 2001 vermijdt het bedrijf alle discussie over gevoelige onderwerpen.
Nee, GTA blijft GTA. Wat Rockstar in november te bieden heeft, is een mooie stad aan het strand om in te bestaan, om misdaden te plegen, om God weet wat voor dingen te kunnen doen, klein en groot. Duiken! Racen! Schieten! Of wandelen, als je meer van dat slag mens bent, met je geweer dit keer verstopt achter je rug – realistischer dan dat je met een mitrailleur in de hand over straat komt, zoals in deel vijf – en je neus in de wind. GTA 6 gaat mooi zijn, groot zijn, misschien wel de grootste (de enige?) blockbustergame van de komende vijf tot tien jaar. Maar de tijd dat Rockstar revoluties teweegbracht, voelt wel voorbij.
Grand Theft Auto 6, van Rockstar Games, komt uit op 19 november. Te spelen op Xbox Series en Playstation 5.