ALPHEN AAN DEN RIJN - Het aantal ontsnappingen in Avifauna is inmiddels niet meer op één hand te tellen. Het ene na het andere dier nam de afgelopen maanden de benen en besloot een kijkje te nemen buiten zijn verblijf. En dat terwijl dierentuinen volgens de wet maatregelen moeten nemen om ontsnappingen te voorkomen. Hoe is dit dan toch mogelijk en kan het kwaad?
Nieuwsberichten met 'ontsnapt dier' in de kop waren de afgelopen tijd allesbehalve een uitzondering. In maart zorgde een kroeskoppelikaan voor gefronste wenkbrauwen in de Bieslandse Polder bij Delfgauw. 'Waarschijnlijk is hij via de wind weggeraakt en lukt het hem niet om de weg terug te vinden', verklaarde Avifauna.
Een paar dagen later ging een roze kaketoe er tijdens een oefenvlucht voor een demonstratie vandoor. In mei vloog een groenvleugelara 'een extra rondje' en in juni liepen meerdere verzorgers gewapend met voer en schepnetten door een woonwijk, op zoek naar hun zuidelijke hoornraaf.
Een maand later zwom 'een ondernemende pinguïn' acht kilometer weg. Afgelopen weekend volgde een Burgernetmelding: 'We zijn op zoek naar drie ontsnapte mara's. Vang ze niet zelf en bel direct 112.'
De pinguïn dook kilometers verderop op:
'Uiteraard heb je liever niet dat deze dieren zomaar de wijde wereld verkennen', vertelt Marc Damen. 'Maar het is geen drama.' Damen was jarenlang directeur van Diergaarde Blijdorp en is adviseur en kenner van dierenverblijven. Volgend jaar januari gaat hij aan de slag als directeur van de dierentuin in het Duitse Keulen.
'Als je wil dat een pinguïn niet kan ontsnappen, moet je bij wijze van spreken een kooi bouwen zodat ook meeuwen ze niet bij hun nekvel kunnen grijpen. Bij open verblijven is het niet realistisch om van een dierentuin te verwachten dat er nooit een dier ontsnapt.'
Toch stelt de wet wel eisen aan het voorkomen van dierentuinontsnappingen. Ook moet er een noodplan liggen voor het geval een dier toch buiten zijn verblijf treedt.
Bij Avifauna is in het protocol vastgelegd dat alle medewerkers oortjes hebben, zodat direct kan worden gemeld wanneer een dier kwijt is. 'Als we weten dat het dier nog in ons park zit, lokken we hem en zetten hem terug in zijn verblijf', licht John de Hoon, directeur van Avifauna, toe.
De Hoon: 'Wanneer een dier buiten het park is, stellen we ons antwoordapparaat op de telefoon zo in dat direct kan worden gemeld waar een dier zich bevindt.'
'Dat gebeurt bijvoorbeeld bij vogels die na een demonstratie zijn weggevlogen. Ons officiële noodplan is niet openbaar, maar deze stappen zijn er wel onderdeel van.' Maar hoe kan het dat er zoveel vogels wegvliegen tijdens de demonstraties?
'De overheid controleert bijvoorbeeld of dieren wel zijn getraind', aldus dierentuinspecialist Damen over de weggevlogen vogels in Avifauna. 'Zijn ze wel getraind om weer terug te komen of worden ze aan hun lot overgelaten? En wat doe je als ze na een paar dagen nog niet terug zijn?'
Damen noemt het 'niet zo gek' dat vogels tijdens demonstraties soms niet terugkeren. Een windvlaag, schrikreactie of de paartijd kunnen ervoor zorgen dat ze de kolder in de kop hebben. Dit sluit aan bij de eerdere verklaringen die het vogelpark gaf over de zoekgeraakte vogels.
'Als er een vogel tijdens een demonstratie wegvliegt, weten we dat het altijd weer goedkomt', zegt Indy Duinmeijer, dierverzorger bij Avifauna. 'We laten de vogels bewust los, en weten dat ze een extra rondje kunnen vliegen. Maar over het algemeen keren ze gewoon altijd zelf terug en zoeken ze ons weer op.'
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) voert inspecties uit bij dierentuinen en rapporteert de bevindingen aan de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Deze beoordeelt vervolgens of een dierentuin aan de vergunningseisen voldoet.
Avifauna wordt volgens directeur De Hoon regelmatig gecontroleerd. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar noodprotocollen, maar komen ook de verblijven ter sprake.
De Hoon geeft aan dat Avifauna het altijd 'veel beter' wil doen dan de normen. 'Als we van de NVWA een minimale oppervlakte moeten hebben voor een verblijf, dan willen we daar een heel stuk boven zitten.'
Verblijven worden niet alleen ter plaatse gekeurd. Ook op voorhand moet een dierentuin al stukken aanleveren met thema's als de inrichting, de verzorging, de voeding en het educatieve programma.
De ontsnappingen van de zuidelijke hoornraaf en mara's waren mogelijk door onervarenheid van een verzorger, vertelt dierverzorger Duinmeijer. 'Het waren menselijke fouten.' De pinguïn die via de Rijn naar Roelofarendsveen zwom was volgens haar nieuwsgierig.
'Volgens de wet moet een dier niet kunnen ontsnappen, maar het is ook belangrijk dat, bijvoorbeeld de pinguïn, bewegings- en speelruimte heeft', duidt Damen, die het dier met een ietwat ondeugend kind vergelijkt.
Damen: 'Het is vervelend dat ze ontsnappen, maar niet gevaarlijk. Een pinguïn is geen tijger, waar wel gewoon een zerotolerancebeleid voor geldt.'
Maar is het dan niet gevaarlijk voor de dieren zelf? Deze kunnen ziektes oplopen en zijn niet gewend aan de vreemde omgeving. De Hoon omschrijft hoe de dierenarts minimaal een keer per week bij Avifauna op bezoek komt en dieren na ontsnappingen in quarantaine worden gezet.
'Dat is dus ook bij de pinguïn gebeurd, waarbij de arts heeft geconstateerd dat alles weer goed was.'
Duinmeijer vult hem aan: 'Ondanks de meerdere ontsnappingen, is er geen paniek in de tent. Bij de mara's moesten we even nadenken hoe we het het beste konden aanpakken. Het is fijn dat alle dieren weer thuis zijn.'
Volgens Damen is de reeks incidenten geen reden tot zorg. 'Een dierentuin moet zich maximaal inspannen om te voorkomen dat dieren ontsnappen, maar het valt niet helemaal uit te sluiten.'
Bekijk hier hoe de groenvleugelara werd herenigd met een medewerker die hem al zeventien jaar verzorgt:
Source: Omroep West Den Haag