Financiën Het goede nieuws: na loodzware onderhandelingen hebben D66 en CDA een akkoord bereikt met de VVD over de begroting voor 2027. Het slechte nieuws: het onderhandelen met de oppositie moet nog beginnen.
Premier Rob Jetten (D66) en Eelco Heinen (Financiën, VVD) voorafgaand aan de begrotingsraad over de miljoenennota die op Prinsjesdag wordt gepresenteerd.
Na zware en wekenlange onderhandelingen, één gemiste deadline en drie keer een ministerraad verplaatsen, heeft de top van de coalitie een begroting voor 2027. Breedlachend zei premier Rob Jetten (D66) bij aankomst op het ministerie van Algemene Zaken maandagavond dat hij tot „een mooi akkoord” is gekomen. Al even breed lachte minister van Financiën Eelco Heinen (VVD), tegenspeler van Jetten tijdens de onderhandelingen. Hun beider partijen botsten keer op keer. Nu deden de bewindspersonen hun uiterste best de onderlinge verhoudingen zo uitstekend mogelijk te laten lijken.
Het kabinet vergaderde vanaf 18.00 uur op het ministerie om de overeengekomen plannen officieel goed te keuren. Daarna gaan de stukken naar de Raad van State, die een advies zal uitbrengen voor de officiële presentatie op Prinsjesdag over twee weken. Over de inhoud van het akkoord is momenteel nagenoeg niets bekend.
Eigenlijk is deze deal van de coalitie slechts een startschot voor verdere onderhandelingen de komende weken en maanden met de oppositie, om tot een meerderheden te komen. Dat zei ook staatssecretaris van Financiën Eelco Eerenberg (D66), voorafgaand aan de ministerraad: „Wij gaan mooie gesprekken voeren met de oppositie.” Daarmee moet het kabinet nóg meer onderhandelen en compromissen sluiten, terwijl inmiddels duidelijk is dat het daar moeite mee heeft. Aanvankelijk was het kabinet voornemens al tot afspraken te komen met de oppositie vóór de plannen naar de Raad van State zouden worden gestuurd. Dat is mislukt.
Afgelopen weken werd al helder dat een deal met de oppositie nog lang niet mogelijk was. Vorige week was de oppositie niet meer welkom aan de onderhandelingstafel. Het kabinet moest namelijk na een aantal gesprekken met de oppositiepartijen concluderen dat de coalitie het zélf onderling nog niet helemaal eens was.
Die stap terug frustreerde de oppositie. Die voelt zich niet gehoord en constateert: met dit intern verdeelde kabinet – dat juist harmonieuze samenwerking met de oppositie had beloofd – valt in feite niet samen te werken.
Minister Dilan Yesilgöz (Defensie, VVD) voorafgaand aan de begrotingsraad over de miljoenennota die op Prinsjesdag wordt gepresenteerd.
D66 en CDA staan al sinds de formatie lijnrecht tegenover de VVD. Die partij wilde vrijwel geen van de eigen wensen opgeven en onderhandelt snoeihard. De VVD heeft daarom de onderhandelingen zo lang mogelijk opgerekt, aldus ingewijden. Daardoor werd de deadline van vrijdag niet gehaald en ook op maandag moest het tijdstip van de ministerraad telkens worden verplaatst. Daardoor heeft het kabinet een chaotisch imago gekregen, vrezen D66’ers en CDA’ers. Sommigen van hen vragen zich af of het doel van de VVD is om premier Rob Jetten zoveel mogelijk te beschadigen.
Lang deden de coalitiepartijen alsof ze het onderling uitstekend konden vinden, ondanks de verschillen in politieke stijl en visie tussen VVD een de ene kant en D66 en CDA aan de andere kant. Dat is aan het veranderen. Bij ingewijden vallen de woorden „bits”, „hard” en „kut” over de gesprekken van afgelopen dagen. Maar, vertellen ze ook, „met deuren wordt niet geslagen”.
Het minderheidskabinet praatte lang over de vraag: zullen we meer herverdelen, of juist minder? D66 en CDA willen meer naar links leunen en ongelijkheid verkleinen. De VVD, die tijdens de formatie het coalitieakkoord naar rechts trok, wilde bij deze begroting dit kabinet juist een nog rechtser karakter geven.
Dat herverdelingsvraagstuk maakte dat stevig werd onderhandeld over de vermogensbelasting in box 3. Ook spraken de coalitiepartijen veel over de geplande bezuinigingen op het sociale vangnet. Binnen de coalitie valt te horen dat de VVD „nóg meer geld aan de allerrijksten wilde geven”, ten koste van „de meest kwetsbaren”.
Oppositiepartij Pro, belangrijk voor meerderheden in Tweede en Eerste Kamer over links, eist dat de bezuinigingen op het sociale vangnet geschrapt worden en is voor een hogere belasting op vermogens. CDA en D66 willen Pro niet nu al afschrikken door te weinig tegemoet te komen. De VVD is juist bang dat de steun van de rechtse oppositie verdwijnt, als het kabinet Pro te veel tegemoetkomt. Bovendien doet de VVD er álles aan om niet geassocieerd te worden met links, tot groeiende verbazing van D66 en CDA.
De VVD zou het liefst met rechtse partijen tot meerderheden komen, al krijgt ze niet uitgelegd hoe dat in de senaat zou werken. De BBB is daar met 11 zetels haast onontkoombaar voor een route over rechts, maar die partij wil de begrotingsplannen niet steunen, zolang de in juni gepresenteerde stikstofplannen overeind blijven. En aan het stikstofbeleid, waar de coalitie trots op is, wil geen van de drie partijen tornen.