Oorlog tegen Iran De VS hebben de strijd tegen Iran hervat, naar eigen zeggen om te verhinderen dat dat land zeemijnen kan leggen in de Straat van Hormuz. Dat „primitieve” wapen is makkelijk te plaatsen en moeilijk te bestrijden, zegt expert Andrii Ryzjenko.
Een muurschildering in Teheran.
Na een maand gevechtspauze hebben de Amerikanen weer een aanval op Iran uitgevoerd. Zondagavond bombardeerden ze Larak, een eilandje in de Straat van Hormuz. Iran reageerde met aanvallen op Amerikaanse bases in Jordanië.
De Amerikaanse aanval was beperkt van omvang. Meestal is dat een teken aan de vijand dat verdere escalatie niet het doel is. De Amerikaanse president Donald Trump postte weliswaar dat het olie-overslageiland Kharg volledig verwoest („blown to smithereens”) zou zijn, compleet met AI-gegenereerde ontploffingsfilmpjes, maar er is niets wat daarop wijst.
De Amerikanen bombardeerden naar eigen zeggen troepen van de Revolutionaire Garde die raketten met zeemijnen wilden afvuren. De Iraniërs willen olietankers in de Straat van Hormuz dwingen uitsluitend langs hun eigen kust te varen, zodat ze er geld voor kunnen vragen. Daarom leggen ze mijnen op de hoofdvaarroute, die door het midden van de zeestraat loopt.
Een week geleden meldden de VS nog dat ze die hoofdvaarroute volledig ontmijnd hadden. De aanval op de lanceerinstallatie van raketten met zeemijnen wijst erop dat ze dat graag zo willen houden. De Amerikanen speuren voortdurend met schepen en vliegtuigen de Straat van Hormuz af, waarbij ze willen verhinderen dat de Iraniërs de commerciële scheepvaart bedreigen. Iran blijft evenwel geregeld toeslaan; sinds het begin van de oorlog eind februari zijn daarbij negentien opvarenden van tankers omgekomen.
De doorvaart in de Straat van Hormuz is cruciaal voor de wereldeconomie. Sinds de Iraanse blokkade van begin dit jaar is de olieprijs sterk gestegen. Voor Trump is dit, met het oog op de Congres-verkiezingen in november, een ongewenst gevolg van de oorlog die hij zelf begon.
Trump schept geregeld op over de successen in de slag om heropening van de Straat van Hormuz. Dit wijst er vooral op dat de oorlog zich vernauwd heeft: ging het hem aanvankelijk om regimeverandering en ontmanteling van Irans nucleaire capaciteiten, inmiddels hoopt hij uit alle macht dat er gevaren kan worden in een zeestraat die voor de oorlog gewoon open was. Zijn strijd tegen de zeemijn is wat dat betreft illustratief.
Zeemijnen zijn „heel, heel makkelijk te leggen”, zegt analist Andrii Ryzjenko, een gepensioneerde kapitein van de Oekraïense marine. „Het is zelfs een behoorlijk primitief wapen. Maar een schip vaart er gemakkelijk op, en het is heel moeilijk om ze te vinden en te vernietigen.”
Zeemijnen worden normaal gesproken vaak neergelegd met speciaal daartoe uitgeruste marineschepen: mijnenleggers. Maar de VS blokkeren alle Iraanse havens, dus dat is voor Iran niet mogelijk. Daarom doen de Iraniërs het overwegend per drone en soms met raketten. Eén drone, zegt Ryzjenko, kan twee mijnen van elk honderden kilo’s laten vallen op elk gewenst punt in de zee-engte.
De Oekraïense analist zegt dat Iran zogeheten drukmijnen inzet. Als er een schip bovenlangs vaart, merkt het ontstekingsmechanisme dat er drukverschil in het water is. Dit doet de mijn ontploffen. Een ander type is bijvoorbeeld de magnetische mijn, die veranderingen in het magnetische veld registreert.
In essentie is een zeemijn een „groot ijzeren blok”, aldus Ryzjenko. Als een mijn geactiveerd wordt, kan er vijfhonderd kilo TNT ontploffen. Dan ontstaat er zo’n grote waterbel dat de scheepsromp kan breken.
Het opruimen van zeemijnen gebeurt doorgaans met mijnenvegers of mijnenjagers. Vanwege de magnetische mijnen mogen deze schepen niet van metaal gemaakt zijn; tegenwoordig zijn ze meestal van polyester.
Elk type mijn vereist een andere ruimingsmethode. Magnetische mijnen worden onschadelijk gemaakt door een kunstmatig magnetisch veld te creëren, waardoor ze ontploffen zonder iets te raken. Mijnen die op de zeebodem liggen worden tot ontploffing gebracht door er een onderwatervaartuig tegenaan te laten varen.
Volgens Ryzjenko kan het maanden duren voordat een zeestraat die met mijnen bezaaid was, weer volledig veilig is voor scheepvaart. De Oekraïner wijst op een situatie in 1984, toen een onbekende groepering zeemijnen in de Rode Zee had gelegd. Destijds duurde het een jaar voordat de route weer volledig te bevaren was.
De Amerikaanse regering spoort commerciële schepen aan de doortocht door de Straat van Hormuz wel te maken, en biedt daarbij militaire begeleiding aan. Onlangs bleek dat de Amerikanen de blokkade deels ontduiken door olietankers ’s nachts met uitgeschakelde transponder langs de kust van Oman te laten varen.
Met medewerking van Simone Peek