Klimaatverandering
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
De geluidloze opname van de beveiligingscamera maakt de beelden nóg onheilspellender: de rennende mensen en dan die gigantische vloedgolf die de Chinese grenspost wegvaagt, gevolgd door eindeloze modderstromen. In een half uur steeg het water in de Trishuli-rivier met negen meter. Vrachtwagens werden door het kolkende water als speelgoedautootjes weggespoeld. Is de apocalyps nu aangebroken, zoemde het rond op sociale media?
Deze dodelijke ramp valt in de al dramatische klimaatzomer van 2026. De Nepalese kant van het grensgebied werd het zwaarst getroffen. Honderden mensen kwamen om het leven, 1.300 worden nog vermist. Dat het aantal doden nog zal oplopen, staat volgens lokale politiewoordvoerders vast.
Zelfs met alle slagen om de arm die er nog zijn, weten wetenschappers zeker dat klimaatverandering een rol speelt. De ramp lijkt te zijn begonnen met een lawine van ijs en rotsen, die zo’n gigantische klap veroorzaakte dat er zelfs seismische activiteit werd geregistreerd. Op grote hoogte stortte een naamloze gletsjer in de Himalaya in. „Hoewel je nooit kunt zeggen dat deze lawine hier een gevolg van is [van klimaatverandering], zie je wel dat alles in het hooggebergte instabieler wordt door de veranderingen in het klimaat”, zei hydroloog Walter Immerzeel tegen NRC.
De gevolgen van klimaatverandering waren de afgelopen maanden onontkoombaar. De Nederlandse zomer bereikte een warmterecord, blijkt uit meetgegevens van het KNMI. Met een gemiddelde temperatuur van naar verwachting 19,1 graden wordt het vorige record uit 2018 (18,9 graden) ruimschoots gebroken.
Spanje, Frankrijk, Portugal, Griekenland, Italië, België en Nederland werden getroffen door zware natuurbranden, waarbij, zeiden deskundigen, klimaatverandering de omstandigheden voor branden heeft verergerd. Er waren extreme hittegolven, langdurige droogte, lage rivierstanden, landbouwschade en uitzonderlijk hoge zeewatertemperaturen in de Middellandse Zee en de Atlantische Oceaan.
De droogte legt bloot hoe afhankelijk Europa is van gevulde rivieren, die niet alleen in drinkwater voorzien, maar ook als belangrijke transportroutes functioneren. In verschillende landen kwam de energievoorziening onder druk te staan door een tekort aan water. En dat is alleen nog maar het Europese verhaal.
Op mondiaal niveau wordt ook een andere ontwikkeling steeds duidelijker zichtbaar: klimaatverandering verandert de geopolitieke verhoudingen. Symbolisch in dat licht was de start van een vaste Chinese lijndienst over de Noordelijke Zeeroute, de zogenoemde ‘IJszijderoute’. De reistijd tussen China en Europa zou daarmee ongeveer worden gehalveerd.
Met het smelten van het Noordpoolijs kan dit een alternatief vormen voor andere knelpunten in de wereldhandelsroutes, zoals het Panamakanaal – dat door klimaatverandering bovendien last heeft van droogte, waardoor onzekerheid ontstaat over het aantal schepen dat kan doorvaren. De ontwikkeling past in de Chinese strategie om, in samenwerking met Rusland, de Noordelijke Zeeroute te verbinden met de Chinese Nieuwe Zijderoute.
Hoewel de route ook kwetsbaar is, want seizoensgebonden, geopolitiek riskant en afhankelijk van ijscondities, moet de betekenis ervan niet worden onderschat. Voor Europa betekent het ontwikkelen van deze IJszijderoute een nieuwe strategische afhankelijkheid: een handelsroute die korter kan zijn, maar loopt via Russisch vaarwater en zowel Rusland als China meer invloed geeft op de verbinding tussen Azië en Europa.
Ook Trumps aanhoudende belangstelling voor Groenland hangt samen met de veranderende Arctische verhoudingen. Door het afnemende zee-ijs wordt het gebied beter bereikbaar, terwijl de interesse voor de grondstoffen daar groeit. Voor Europa raakt dat niet alleen aan de toegang tot zeldzame grondstoffen, maar ook aan de controle over een strategisch steeds belangrijker gebied.
De invloed van het klimaat op de veranderende geopolitieke verhoudingen vraagt om langetermijndenken: goed naar buiten kijken en intussen binnenlands de boel op orde krijgen. Nederland heeft geluk gehad, de hele Veluwe had kunnen affikken. Laat deze zomer desondanks een les zijn. Europa moet zich beter voorbereiden op weersextremen die onmiskenbaar zullen toenemen en op de rampen die ze zullen veroorzaken. Bos beter beheren, vluchtroutes op orde, vitale infrastructuur beschermen.
Bovenal moeten politieke leiders zich dit aantrekken en als de wiedeweerga werk maken van het tegengaan van verdere opwarming van de aarde. Rob Jetten was ooit minister van Klimaat. Sinds hij premier is, is van de ‘klimaatdrammer’ in hem weinig te merken. In dit tijdsgewricht zou klimaatdrammer een geuzennaam moeten zijn.