Cultuurstad Eindhoven profileert zich als cultuurstad met de organisatie van ‘De Opening’ dit weekend, de landelijke start van het culturele seizoen. Ondertussen investeert de groeiende stad veel minder in cultuur dan vele andere steden.
Niek Traa (38, tweede van links), artistiek leider van The Ruggeds, voelt zich bevoorrecht dat zijn groep momenteel vier jaar subsidie krijgt en een vaste plek heeft gevonden op Strijp-S.
Jasper Bloem (32) ziet het nog steeds als „de allervetste ruimte van Eindhoven”, een lege kelder van 700 vierkante meter met betonnen zuilen. Zijn droom: een nachtclub van formaat, waar doordeweeks ook ruimte is voor bijvoorbeeld yoga of dans.
Vorig najaar was Symbiose, zoals het initiatief heet, een van de winnaars van de Eindhoven Cultuurprijs. Boven de kelder had Symbiose al feestjes georganiseerd. Niet alleen met dj’s, maar ook met licht- en performancekunst een awareness team en prikkelarme zones voor neurodivergente bezoekers. Symbiose, vond de jury, liet zien dat nachtcultuur ook cultuur is.
Bloem had tijdens de uitreiking een dubbel gevoel. Terwijl Symbiose een cheque van achtduizend euro ontving, stond de beheerder van het gebouw op het punt failliet te gaan – en dat gebeurde vervolgens ook. Het plan voor de kelder kon de koelkast in. Bijna een jaar later onderhandelt Bloem nog met pandeigenaar NS Vastgoed om de kelder te huren. Pas daarna kan hij een vergunning aanvragen.
Dus gaat de landelijke start van het culturele seizoen, De Opening, aan Symbiose voorbij. Dit jaar strijkt de opvolger van de Uitmarkt, van 1978 tot 2022 in Amsterdam, neer in gaststad Eindhoven. Vorig jaar kwamen 75.000 bezoekers naar de eerste editie van De Opening in Apeldoorn.
Eindhoven wil laten zien dat het naast technologie en design ook een rijk cultureel leven heeft, zei burgemeester Jeroen Dijsselbloem bij een vooruitblik in het Evoluon. Zo’n evenement, vindt de gemeente, past bij een stad die groeit en internationaler wordt door de kenniswerkers die in de florerende hightechindustrie komen werken.
Vanuit hetzelfde gedachtegoed kondigde Eindhoven afgelopen december de komst van een dependance van het Rijksmuseum aan, als „topvoorziening” voor de regio, met ASML als ‘founding partner’.
Tanja Mlaker, directeur van Stichting Cultuur Eindhoven, overtuigde het stadsbestuur om De Opening binnen te halen. Het culturele speelveld in Eindhoven is volgens haar afgelopen jaren professioneler en georganiseerder geworden. Dat verdient een rijk cultureel aanbod, zegt Mlaker.
Bij haar aanstelling tien jaar geleden zag Mlaker, woonachtig in Utrecht, al „veel potentie” in Eindhoven. Ze noemt The Ruggeds, toen al een van de beste ter wereld in de danssport breaking. Inmiddels tourt de Eindhovense groep met theatershows door Nederland en organiseren ze hun eigen festival, Jams & Gems, in Eindhoven. Vrijdagavond staan The Ruggeds op het hoofdpodium bij De Opening. Verspreid over de stad zijn ook andere lokale makers te zien.
Niek Traa (38), artistiek leider van The Ruggeds, voelt zich bevoorrecht dat zijn groep momenteel vier jaar subsidie krijgt en een vaste plek heeft gevonden op Strijp-S, het voormalige fabrieksterrein van Philips dat is getransformeerd tot hippe woonwijk. Daarvóór verhuisden The Ruggeds vijf keer in vijf jaar.
Op Strijp-S mist Traa wel soms levendigheid. „Het kan hier echt een beetje dood zijn”, zegt Traa. Sommige buurtbewoners klagen over geluidsoverlast als er feestjes zijn. Daar kreeg ook Jasper Bloem vorig jaar mee te maken. „Dat liet nog meer de noodzaak zien dat we de kelder in moeten.”
Training van The Ruggeds.
Ruimtegebrek is een groot probleem voor de Eindhovense cultuur, weet ook het stadsbestuur. Betaalbare plekken waar je herrie kan maken zijn schaars, zegt Seth Driessen (26). Met vrienden kwam hij via antikraak aan een atelier in een oud schoolgebouw. De één laste twee fietsen aan elkaar tot een tandem, een ander won een prijs voor een lichtinstallatie van gevonden voorwerpen en plastic zakken.
Driessen zelf is meer van het organiseren: feestjes, veilingen, „gekke dingen”. Ze noemen zichzelf Studio Beun. In het oude schoolgebouw kunnen ze nog twee jaar blijven.
Naast ruimtetekort is er weinig geld voor cultuur in Eindhoven. De vijfde stad van Nederland in bevolkingsomvang heeft per inwoner minder cultuurbudget dan vijftien andere steden. Die „financieel kwetsbare culturele basis”, werd vastgesteld in de coalitieonderhandelingen, moet op orde zijn voordat het Rijksmuseum naar Eindhoven komt.
Vooral voor beginnende makers en initiatieven is er structureel te weinig geld, zegt directeur Mlaker van Stichting Cultuur Eindhoven. Ze krijgt er „hoofdpijn” van. Het jaarbudget van 400.000 euro voor de kleinste cultuursubsidie in Eindhoven was afgelopen twee jaar voortijdig op. Precies datzelfde bedrag geeft Eindhoven uit om De Opening te verwelkomen.
„Het is heel tof dat zoiets een keer in Eindhoven is”, zegt cultuurmaker Driessen over De Opening, „maar wat komt eruit? Komen daar meer kunstenaars uit? Worden er mensen door geïnspireerd? Of is het meer zodat de gemeente kan zeggen dat ze wel moeite voor cultuur doen?”
Zelf wil hij liever geen beroep doen op subsidie, zegt Driessen. Met vrienden doet hij „gewoon waar we op dat moment zin in hebben”. Zonder steun zijn ze creatiever.
Twee jaar geleden zag Driessen het Stroomhuis afbranden, een van de alternatieve cultuurplekken in Eindhoven die afgelopen jaren verdwenen is. Samen met de oudere garde van het Stroomhuis hebben ze een nieuwe plek in de stad gevonden.
Seth Driessen (midden) in het atelier van Studio Beun.
In de relatief kleine Eindhovense cultuurscene heb je geen vijanden, zegt Driessen. „Het is een moeilijke wereld, je gaat het elkaar niet moeilijk maken. Iedereen kijkt of ze samen iets kunnen doen.” Traa, van The Ruggeds, ziet „een jongere generatie opstaan”. Ook die generatie heeft de doe-het-zelf-mentaliteit, vindt Bloem van Symbiose, die Eindhovense makers volgens hem kenmerkt.
Wil je het groots aanpakken, zoals een nachtclub, dan heb je volgens Bloem ook structurele middelen nodig. „Het moet vanuit een creatieve laag ontstaan, maar creativiteit moet ook gevoed worden.” De volgende stap, het huren van zijn droomruimte, komt dichterbij. De onderhandelingen verlopen voorspoedig, komend jaar hoopt Symbiose de kelder in te kunnen.
De Opening vindt van vrijdag 28 augustus t/m zondag 30 augustus plaats in Eindhoven, met tweehonderd activiteiten verspreid over de stad. Ieder jaar verwelkomt een andere stad het evenement. Tijdens de eerste editie, vorig jaar, was dat Apeldoorn.