De oorzaak van de gletsjerinstorting op de grens van Nepal en Tibet wordt nog onderzocht. Wel staat vast dat klimaatverandering het risico op dit soort rampen in de Himalaya vergroot, zeggen experts. Voor Nepal is het de zoveelste natuurramp die veel levens eist.
Overstromingen, aardverschuivingen, lawines: het hooggebergte van Nepal is de afgelopen jaren getroffen door tal van natuurrampen. En door de opwarming van de aarde neemt het risico op zulke rampen toe, zegt Walter Immerzeel, hoogleraar Berghydrologie aan de Universiteit Utrecht.
Een dag na de dodelijke overstroming is nog niet precies duidelijk hoe de ramp van woensdag is ontstaan, maar er komt wel een steeds duidelijker beeld naar voren. "Gisteren en vandaag hebben we met een hele groep wetenschappers satellietbeelden en metingen bekeken", zegt Immerzeel. "Daaruit is duidelijk gebleken dat een gletsjer op vijf à zesduizend meter hoogte helemaal is afgebroken."
"Al dat ijs is naar beneden gekomen en heeft een enorme hoeveelheid rotsen en sediment meegenomen", zegt hij. Daardoor gutste een muur van water door de Trishuli-rivier, die onderweg tal van bruggen en gebouwen meesleurde. Er vielen zeker 330 doden en vele honderden mensen zijn nog vermist.
"Je kunt een individuele ramp nooit aan klimaatverandering toedichten, maar dit past zeker in het plaatje", zegt Immerzeel. Door klimaatverandering smelten de gletsjers in het Himalayagebied, net als in andere delen van de wereld. De snelheid waarmee ze smelten, is sinds het jaar 2000 verdubbeld, bleek eerder dit jaar uit onderzoek van het regionale kenniscentrum ICIMOD.
Ook de permafrost die rotsen bij elkaar houdt, begint door de snelle opwarming van de bergen steeds vaker te smelten. "Dat zorgt voor instabiliteit", aldus Immerzeel.
"In een opwarmend klimaat verandert de berg als geheel: de gletsjer, de bodem, de permafrost", zegt ook glacioloog Harry Zekollari van de Vrije Universiteit Brussel. "We zien dat dat risico's met zich meebrengt."
De exacte invloed van klimaatverandering is volgens hem lastig vast te stellen, omdat er niet altijd goede statistieken zijn over natuurrampen in het verleden. Maar het is duidelijk dat de bergen snel veranderen, ziet de onderzoeker. "Het gaat hard met de gletsjers en de projecties naar de toekomst zien er niet goed uit."
Zolang we broeikasgassen blijven uitstoten, zal de aarde blijven opwarmen en staan de gletsjers onder druk. Het is vervolgens lastig om de gevolgen te beperken, zegt Zekollari, maar er wordt wel gewerkt aan waarschuwingssystemen. Die moeten ervoor zorgen dat mensen kunnen evacueren als een plotselinge overstroming dreigt.
"Het probleem is dat het echt extreem moeilijk is om te voorspellen", zegt de glacioloog. Soms is het wel mogelijk om op risicolocaties meetapparatuur te installeren, waarmee mensen benedenstrooms kunnen worden gewaarschuwd als het misgaat. "Maar dan heb je soms maar een paar minuten de tijd om te reageren."
Dat het toch mogelijk is om er op tijd bij te zijn, blijkt volgens Zekollari uit wat er gebeurde in het Zwitserse dorp Blatten. Dat werd vorig jaar bedolven na de instorting van een gletsjer, maar pas nadat het dorp was geëvacueerd. Ruim een week eerder was uit metingen gebleken dat de gletsjer boven het dorp zeer instabiel was geworden.
Uiteindelijk overleed alsnog één persoon door de lawine van modder, ijs en rotsen, maar zonder de metingen en evacuatie was de situatie veel ernstiger geweest. "Dan waren er heel veel mensen overleden", zegt Zekollari.
Het Himalayagebied is kwetsbaar voor overstromingen uit gletsjermeren. Die watermassa's worden soms tegengehouden door dammen van ijs en rotsen, die door de opwarming van het klimaat plotseling kunnen doorbreken. Dan is er in jargon sprake van een Glacial Lake Outburst Flood (GLOF). "Het is iets makkelijker om daarover voorspellingen te doen", zegt Zekollari.
Daarbij zit de politiek soms wel in de weg, zegt Immerzeel. De Himalaya is een gebied vol grensconflicten, maar de risico's houden zich niet aan landsgrenzen. Een gletsjer die in het ene land afbreekt, kan in een ander land enorme schade aanrichten.
Toch komen er wel initiatieven op gang. De Nepalese overheid werkt bijvoorbeeld samen met de Verenigde Naties aan een programma om deze risico's te verminderen en waarschuwingssystemen op te zetten. Dat moet helpen om meer dan 2 miljoen mensen te beschermen tegen plotselinge overstromingen.
Immerzeel is goed bekend met het gebied waar het woensdag misging. Sinds 2012 doet hij onderzoek in de Langtang-vallei, een zijtak van de Trishuli-rivier. "De hotels waar wij altijd verbleven - die hele rij is verdwenen", zegt hij.
Voor de wetenschapper is het een perfecte plek om de invloed van klimaatverandering op de watercyclus in het hooggebergte te bestuderen. "Het is een gebied dat relatief makkelijk toegankelijk is en waar alles bij elkaar komt: grote gletsjers, veel sneeuw en bestaande metingen aan de rivieren."
De toegankelijkheid van het gebied zorgt ook voor veel toerisme, waardoor er bij de overstroming mensen uit veel verschillende landen vermist raakten. Langs de Trishuli-rivier reizen ook veel gelovigen die een pelgrimstocht maken naar de berg Kailash, op de grens van Nepal, India en China.
"Als je dan zo'n klimaatramp van ongekende proporties ziet - dat is niet alleen als wetenschapper, maar ook als mens ongelofelijk", zegt Immerzeel.
Source: Nu.nl algemeen