Ratko Mladic (1942-2026) | militair De ‘slager van Bosnië’ was militair in hart en nieren. Ratko Mladic werd in 2017 door het Joegoslaviëtribunaal veroordeeld tot levenslang wegens oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide. Mladic is donderdag overleden op 84-jarige leeftijd.
Ratko Mladic in juni 2021
In zijn roepnaam, Ratko, zit het Servische woord voor oorlog (rat). En dat heeft hij op zijn geweten. Begin 1992 werd hij bevelhebber van de Joegoslavische troepen in Bosnië. Een bevel tot terugtrekking, enkele dagen na zijn benoeming, legde hij naast zich neer. ‘Zijn’ Bosnië stond immers aan het begin van een oorlog. Die oorlog zou drie jaar duren en ruim tweehonderdduizend levens eisen. En Ratko Mladic voerde hem, voor de Bosnische Serviërs. De voormalige generaal, ook bekend als ‘de slager van Bosnië’, werd in november 2017 door het Joegoslaviëtribunaal veroordeeld tot levenslang wegens oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide.
Mladic is donderdag op 84-jarige leeftijd overleden in de gevangenis in Scheveningen, melden Servische media. Hij verkeerde al enige tijd in slechte gezondheid, maar verzoeken om zijn vrijlating zijn niet gehonoreerd.
De man die in 2011 werd gearresteerd op verdenking van oorlogsmisdaden was militair in hart en nieren. Clichés werden bij hem bewaarheid; hij was een militair met priemende ogen, een vierkante kop en een harde stem die geen tegenspraak duldde en een hekel had aan politici. Die zouden de ‘Groot-Servische zaak’ voor een handvol dollars en enkele vage beloften van de internationale gemeenschap in de uitverkoop hebben gedaan.
Het leidde in 1993 tot een conflict tussen de toenmalige Servische president Slobodan Milosevic en generaal Ratko Mladic. Milosevic wilde het vredesplan van de onderhandelaars Cyrus Vance en David Owen voor Bosnië tekenen, Mladic weigerde. Hij stookte het Bosnisch-Servische parlement op niet te tekenen en kreeg de parlementariërs aan zijn zijde – tot woede van Milosevic: het was diens eerste nederlaag.
De inname van het ‘veilige gebied’ Srebrenica, in juli 1995, staat op zijn naam. De BBC-documentaire A cry from the grave laat een paraderende Mladic zien die kort na de verovering van de VN-enclave uitdagend door de straten van het modderige stadje stampt. „Haal die straatnaambordjes naar beneden”, bast hij naar zijn soldaten. Op die bordjes staan moslimnamen. Enkele uren later beginnen zijn Bosnisch-Servische manschappen aan de deportatie, en in aansluiting daarop aan de massamoord op 7.800 moslimmannen en -jongens, het grootste bloedbad in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog.
Bang was Mladic niet. Vaak vocht hij in de voorste linies mee. Een keer raakte hij gewond, een schampschot in zijn bil. Hij sliep bij de manschappen in het veld en at met hen aan dezelfde tafel. Zijn aanwezigheid op het slagveld maakte hem onder zijn soldaten enorm populair.
Bosnisch-Servische soldaten gingen voor hem door het vuur en ook het Joegoslavische (later het Servische) leger had hem hoog in het vaandel. Zo kon hij na de massamoord veilig in de Servische hoofdstad Belgrado wonen, beschermd door het leger en bewaakt door zijn voormalige soldaten. Mladic’ buren vertelden ooit het Britse dagblad The Guardian dat hij regelmatig te vinden was in zijn rozentuin.
Fijngevoelig was Mladic niet. „Braad ze”, beval hij tijdens de belegering van de Bosnische hoofdstad Sarajevo. „Gebruik alleen de zwaarste wapens. Schiet ze gek.” Op filmopnamen is te zien hoe Mladic op het moment van zijn uitspraak naast Servische stellingen staat.
„Ik weet niet wat terugtrekken is”, is een andere bekende uitspraak van hem. En over de gevangenkampen in Bosnië in het begin van de jaren negentig verklaarde hij: „De televisiebeelden zijn in scène gezet door de regering-Bush om het gebruik van Amerikaanse wapens op de hele planeet te rechtvaardigen.”
Commandant Ton Karremans van Dutchbat, belast met de bescherming van de enclave Srebrenica, zei over zijn tegenstander in Het Parool in 1995: „Mladic is geen gek. Hij is een veldheer die zijn zaken enorm goed in de hand heeft.”
Muurschildering van Ratko Mladic in Belgrado in deember 2021
Op de militaire academie kwamen zijn talenten snel naar voren. Ratko Mladic belandde er op jonge leeftijd, vijftien jaar oud, en haalde de beste cijfers. Zijn moeder stuurde hem naar de academie. Zijn vader heeft hij nauwelijks gekend. Mladic werd geboren in 1942; zijn vader, een partizaan, kwam in 1945 om bij een aanval op het geboortedorp van de fascistische Kroatische Ustasa-leider Ante Pavelic. Mladic hield er voor de rest van zijn leven een hekel aan Kroaten en Duitsers aan over.
Zijn militaire loopbaan bracht hem in Macedonië, Kosovo, het Kroatische Knin en uiteindelijk in Bosnië. Maar met het Akkoord van Dayton, dat een einde maakte aan de oorlog in Bosnië, kwam ook een einde aan de militaire carrière van Ratko Mladic. Met de daaropvolgende oorlog, eind jaren negentig in Kosovo, had hij niets meer van doen.
Mladic droeg ook zijn kruis: zijn enige dochter Ana pleegde op 23-jarige leeftijd zelfmoord. Een verband is niet aangetoond, maar ze beroofde zichzelf van het leven nadat ze in Moskou van medestudenten had gehoord over de gewelddadigheden van haar vader. Mladic was er kapot van.
Mladic hield zich lange tijd schuil, maar werd in mei 2011 gearresteerd in Servië en overgebracht naar de gevangenis in Scheveningen om berecht te worden. Zijn proces begon in 2012. De rechtszaak zelf duurde vijf jaar, de beroepsfase nog eens drieënhalf jaar. Er waren 530 zittingsdagen en 592 getuigen. Ook in hoger beroep werd hij veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf.