Extreem weer Donderdagavond vindt de lancering plaats van een satelliet die snelle veranderingen in het weer beter in beeld kan brengen. Er zit onder meer een zeer geavanceerde bliksemdetector op.
De MTG-I2-satelliet wordt wordt in het bovenste deel van de raket gehesen die hem in de baan rond de aarde zal brengen. gehesen.
Met de zware tornado in Frankrijk van afgelopen week in het achterhoofd, is het een prettig idee dat we extreem weer beter in de gaten gaan houden. De Europese weersatellietdienst EUMETSAT lanceert donderdag een nieuwe weersatelliet, gebouwd bij ruimtevaartorganisatie ESA, die precies dat gaat doen: nog beter kijken hoe de atmosfeer verandert en waar en hoe extreem weer ontstaat.
Deze nieuwe satelliet maakt deel uit van de derde generatie van Meteosat, een systeem van meerdere weersatellieten. Het is de tweede van vier die later vandaag met een Ariane-raket wordt gelanceerd vanuit Frans-Guyana. De eerste werd in 2022 gelanceerd, de laatste zal in 2033 de ruimte ingaan. Dit systeem kan ‘high impact weather’ in Europa, weersveranderingen die grote gevolgen kunnen hebben, beter volgen.
De satelliet die vandaag omhoog gaat – de MTG-i2, voor de spotters – is in bepaalde opzichten een kopie van zijn oudere broer die in 2022 in de ruimte werd gebracht. Er zit een geavanceerde camera met verschillende kleurenfilters in, om in meerdere kanalen zowel zichtbaar licht als thermische straling te kunnen meten, in allerlei nuances. „Maar waar die eerste elke tien minuten de hele aardbol scant, gaat de nieuwe elke 2,5 minuut beelden leveren van Europa”, zegt Jos de Laat, onderzoeker bij het KNMI. De nieuwe satelliet hangt straks in een geostationaire baan, dus op een vaste plek meedraaiend met de aarde, boven Europa. „En die maakt meer scans, met meer informatie. Bovendien komen die beelden in plaats van na een minuut of twintig, al na vijf tot acht minuten binnen op aarde. Dat kan voor sommige processen heel relevante tijdswinst zijn.”
Het tweede instrument waar meteorologen heel enthousiast van raken is de bliksemsensor op deze satelliet. Dat is een camera die duizend beelden per seconde maakt en van bovenaf bliksem kan detecteren en monitoren. De Laat: „We werkten nu vooral met een grondnetwerk van radio-ontvangers om bliksem in de gaten te houden, daarmee zijn vooral inslagen in de grond te detecteren. Maar grondinslagen komen meestal wat later, want onweer ontstaat meestal hoog in de wolken. Dat zien we straks dus eerder, is de verwachting.”
Onweer blijft een ongrijpbaar fenomeen, waarvan het moeilijk te voorspellen blijft waar en wanneer het ontstaat. „Wat deze nieuwe sensoren doen is niet alleen de locatie van waar de ontlading plaatsvindt vangen, maar als je wilt kun je ook een hele bliksemschicht reconstrueren, hoe in de ruimte en tijd is ontstaan en waar die naartoe loopt. De Amerikanen, die al zo’n instrument hebben, lieten in heel actieve systemen bliksemschichten van honderden kilometers lang zien.”
Veel kennis, maar ook praktisch: uiteindelijk is de kans groot dat we het werk van de nieuwe satelliet in de weerberichten waar het KNMI de gegevens voor levert gebruikt zullen worden, zegt De Laat. „De fijnmazige beelden die we straks krijgen zijn zo goed, die kunnen echt wat toevoegen. En omdat het meer en snellere gegevens zijn kunnen weerberichten sneller worden aangepast, en nauwkeuriger worden gebracht.”
„Wat we in de toekomst ook willen is heel gelokaliseerde waarschuwingen geven. Jij bent daar en daar, dan is er de mogelijkheid dat er gevaarlijk weer op je afkomt, en wel op die manier. Maar dat duurt ongetwijfeld nog even. Van de data van de satelliet die in 2022 werd gelanceerd zien we eigenlijk nu pas de eerste echt geavanceerde toepassingen. Het duurt altijd even om te ontdekken wat er te zien is in de gegevens.”