DEN HAAG - Een rechtbank midden in de Haagse Moerwijk, waar het over huurachterstanden, burenruzies en andere alledaagse problemen gaat. Tweeënhalf jaar na de start in Den Haag Zuidwest ziet rechtbankpresident Robine de Lange-Tegelaar de wijkrechtbank het liefst uitgroeien tot iets heel gewoons. ‘Dat het normaal wordt dat je bepaalde zaken daar behandelt.’
Sinds 2024 is er in Den Haag Zuidwest buurtrechtspraak. Dat wil zeggen dat de Haagse rechtbank één dag per week een zitting houdt in een wijkcentrum, in plaats van in het Paleis van Justitie.
'Dat we in die tweeënhalf jaar toch iets hebben neergezet hier. Een wijkrechtbank waar mensen zich gehoord en geholpen voelen. En waar we mensen door de manier waarop we de zaken behandelen weer perspectief geven om zelf met hun problemen aan de slag te gaan.'
Of de aanpak ook op langere termijn de levens van de wijkbewoners verbetert en recidive voorkomt, moet nog blijken. 'Bij iedere innovatie is het een kwestie van lange adem.'
'Het is echt een rechtbank. We nemen hier dezelfde beslissingen als in de gewone rechtbank. Maar door de manier waarop we de zaken behandelen en vooral door de samenwerking met de hulpverlening aan de voorkant proberen we mensen wel echt perspectief te geven.'
'Het eerste is de toegankelijkheid. We zitten letterlijk in de wijk en dat is minder intimiderend dan dat grote gebouw. Het tweede is de hulpverlening die aan de voorkant met mensen aan tafel gaat zitten.
We kijken: wat zijn alle problemen eromheen en hoe kunnen we perspectief geven? En het derde is dat we op de zitting meer tijd nemen om echt het goede gesprek met mensen te voeren.'
'We behandelen heel verschillende strafzaken. Ik heb hier bijvoorbeeld een burenruzie tussen twee buurvrouwen behandeld. Maar naast strafzaken zijn we in grote mate zogenaamde schuldenzaken gaan behandelen.
Dat zijn op dit moment de meeste zaken die we doen. Het gaat bijvoorbeeld om mensen met een huurachterstand van maximaal drie maanden.
Door de manier waarop we de zaak behandelen, komen we meestal tot een eenvoudige oplossing, waardoor ze de huur weer gaan betalen zonder allerlei extra kosten.'
'We werken daarbij samen met de grote woningcorporaties. Die zitten er tijdens de zitting bij en helpen ook vooraf mee. Zij betalen bijvoorbeeld het griffierecht, zodat bewoners alleen hun huurachterstand hoeven te betalen.
Ook de sociaal raadslieden staan mensen bij, bijvoorbeeld door hen te wijzen op beschikbare hulp.'
'We zijn bezig met energie en de zorgverzekering. Dat zijn natuurlijk ook primaire levensbehoeften, naast brood op de plank. Daarover zijn we gesprekken aan het voeren met energieleveranciers en zorgverzekeraars.'
'We hebben in die tweeënhalf jaar achthonderd zaken gepland om te behandelen. Twee derde daarvan zijn schuldzaken. Daarbij komt het nogal eens voor dat een zaak vóór de zitting al tussen huurder en verhuurder wordt geregeld. Dan wordt de zaak uiteindelijk niet behandeld, maar is het doel wel bereikt: de mensen zijn geholpen en de achterstand betaald. Ongeveer een vijfde zijn strafzaken, waaronder jeugdstrafzaken en leerplichtzaken.
We willen steeds verder uitbreiden naar alle soorten zaken die dicht bij mensen staan. Het komende jaar richten we ons vooral op familiezaken, zoals echtscheiding, gezag en omgang en ondertoezichtstellingen. Ook willen we meer doen vanuit het civiele jeugdrecht en met bestuursrechtelijke zaken, met name rond uitkeringen.'
'Dat het allemaal zaken zijn die mensen direct raken in hun leefomgeving. We richten ons op mensen in de buurt die vaak met multiproblematiek te maken hebben en bij wie we met de manier waarop we hier rechtspreken iets kunnen bijdragen aan een oplossing.'
'We geven iedereen na afloop een eenvoudig evaluatieformulier. Daaruit blijkt overwegend dat mensen zich gehoord voelen. Ze vinden het prettig dat de rechtbank in de wijk is en zeggen dat ze zich gestimuleerd voelen om aan de slag te gaan.'
'De rechtspraak is ontzettend belangrijk in de samenleving. Ik vind het heel belangrijk dat ook mensen in wijken als deze weten dat de rechtspraak niet alleen betekent: wij komen je straffen.
Het is ook voor hen belangrijk dat er recht wordt gedaan en dat de rechtspraak een belangrijk instituut in de samenleving is. Juist ook in deze wijk.'
'Het vertrouwen in Nederland in de rechtspraak is hoog, bijna 80 procent. Maar we weten ook dat het vertrouwen lager is in wijken waar veel multiproblematiek is, de inkomens laag zijn en de criminaliteit hoger is. Juist daar vinden we het belangrijk om te laten zien: wij zijn er ook voor jullie.'
'De eerste wijkrechtbank begon in 2022. Eind 2025 zaten we landelijk op bijna vierduizend behandelde zaken in totaal. Inmiddels zijn er dertien locaties in Nederland. Sommige zijn nog helemaal in de beginfase, andere zijn al sinds 2022 bezig.'
'We zijn hier in Den Haag Zuidwest begonnen met vier wijken. Inmiddels is bijna heel Den Haag Escamp erbij betrokken. Als rechtspraak richten we ons op de zestien wijken die genoemd zijn in het programma Preventie met Gezag.'
'Ik ben in gesprek met de burgemeesters van Leiden, Gouda en Zoetermeer. Daar richten we ons in eerste instantie op schuldzaken. In Leiden en Gouda hebben we al een kantongerecht, en dat is per definitie laagdrempeliger. In Zoetermeer bekijken we nog hoe we het kunnen organiseren.'
'Zeker. Ik hoop van harte dat wijkrechtbanken in heel Nederland op de plekken die daarvoor geschikt zijn een vast onderdeel van de rechtspraak worden. Dat het normaal wordt dat je bepaalde zaken daar behandelt.'
'Bij iedere innovatie is het een kwestie van lange adem. Je kunt na tweeënhalf jaar, en zelfs na vier jaar, nog niet zeggen: het is helemaal in orde. We zullen hier de komende jaren nog mee bezig zijn. En voordat je echt effecten op langere termijn ziet, is nog veel meer tijd nodig.’
'We kunnen nog niet beoordelen of de mensen die hier zijn geweest hun leven op langere termijn beter op orde krijgen. Bij strafzaken weten we ook nog niet of er minder recidive is. We kunnen nu vooral kijken hoe de rechtspraak wordt ervaren en hoe de samenwerking met alle instanties verloopt.'
'We werken vanaf het begin samen met de gemeente, advocatuur, het Openbaar Ministerie, de politie, de reclassering, het Zorg- en Veiligheidshuis en allerlei andere organisaties.
Wat je merkt, is dat als iemand die daar enthousiast mee bezig is en onze contactpersoon een andere baan krijgt, je vaak opnieuw moet beginnen. Dat vraagt constante aandacht. Het is niet altijd makkelijk, al is het enthousiasme gelukkig groot.'
'Ja. Wij kunnen mensen oproepen voor een zitting en doen hier minder zaken op een dag omdat we ze meer tijd willen geven. Als mensen vervolgens niet komen, is dat natuurlijk jammer van de tijd.
Aan onze kant kost wijkrechtspraak meer tijd en meer geld. Maar ik vind dat we dat ervoor over moeten hebben.'
'Het belangrijkste is dat de aantallen zaken zijn veranderd. De schuldzaken hebben de overhand genomen. Daar ben ik enthousiast over. Waar we bij strafzaken nog wel mee worstelen, is de vraag in hoeverre we gegevens met elkaar kunnen delen.
Hoe meer we weten over de mensen om wie het gaat, hoe beter we de zaak kunnen behandelen. Maar daar staan soms wetten en praktische bezwaren in de weg.
We vragen mensen altijd toestemming om gegevens te delen, maar ook dan zijn er nog belemmeringen. Hoe we dat beter kunnen organiseren, is iets waar we ons de komende jaren op moeten richten.'
Source: Omroep West Den Haag