Oorlog in Oekraïne Mee op een missie om lange-afstandaanvalsdrones te lanceren. Hoe gaat deze Oekraïense aanvalscampagne in zijn werk? „Veel spionnen zouden zich graag bij ons aansluiten om informatie over ons te verkrijgen.”
Militair van de 414e brigade van onbemande aanvalsvliegtuigsystemen bedient een Fire Point FP-2 lange-afstandaanvalsdrone.
Persofficier ‘Leon’ van de 414e brigade neemt geen enkel risico. Hij steekt een grijze tas, iets groter dan een A4, uit en vraagt NRC de telefoons daarin te doen. Het is een zogeheten Faraday-tas die alle uitgaande signalen van een smartphone blokkeert. De tas past in een reeks veiligheidsmaatregelen die de 414e brigade neemt om zo min mogelijk op te vallen en zo min mogelijk informatie prijs te geven.
De ontmoeting is in Zuidoost-Oekraïne vanwege de lancering van langeafstandsdrones door een drone-eenheid. De exacte lanceerlocatie mag uit veiligheidsredenen niet bekend worden gemaakt, net als de echte naam van de persofficier. Leon is zijn nom-de-guerre, een verwijzing naar de actiefilm Léon met de Franse acteur Jean Reno. Na inlevering van de telefoon rijdt hij met de NRC-verslaggever en -fotograaf met zijn auto het Oekraïense zomerlandschap in.
Deze avond zal de eenheid zes langeafstandsdrones lanceren. De missie is onderdeel van een aanval met een paar honderd langeafstandsdrones die vanuit verschillende plekken in Oekraïne worden afgeschoten richting Rusland, de Krim en de Zee van Azov.
De eenheid waar Leon (38) naartoe rijdt, behoort tot de 414e brigade van onbemande aanvalsvliegtuigsystemen. Die brigade beschikt niet over infanterie of artillerie, maar vecht louter met drones. Ze vielen onder meer Moskou, Sint-Petersburg, vestigingen van webwinkel Wildberries en tankers op de Zee van Azov aan, vertelt Leon.
Militairen van de 414e brigade bereiden een aanval voor met een lange-afstandsdrone van Fire Point, de FP-2. Ze zijn gebouwd met hout, plastic en koolstofvezel. „Deze drones zijn goedkoop, zeker vergeleken met de dure doelen die we raken.”
In een landschap van veldbloemen, fluitende vogels en gele zonnebloemakkers staan op een landweg zes grijze langeafstandsdrones opgesteld op twee tijdelijke lanceerplatforms. De onbemande vliegtuigjes hebben vleugels van 6 meter breed, een romp van 4 meter lang en een gewicht van 250 kilo, inclusief 50 kilo aan explosieven. Twee van de zes dragen ieder 100 kilo explosief. Ze kunnen maximaal 2.600 kilometer vliegen en zijn in staat om doelen te bereiken op Russisch grondgebied, tot achter het Oeralgebergte.
Acht militairen zijn bezig met de voorbereiding. Alles wordt twee keer gecontroleerd. Een missie, vertelt compagniecommandant ‘Roland’, is natuurlijk succesvol als een doel wordt geraakt, maar een onderschepte drone is ook van waarde. Zijn call sign verwijst naar de heldhaftige ridder uit het middeleeuwse Franse gedicht Chanson de Roland. Een onderschepte drone levert bruikbare informatie op over de Russische luchtafweer, legt Roland (37) uit. „Dan weten we waar die staat en kunnen we daar jacht op maken.” Wanneer honderden drones worden gelanceerd, kan Rusland die niet allemaal onderscheppen.
Militair van de 414e brigade controleert een langeafstandsdrone.
In de verte klinkt gezoem. Is dit het geluid van een Russische drone? Roland richt zijn gezicht naar waar het geluid vandaan komt. Het gezoem houdt aan en komt dichterbij. De commandant tuurt de verte in, over de zonnebloemen, richting de ondergaande zon. Dan ontspant hij: het geluid komt van een motor van de weg verderop.
„Ik hou altijd mijn oren open”, zegt Roland als de stilte teruggekeerd is. „We moeten alert blijven. Op dit moment zijn we misschien wel het belangrijkste doelwit voor de Russen, omdat we Rusland enorm veel schade toebrengen.”
Alles wat met drones te maken heeft, vormt een gewilde prooi voor beide kanten. Drones zijn dusdanig van belang in deze oorlog dat er jacht wordt gemaakt op dronefabrieken, dronepiloten, dronelanceerders en drone-experts. Eind juli raakte een Russische drone-ontwikkelaar gewond toen hij werd beschoten in de Russische stad Toela. In Jekaterinburg raakte begin deze maand bij een bomaanslag de Russische directeur van een vooraanstaande dronefabriek zwaar gewond.
De 414e brigade geldt als de succesvolste dronebrigade binnen de Oekraïense krijgsmacht, vertelt Leon. „Veel spionnen zouden zich graag bij ons aansluiten om informatie over ons te verkrijgen.”
Daarom probeert de brigade alle risico’s uit te sluiten. Om toe te treden ondergaan kandidaten een screening. Eenmaal lid van de brigade ondergaan ze eens in de drie maanden een leugendetectortest. Alcohol- en drugsgebruik zijn verboden, ook buiten diensttijd. Dat kan loslippigheid veroorzaken. Daar wordt naar gevraagd tijdens de leugendetectortest.
Compagniecommandant ‘Roland’ naast een langeafstandsdrone.
De militairen gaan zo anoniem mogelijk door het leven. Ze kennen elkaar alleen bij hun roepnaam. Ze lopen niet rond met een insigne op hun mouw en zeggen niet tot welke brigade ze behoren. Ook niet tegen hun vrouw. Roland: „Ik vertel haar dat ik bij de rekrutering zit, of bij de luchtverdediging. Mijn familie weet niet wat ik doe en waar ik ben. We hebben twee identiteiten.”
Leon: „Eén identiteit is hier in het leger. De andere is als burger. Je betaalt alleen contant, niet met een creditcard. Op sociale media bericht je niet over wat je doet. Zo laat je geen sporen achter. Het gaat er nog niet eens om dat ze je willen doden. Als ze je kennen, als ze je telefoonnummer weten, kunnen ze proberen informatie over andere contacten te achterhalen en de hele werkwijze van de brigade blootleggen.”
Roland: „Als mijn vrouw weet dat ik bij de de 414e brigade zit, zal ze het natuurlijk aan haar vriendin vertellen. Dan gaat het rond en komt een Russische spion of iemand die Rusland steunt het te weten. Hij komt naar je huis, gooit een granaat en vermoordt je kinderen. Of ze ontvoeren je kinderen, bellen je met een videoboodschap en zeggen: We vermoorden je kinderen als je ons niet vertelt waar de commandant zich bevindt.” Het is onduidelijk of Rusland in zulke acties is geslaagd.
Hij heeft er geen moeite mee om zo’n dubbelleven te leiden. „Ik doe het voor de veiligheid van mijn vrouw en kinderen. Als ik deze oorlog overleef, misschien dat ik het hun dan vertel.”
Militairen van de 414e brigade tijdens de missie om langeafstandsaanvallen op Russische doelen uit te voeren.
Hoewel het front honderden kilometer verderop ligt, loopt iedereen met een scherfvest. De explosieven aan de drone kunnen ter plekke ontploffen en de lanceerlocatie kan worden ontdekt door de Russen en worden aangevallen. Uit veiligheidsredenen wordt iedere locatie maar één keer gebruikt.
De aanvalsdrones staan klaar voor de lancering.
De ontsteker van de bom wordt aangesloten. De drones staan nu op scherp.
De drones zien er eenvoudig uit, toont Roland als hij op het platform is geklommen. Geen technische hoogstandjes. Ze bestaan uit hout, plastic en carbon, zegt Roland, terwijl hij een schuifje met de hand moeilijk dicht krijgt. „Deze drones zijn goedkoop, zeker vergeleken met de dure doelen die we raken.”
Goedkoop, maar voor de Oekraïners een belangrijk wapen. Je schakelt de vijandelijke logistiek uit als je olieraffinaderijen aanvalt, gaat Roland in op de redenen achter de drone-campagne. „Als we de brandstoftoevoer afsluiten, kunnen ze hun eenheden niet genoeg bevoorraden. Infanterie kan niet functioneren zonder brandstof. Denk aan pantservoertuigen, gewone voertuigen, de logistiek en de bevoorrading. Dus door olieraffinaderijen te vernietigen, houden we ze tegen.”
„Het idee”, voegt Leon toe, „is om Poetin en Rusland als supermacht wereldwijd te vernederen. De ene nacht vallen we tien tankers aan. De volgende nacht komen we terug en vallen we er tien keer zoveel aan. We vernietigen hun vloot. Het is om te laten zien hoe zwak en weerloos Rusland is.”
Militair van de 414e brigade controleert een langeafstandsdrone.
„Voor het eerst kunnen we niet alleen de Russische krijgsmacht aanvallen”, gaat hij verder, „maar ook de bevolking en hun stemming beïnvloeden. Als de Russen ons aanvallen in de winter kunnen we antwoorden. Misschien dat dit de Russische elite, de samenleving aan het denken zet bij het nemen van besluiten. Het is onze hoop, maar geen zekerheid. We weten niet of dit gaat werken en wat de Russische bevolking daadwerkelijk denkt, maar het is een kans.”
„We willen allemaal een staakt-het-vuren. De droneaanvallen moeten ons een sterkere positie geven tijdens onderhandelingen. We kunnen ze dwingen naar ons te luisteren omdat we een doel kunnen selecteren en vernietigen op Russisch grondgebied.”
‘Walrus’ – „ik ben vet en lui”, legt hij zijn roepnaam uit – begint met opruimen. „Ik pak mijn spullen nu ik tijd heb. Dat scheelt me vijf minuten.” Het idee is om zo snel mogelijk te vertrekken na de lancering om te voorkomen dat ze worden ontdekt en worden bestookt door een Russische drone of raket.
Telt Roland af naar de lancering? „Nee”, antwoordt hij droog. „Ik kijk gewoon op mijn horloge wanneer het 20.00 uur is.”
Een langeafstandsdrone bij het opstijgen.
De drones worden een voor een met tussenpauzes gelanceerd, is de bedoeling.
Walrus (33) duwt het hendeltje op het besturingsapparaat naar boven. Een gebrom als van een brommer klinkt van een van de zes drones. Herhaaldelijk neemt Walrus wat gas terug om vervolgens het hendeltje naar boven te duwen, waardoor het gebrom steeds feller en harder klinkt. „Poesk!”, roept hij dan, „Lanceer!” Achter hem drukt een militair op twee knoppen. Als bij een raketlancering, maar dan kleiner, spuwt de drone van achter vuur. De drone klimt direct steil omhoog. Na vijftig meter vliegt die schuin horizontaal verder. Het gebrom sterft weg in de lucht. Bijna vier minuten later roept Walrus opnieuw „Poesk” en vertrekt de tweede drone.
Maar bij de derde, vierde en vijfde drone mislukt de lancering. Twee teamleden zoeken uit wat het probleem is en rennen op een drafje naar het lanceerplatform. De derde drone wordt alsnog gelanceerd, vervolgens volgt de zesde drone. Daarna vindt Roland het wel welletjes en beëindigt de missie. Het blijkt te gaan om een technisch probleem.
Vier van de zes vliegen nu richting Rusland. „Ik ben een beetje teleurgesteld”, reageert Roland op de score. „Ik denkt altijd: we lanceren en gaan meteen weg. We hebben tijd verloren. Hoe langer je hier bent, hoe groter de kans dat de Russen je ontdekken.”
Roland heeft zijn militaire uniform ingeruild voor een korte broek en een wijd overhemd. Hij ziet eruit als een vakantieganger, zodat hij anoniem in het openbare leven kan terugkeren. Leon heeft een sigarettenpeuk in zijn borstzak gestopt. Geen spoor van hun aanwezigheid mag worden achtergelaten.
Op de ontmoetingsplaats geeft Leon de telefoon terug. In de auto noemt hij de ontwikkeling van drones baanbrekend. „De omstandigheden om oorlog te voeren zijn dramatisch veranderd. Het systeem van na de Tweede Wereldoorlog van supermachten en hun nucleaire wapens is niet meer relevant. Wij kunnen tegenwoordig drones afsturen op een kerncentrale en de ander vernietigen. Rusland beseft dat. Moskou uit geen nucleaire dreigementen meer.”
Robert Brovdi, commandant van de Oekraïense dronestrijdkrachten, meldt op sociale media de resultaten van de gehele droneaanval de avond ervoor. Verschillende Russische luchtafweersystemen in Zuid-Rusland werden geraakt, evenals een olietanker en twee vrachtschepen.
Rolands drone-eenheid voerde aanvallen uit op Zuid-Rusland, meldt Leon via WhatsApp. „Het contact met een van de drones ging tijdens de vlucht verloren, dus we gaan ervan uit dat drie drones een militair doelwit hebben geraakt.” Wat ze hebben aangevallen, blijft geheim.
Een langeafstandsdrone is onderweg naar Russische doelen.