Bondcoach Oranje
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Ruim een maand bleef het onduidelijk: wie zou Ronald Koeman opvolgen als bondscoach van het Nederlandse mannenelftal? Door de teleurstellend vroege uitschakeling op het WK, met voetbal dat niemand geïnspireerd kan hebben zelf te gaan spelen, snakte Oranje naar een reset. Grote namen kwamen in de media voorbij, van Arne Slot tot Pep Guardiola, hoewel bondscoach van Jong Oranje Michael Reiziger lang de voornaamste kandidaat leek.
Dat de KNVB vorige week uiteindelijk de Spanjaard Xavi Hernandez presenteerde was dan ook verrassend. De benoeming van de 46-jarige oud-topvoetballer is gedurfd: hij is de eerste buitenlandse bondscoach sinds de Oostenrijker Ernst Happel eind jaren zeventig. Tegelijkertijd is het ook een terugkeer naar traditie. Xavi is de meest Nederlandse buitenlander die de KNVB had kunnen aanstellen.
Wie een stamboom zou uittekenen van het Nederlandse Totaalvoetbal, zou namelijk kunnen beginnen met Happel en eindigen met Xavi. Het was Happel die eind jaren zestig als trainer van Feyenoord de 4-3-3 formatie in Nederland introduceerde die Rinus Michels als trainer van Ajax en Oranje (1974) tot het Totaalvoetbal verfijnde. In dat voetbal was Johan Cruijff essentieel, die als speler en trainer van Barcelona vervolgens de ‘Hollandse School’ naar Spanje bracht. Daarmee inspireerde hij Pep Guardiola, de grootste voetbaltrainer van deze eeuw, en diens luitenant op het middenveld; Xavi. „Alles begint met Cruijff”, zei Xavi zelf.
Xavi is opgegroeid met dezelfde principes die Nederlandse kinderen aangeleerd krijgen als ze beginnen met voetballen. Zoek als team de ruimte als je de bal hebt, maak het veld klein als je de bal verliest. Laat de bal het werk doen, door ‘m veel rond te passen. Geduldig positiespel met spelers die weliswaar continu bewegen, maar wel aan vaste posities gebonden zijn.
Toch zijn er ook bedenkingen. Het benoemingsproces van de KNVB was slordig. De bond zag al maanden aankomen dat Ronald Koeman na het WK zou stoppen, maar weigerde al in het voorjaar met potentiële kandidaten als Peter Bosz en Erik ten Hag te spreken. Die tekenden daarop elders contracten. Waar Duitsland en Frankrijk al kort na het WK nieuwe trainers presenteerden, lieten KNVB-bestuurders Nigel de Jong en Clarence Seedorf wekenlang de onduidelijkheid regeren. Dat chaotische, ongestructureerde proces verdient een grondige evaluatie.
Bovendien wordt Xavi meer aangesteld op basis van principes dan prestaties; hij heeft na een wisselvallige periode als Barcelona-trainer nog veel te bewijzen. De speler die nog het beste Xavi’s verlengstuk op het veld kan zijn, Frenkie de Jong, zal de eerste EK-kwalificatiewedstrijden volgende maand missen door een blessure. Andere Oranje-internationals zullen bij hun topclubs daarnaast veelal een intensiever, directer voetbal spelen dan Xavi wil – een trend in het mondiale voetbal die voorlopig niet gekeerd wordt. En: slechts één land won ooit een eindtoernooi onder leiding van een buitenlandse bondscoach (Griekenland met de Duitser Otto Rehhagel in 2004). Op een WK gebeurde dat nooit.
Tegelijkertijd toont het Spaanse voetbal hoe de principes van de ‘Hollandse School’ succesvol geëvolueerd kunnen worden. Het Spanje dat vorige maand wereldkampioen werd, voetbalde ‘Nederlandser’ dan het pragmatische Oranje van Koeman. Een moderne bondscoach die dat voetbal uitdraagt kan de lange identiteitscrisis waarin Oranje zich bevindt oplossen. Om dat met Xavi te doen, is een begrijpelijke gok.