Protesten Oekraïne
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Het was een uitzonderlijke reactie van een bevolking die al jaren onder vuur ligt van Russische drones, raketten en vliegtuigbommen. Ondanks de veiligheidsrisico’s gingen vorige week duizenden Oekraïners in verschillende steden de straat op om hun ongenoegen te uiten over het ontslag van de jonge, populaire minister van Defensie Mychajlo Fedorov door president Volodymyr Zelensky. Niet eerder demonstreerden de Oekraïners zo massaal tegen de aanpak van de oorlog door hun regering.
Fedorov krijgt in Oekraïne brede waardering voor de rol die hij speelde bij de spectaculaire ommekeer van de kansen in de oorlog, door technologische innovaties en de massale introductie van drones, en voor zijn aanpak van de corruptie binnen het defensieapparaat.
Toch moest Fedorov het veld ruimen van Zelensky vanwege de slechte samenwerking met commandant der strijdkrachten Oleksandr Syrsky, een militair van de Sovjet-stempel. In sommige legerkringen werd Fedorov, met alle hervormingsplannen die hij nodig acht om Rusland te verslaan, vooral gezien als een ontwrichter – zonder militaire ervaring bovendien. Voor jonge aanhangers is hij juist de belichaming van het nieuwe Oekraïne: energiek en innovatief, weg van de ingesleten structuren en de gewoontes van de oudere generaties.
De protesten misten hun uitwerking niet: Zelensky verving ook zijn hoogste generaal. Syrsky moest het veld ruimen voor Mychajlo Drapaty, een relatief jonge generaal die in Oekraïne brede steun geniet. Toch is die stap van Zelensky voor de demonstranten niet nog genoeg. Zij blijven eisen dat Fedorov zijn baan bij Defensie terugkrijgt.
Die behoefte aan een democratische stem is des te groter nu er al sinds 2019 geen verkiezingen zijn gehouden. Onder de Oekraïense wet is dat niet mogelijk onder de staat van beleg – en die geldt al sinds de massale Russische invasie in 2022.
De protesten gaan over méér dan alleen enkele personeelswisselingen in het oorlogsmanagement. Ze laten vooral een botsing zien tussen het oude en het nieuwe Oekraïne, waarin progressieve burgers nadrukkelijk gehoord willen worden, ook in oorlogstijd, in plaats van zich te onderwerpen aan een overheid die van oudsher wordt gewantrouwd.
De spanningen binnen de samenleving zijn begrijpelijk, en het is te prijzen dat de bevolking haar stem op vreedzame wijze laat horen. Maar het is te hopen dat president Zelensky, die het ontslag van Fedorov lijkt te hebben onderschat, de gemoederen snel tot bedaren brengt en voorkomt dat de onrust overslaat naar de krijgsmacht.
Want na ruim twaalf jaar van Russische agressie staat Oekraïne op een kruispunt: voor het eerst in jaren lijken de Oekraïners betere kaarten te hebben dan de Russen. Verlies van het momentum in de oorlog als gevolg van maatschappelijke onrust is het laatste wat Oekraïne nodig heeft.
Op dit moment heeft Oekraïne een technologische voorsprong in de droneoorlog, maar er is geen garantie dat dat zo blijft. Ondanks alle interne problemen blijft Rusland een tegenstander met enorme reserves. Met de grootschalige ‘dronecampagne’ die Oekraïne heeft ontketend, hoopt Kyiv Poetin dit jaar te dwingen tot een beëindiging van de oorlog. Lukt dat niet, dan wacht hoogstwaarschijnlijk weer een winter met massale aanvallen op de energievoorzieningen.
Tijdens de zware oorlogsjaren heeft Zelensky de Oekraïense eenheid altijd weten te bewaren. Het is te hopen dat de president de affaire-Fedorov snel, en zonder verdere kleerscheuren, oplost.