De lezersbrieven! Over de auteursrechten op de Verlichting, Sporus – de geliefde van Nero, en over consequent zijn met boycots.
Wat hebben Jane Goodall, David Lynch en Desmond Tutu zaliger gemeen met Iggy Pop, Marina Abramović, Garri Kasparov en Yuval Noah Harari? Zij zijn allen geïnterviewd voor het tv-programma VPRO Wintergasten. Op momenten in hun leven waarop de rijkdom aan ervaring en inzichten indrukwekkend werd gedeeld met behulp van beeldfragmenten, omlijst door diep geïnteresseerde Nederlandse vragenstellers.
In het requiem voor VPRO’s Zomergasten in deze krant van de afgelopen dagen (zomermagazine-interview met Janine Abbring en zes artikelen) kwam Wintergasten er bekaaid vanaf. Onterecht. Juist dit eerder in 2024 bruut van de buis gehaalde tv-programma herbergt alles waarmee het kan overleven in de Haagse en Hilversumse kijkcijfersfocus en bezuinigingsdrang.
Donkere dagen, geen buitenleven voor beoogde kijkers, dé reflectieperiode van het jaar, een gedroomde doorstart van het tv-format (inclusief kwaliteitsredactie), een keer andere, niet alledaagse gezichten, geen drie uur maar zo’n 1,5 uur en Janine zelf erbij als stabiele factor.
Daarbij: misschien krimpt het reservoir aan spraakmakende gasten uit Nederland, ook door een mogelijk lagere instroom. Het buitenland daarentegen biedt nog zoveel boeiends.
Dan kunnen we weer uitkijken naar oneliners en observaties die beklijven, zoals die van Raymond Kurzweil (2010): ‘Humor is the cutting edge of intelligence.’ Ademloos David Simon (2009, coauteur van wat algemeen wordt beschouwd als de beste tv-serie ooit, namelijk The Wire) horen uiteenzetten dat programma’s voor commerciële tv-zenders louter worden gemaakt rondom commercials. Of Willem Dafoe (in 2005) beheerst horen vertellen dat zijn rollen in Hollywood blockbusters louter bedoeld zijn om zijn artistieke inborst te kunnen etaleren in onafhankelijke films.
In de tien seizoenen tussen 2005 en 2024 zijn er 32 Wintergasten geweest. Twaalf verschillende Nederlandse interviewers hebben hun gesprekken in het Engels gevoerd.
Ze namen je mee naar oorden waarvan je misschien vaag wist, maar niet het fijne. Ze bleven je nieuwsgierigheid op het juiste moment, met het juiste ritme voeden. In de hoogste kwaliteit.
Basjan Mol, Soesterberg
Na het zien van de zoveelste glimmende Netflix-reeks over het ‘unieke Amerikaanse experiment’, waarin de mensheid rond 1776 plotseling werd verlost van haar duisternis, bekroop mij een historisch zeurende hoofdpijn.
Nu we vanuit Washington horen dat de Amerikaanse belastingbetaler eigenlijk een soort grootaandeelhouder is van de Europese beschaving en dat we ‘even mogen afrekenen’, stel ik voor dat we de rollen eens omdraaien. Als we het dan toch over achterstallige betalingen hebben: hoe zit het eigenlijk met de auteursrechten op de Verlichting?
De Franse filosofen die de grondleggers inspireerden, de Britse contracttheorieën, en vooruit – mochten we het Plakkaat van Verlatinghe uit 1581 er nog even bij pakken om te laten zien hoe je op elegante wijze een tiran de deur wijst: wij sturen er al eeuwen geen factuur voor. Misschien moeten we dat als Europa toch eens gaan heroverwegen. Inclusief rente over de geleende vrijheid sinds 1789.
Laten we eerlijk zijn: de Amerikanen hebben de democratie níét uitgevonden, en het concept van fundamentele vrijheid al evenmin; ze hebben er slechts een hele goede, luidruchtige Hollywood-trailer omheen gebouwd. Maar om nu te doen alsof de rest van de wereld zonder hun goede zorgen nog in de boom zit, getuigt van een creatief geheugen. Stuur gerust een tikkie; we verrekenen het wel met de filosofie.
Marieke de Groot, Amsterdam
Met enig afgrijzen las ik hoe Jarl van der Ploeg keizer Nero onlangs in deze krant omschreef als ‘een van de vele keizers van Rome die ooit openlijk mannen liefhad, in zijn geval Sporus, een trans persoon met wie Nero in het jaar 67 zelfs huwde’.
Trans zijn gaat over vrijheid van gender en geslacht, vrijheid om jezelf te ontdekken en vorm te geven. Wat Nero Sporus aandeed, heeft daar niets mee te maken. Sporus was een tot slaaf gemaakte van Nero, die qua uiterlijk zou hebben geleken op Nero’s vrouw Poppaea Sabina. Na haar dood liet Nero Sporus castreren en trouwde hij met hem, als vervanging voor Poppaea.
Sporus heeft nooit de kans gehad zichzelf te ontdekken en zichzelf vorm te geven. Dat de keizer hem castreerde, maakt hem niet trans: het was nooit zijn keuze. En als Sporus wél een trans vrouw geweest was, dan was zijn ‘relatie’ met Nero overigens geen homohuwelijk geweest. Dan was Nero simpelweg een man die met een vrouw trouwde.
Er zijn ontelbaar veel trans- en gayverhalen in de geschiedenis. Wij bestaan al langer dan het geschreven woord. Maar op het verhaal van Sporus moet niemand trots zijn.
Zoë Hellinga, Utrecht
Ik lees berichten en brieven over een boycot van producten uit Israël en/of de bezette gebieden. Prima. Maar laten we dan wel consequent zijn: we kopen niets meer uit China (Oeigoeren, Tibet, Hongkong), geen olie en goud uit Soedan (genocide), geen olie uit de Golfstaten en Saoedi-Arabië (rol in Soedan, grootschalige onderdrukking van vrouwen, homo’s en buitenlandse arbeiders), geen fosfaat uit Marokko (Westelijke Sahara, Polisario), geen zeldzame metalen en goud uit Congo (grootschalige moord en verkrachting) en – tegen de nieuwste trend in – geen Tesla’s van Elon Musk.
Chris Kooyman, Amsterdam
Wilt u reageren op een brief of een artikel? Stuur dan een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Het belangrijkst is dat een brief helder en duidelijk is. Wie een origineel en nog niet eerder verwoord standpunt naar voren brengt, maakt grotere kans te worden gepubliceerd. Een brief die mooi en prikkelend is geschreven, heeft ook een streepje voor. Kritiek op de Volkskrant wordt vaak gepubliceerd, op-de-man-gespeelde kritiek op personen plaatsen we liever niet.
Iedere brief wordt gelezen door een team van ervaren opinieredacteuren en krijgt een kans. En wekelijks worden ongeveer vijftig brieven geselecteerd. Over de uitslag kan helaas niet worden gecorrespondeerd. Wij zijn er trots op dat onze lezers mooie en goede brieven schrijven, waarvan we elke dag een levendige rubriek kunnen samenstellen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant