De plastic bekers op festivals vormen geen op zichzelf staand probleem, maar een zichtbaar symptoom van een falend systeem.
Dat festivals ondanks een verbod nog steeds massaal plastic wegwerpbekers gebruiken, lijkt op het eerste gezicht een kwestie van slechte naleving. Maar dat is slechts een symptoom. Het werkelijke probleem ligt dieper: de overvloed aan goedkoop, nieuw plastic en het ontbreken van bindende maatregelen om recycling en hoogwaardig hergebruik rendabel te maken. Zolang wegwerpplastic de goedkoopste en gemakkelijkste optie blijft, verandert het gedrag nauwelijks – ook niet als het officieel verboden is. Het gevolg is dat beleid en praktijk uit elkaar blijven lopen: regels bestaan, maar de logica van het systeem werkt ze tegen.
De cijfers uit de festivalbranche maken dit pijnlijk duidelijk. Waar het overgrote deel van de festivals door onder meer energieverbruik en transport al een grote ecologische voetafdruk achterlaat, gebruikt het merendeel daarnaast nog altijd plastic wegwerpbekers en voldoet het daarmee niet aan de voorwaarden van het verbod. Onwetendheid en onduidelijkheid over verantwoordelijkheden spelen daarbij een rol, maar verklaren niet waarom dit zo grootschalig gebeurt.
Over de auteur(s)
Jasmijn Ruijgrok is docent chemie en onderzoeker duurzame recycling van complexe materialen voor de energietransitie bij Hogeschool Inholland. Rogier Nijssen is lector slimme materialen voor de energietransitie bij Hogeschool Inholland.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De reden dat festivals kiezen voor plastic wegwerpbekers, ligt in ons economische systeem. Nieuw (‘virgin’) plastic is goedkoop en overvloedig, terwijl hergebruik en recycling juist extra kosten en organisatie vergen, zoals een goede manier van inzamelen. Voor festivalorganisatoren, die vaak onder tijdsdruk en met krappe marges werken, is de keuze dan snel gemaakt. Het systeem beloont wegwerp en bestraft circulariteit. De festivalbranche laat daarmee in het klein zien waar de bredere kunststofketen tegenaan loopt; zolang virgin materiaal goedkoper blijft dan circulaire alternatieven, blijft wegwerp economisch aantrekkelijk en wordt recycling belemmerd.
Daarnaast speelt ook materiaalontwerp een belangrijke rol. Veel festivalbekers bestaan uit kunststofstromen die door vervuiling, kleurstoffen of een combinatie van materialen lastig hoogwaardig recyclebaar zijn, omdat materiaaleigenschappen bij mechanische recycling achteruitgaan. Om na recycling een hoogwaardige materiaalkwaliteit te behouden, moeten de bekers bestaan uit gestandaardiseerde monomaterialen en via chemische recyclingsystemen worden verwerkt. Een circulair systeem begint dus niet bij afvalverwerking, maar bij ontwerpkeuzes. Ontwerpkeuzes voor hergebruik worden nu niet gemaakt, waardoor hoogwaardige recycling (upcycling) onmogelijk is.
Alle ogen dan maar gericht op het beleid? Dat richt zich nog te vaak op het einde van de keten: inzamelen en recyclen. Terwijl uit onderzoek blijkt dat in Nederland minder dan 50 procent van het plastic verpakkingsmateriaal daadwerkelijk wordt hergebruikt voor nieuw materiaal en slechts 7 procent van de plastic verpakkingen eindigt als gerecycled verpakkingsmateriaal. Zonder stevige ingrepen aan de voorkant, dus in productie, ontwerp en prijsstelling, blijft de instroom van nieuw plastic groeien.
De gevolgen zijn divers. Niet alleen blijft plasticafval zich opstapelen in het festivalseizoen en daarbuiten, ook wordt de ontwikkeling van een circulaire economie afgeremd. Bedrijven die investeren in herbruikbare systemen concurreren met partijen die dat niet doen. En mogelijk nog belangrijker: het vertrouwen in beleid neemt af als regels zichtbaar niet werken.
Als we het probleem bij de wortel willen aanpakken, zijn stevigere keuzes nodig. Ten eerste moet de overheid de economische spelregels aanpassen. Enerzijds maken een belasting op nieuw plastic en verplicht gebruik van gerecycled materiaal duurzame alternatieven concurrerend. Hiermee wordt het huidige ongelijke speelveld rechtgetrokken. Anderzijds is een beloning in de vorm van subsidie of een andere korting nodig om te investeren in slimmer ontwerpen en minder onnodig gebruik van wegwerpproducten. Immers, niet alles hoeft verpakt te worden of na één keer gebruik weggegooid te worden. Dat vraagt om keuzes in ontwerp, logistiek en materiaalgebruik, van organisatoren, producenten én bezoekers.
Daarnaast is strengere handhaving essentieel, ook richting festivals. Regels zonder controle blijven vrijblijvend. Door duidelijke verantwoordelijkheden vast te leggen en actief te controleren, wordt naleving de norm in plaats van de uitzondering. En dat kan ook een kans bieden voor festivals die onderscheidend willen zijn op duurzaamheid.
Ook moeten systemen voor hergebruik de standaard worden. Statiegeldbekers, uniforme retoursystemen en samenwerking tussen festivals kunnen de logistieke drempels verlagen. Praktijkvoorbeelden laten zien dat dit haalbaar is en daadwerkelijk leidt tot minder afval.
De plastic bekers op festivals vormen geen op zichzelf staand probleem, maar een zichtbaar symptoom van een falend systeem. Zolang goedkoop nieuw plastic dominant blijft en circulaire alternatieven niet worden afgedwongen, blijven verboden ineffectief.
Echte verandering vraagt om meer dan goede intenties: het vereist structurele ingrepen in de economie van plastic. Pas als die keuzes worden gemaakt, kan de stap worden gezet van papieren beleid naar een werkelijk circulaire praktijk.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant