Het nationaal jeugdorkest van Oekraïne is voor twee optredens in Nederland. Oprichter en dirigent Oksana Lyniv over de jonge musici: ‘Even hoeven ze geen luchtalarm te horen, even kunnen ze slapen zonder angst.’
schrijft voor de Volkskrant over klassieke muziek en opera.
‘Ik weet nu al dat er na het laatste concert wordt gehuild’, zegt Oksana Lyniv. De dirigent praat over het nationaal jeugdorkest van Oekraïne, dat ze in 2016 heeft opgericht. ‘We weten nooit of we elkaar bij een volgende tournee terugzien, de oorlog is nu eenmaal onvoorspelbaar.’
Zondag maakt Lyniv (48) met het jeugdorkest haar debuut in Het Concertgebouw in Amsterdam. Dinsdag spelen ze op het festival Muziekzomer Gelderland in Apeldoorn. Na nog twee optredens in Duitsland zwermen de 66 musici van 12 tot 25 jaar in augustus weer uit. De helft woont of studeert in West-Europa, de andere helft keert terug naar het vaderland.
‘Sinds de Russische invasie kunnen we niet meer in Oekraïne werken’, zegt Lyniv. ‘Het is er veel te gevaarlijk. Audities doen we online en voor elk project zoeken we een plek in Europa waar we ongestoord kunnen repeteren. Vorige zomer zaten we bijvoorbeeld in Bulgarije, dit keer bereiden we ons voor in de buurt van de Duitse stad Koblenz.’
Oksana Lyniv woont in Düsseldorf, maar videobelt vanuit het Beierse stadje Bayreuth. Ze repeteert er voor het beroemde operafestival dat in 1876 door de componist Richard Wagner werd begonnen. In 2021 was Lyniv in Bayreuth de eerste vrouwelijke dirigent. Een jaar later werd ze de eerste vrouw aan het hoofd van een Italiaans operahuis: het Teatro Comunale in Bologna. Als gast dirigeert ze tot in de Metropolitan Opera in New York.
Waarom heeft u in 2016 het Oekraïense jeugdorkest opgericht?
‘Toen ik in de jaren negentig in Lviv studeerde, was Oekraïne net losgekomen van de Sovjet-Unie. Voor het klassiekemuziekleven was dat een lastige periode. Het oude systeem liep op z’n eind, maar over de toekomst leefde nog geen enkel idee. Ook waren er amper vacatures. Als aankomend professional liep je tegen een muur.
‘Ik had het geluk dat ik in 2004 een prijs won op het dirigentenconcours in Bamberg in Zuid-Duitsland. Er vloeiden optredens uit voort met het jeugdorkest van Beieren. Dat was zo’n prettige schok! Opeens zag ik welke impact het spelen in een jeugdorkest kan hebben. Zoiets wilde ik in Oekraïne opzetten voor de generaties na mij.’
‘Dankzij de Duitse muzikale infrastructuur kwam het idee in 2016 van de grond. We kregen een startsubsidie en sindsdien betekent elk project een voortdurende zoektocht naar geld. We vragen subsidie aan bij Europese stichtingen, doen aan crowdfunding en werven privédonateurs. Elke euro is welkom, de reis- en verblijfkosten lopen enorm op. Zelf doe ik het werk pro Deo.’
Wat voor verhalen vertellen de jonge musici?
‘Een aantal kampt met stress of trauma’s. Voor hen is het jeugdorkest behalve een muzikaal feest ook een welkom vakantiekamp. Even hoeven ze geen luchtalarm te horen, even kunnen ze slapen zonder angst. Sommigen hebben hartverscheurende ervaringen achter de rug. Door er onderling over te praten, merken ze dat ze er niet alleen voor staan.’
Wat levert het jeugdorkest ze muzikaal op?
‘Een schat aan ervaring. Als musici doorstromen naar professionele orkesten, hoor ik steevast dat het spelen in het jeugdorkest hen enorm heeft geholpen. Al tijdens hun studie leren ze beroemde zalen kennen, zoals straks het Concertgebouw in Amsterdam. In de repetitieweken krijgen ze ook masterclasses en spelen ze kamermuziek.’
Nogal een verschil met Lynivs begintijd. Dat ze orkestdirigent wilde worden, was al een probleem. Haar moeder, nota bene zelf koordirigent, vond het een utopie. Welk symfonieorkest wilde zich nu laten leiden door een vrouw? Het conservatorium van Lviv werkte evenmin mee. Een dirigent werd geboren met een broek aan – punt uit. Stap voor stap klom Lyniv op, via een studie in Dresden, een assistentschap in München en jaren bikkelen in de operahuizen van Odesa en Graz.
Twee jaar geleden trok ze de aandacht in een gevoelige kwestie. In de programmering van een Weens festival werd Lynivs optreden gekoppeld aan dat van de vermaarde Grieks-Russische dirigent Teodor Currentzis. Die weigert zich tot op de dag van vandaag uit te spreken over Poetins oorlog. Bovendien laat hij zich sponsoren door een Russische bank.
Tegen persbureau Ansa zei Lyniv dat ze persoonlijk niets tegen Currentzis had. Maar in een tijd waarin Oekraïne dagelijks werd gebombardeerd en er doden vielen, accepteerde ze niet dat haar naam opdook naast die van iemand uit de kringen rond Poetin. Hij eruit of zij eruit. Het Weense festival haalde een streep door Currentzis’ naam.
Heeft u sinds de invasie nog gewerkt met Russische kunstenaars?
‘Zolang ze anti-Poetin zijn. Sommigen waren al voor de oorlog neergestreken in West-Europa. Hier in Bayreuth werk ik bijvoorbeeld met de Russische regisseur Dmitri Tsjernjakov. Hij was een van de eersten die me op de dag van de aanval een berichtje stuurden. Oksana, wat gebeurt er, een ramp!
‘Natuurlijk probeert Poetin de Oekraïense cultuur te vernietigen. Helaas is dat niets nieuws, de Russen proberen het al eeuwen. Waarom bestaan er geen grote opera’s in het Oekraïens? Omdat onze taal en cultuur stelselmatig werden verboden.’
Hoe staat de klassieke muziek in Oekraïne ervoor?
‘Concerten, opera’s, alles functioneert nog. Het publiek blijft gelukkig ook komen. Iedereen wil een normaal leven, iedereen zoekt afleiding van de stress en de angst.’
Muziek van Brahms, Dvořák en Resatch door het Youth Symphony Orchestra of Ukraine o.l.v. Oksana Lyniv. 26/7, Amsterdam, Concertgebouw; 28/7, Apeldoorn, Orpheus.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant