De wetenschapsredactie geeft antwoord op grote en kleine vragen die lezers bezighouden. Deze week: waarom zijn het in het dierenrijk meestal de mannetjes die het opvallendste uiterlijk hebben?
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over natuur en biodiversiteit.
De vraag komt van Lara de Lange. ‘Bij veel diersoorten zijn mannetjes degenen die aantrekkelijk zijn, om de aandacht van het vrouwtje te krijgen’, schreef ze. ‘Vrouwtjes hebben namelijk kostbare eitjes die zij niet zomaar aan iedereen weggeven. Toch is uiterlijk bij vrouwen heel erg belangrijk in de samenleving, vaak belangrijker dan bij mannen. Wat is hier allemaal aan de hand?’
Het antwoord op de vraag ‘Wat is hier allemaal aan de hand?’ zou een geleerd essay kunnen beslaan, zo niet een heel boek. Over biologie en beestjes, maar ook (en misschien wel meer) over menselijke rolpatronen, gender(on)gelijkheid en schoonheidsidealen, waarna we het vermaledijde patriarchaat nog even op snedige wijze in maatschappelijk-culturele context plaatsen.
Hier staan we even stil bij de beestjes, en korten de kwestie in tot het vraagstuk: waarom zijn het in het dierenrijk meestal de mannetjes die het opvallendste en misschien wel aantrekkelijkste uiterlijk hebben?
Daar slaan we meteen al weer aan het generaliseren (maar dat zat al in de vraag besloten), want bij sommige soorten zie je nauwelijks verschil tussen man en vrouw – probeer het maar eens bij een olifant, tijger of bosmier. ‘Aantrekkelijk’ of ‘mooi’ zijn trouwens ook maar subjectieve begrippen.
De algemene verklaring, onder meer vastgelegd door Charles Darwin in zijn theorie over seksuele selectie, voor fraaier uitgedoste mannetjes in het dierenrijk is dat zij moeten imponeren omdat het vrouwtje de partner kiest. Omdat zij over de eieren beschikt en dus de sleutel tot het voortbestaan bij zich draagt, kiest zij voor mannetjes met de sterkste genen. Die zijn vaak ‘af te lezen’ aan de felste kleuren, de helderste zang of andere (hormoongedreven) baltsrituelen.
Daarnaast is er een pragmatischer reden: vrouwtjes zijn gebaat bij camouflage. Vandaar dat ze vaak onopvallender schutkleuren dragen, om zo min mogelijk op te vallen tijdens het broeden of het beschermen van de jongen tegen gevaar.
Bij mensen speelt dit allemaal minder. Ja, er zijn theorieën dat een jong en knap uiterlijk bij vrouwen van oudsher een biologisch en sociaal teken zou zijn van vruchtbaarheid en daarmee van aantrekkelijkheid. Of dat zij voor reproductief succes met hun beperkte voorraad eicellen kieskeurig moeten zijn ten aanzien van de mannetjes met hun schier oneindige overvloed aan zaadcellen, en met hun uiterlijk de man met het meest geschikte genenpakket moeten zien te lokken. Onze hersenen voorspellen onbewust de kans op succesvolle voortplanting met een potentiële partner.
Maar dat is theorie. In de alledaagse werkelijkheid is seksuele selectie ook stevig cultuurgebonden. Schoonheidsidealen variëren over de hele wereld en ook op het hoogst eigen microniveau van de culturele omgeving. Ze worden soms versterkt of zelfs opgedrongen door modes en commercie, niet zelden gedreven door spreekwoordelijke mannenzwijnen. Dat is hier allemaal aan de hand.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant