Terwijl de discussies zich steeds meer richten op de vraag hoe en wanneer de gevechten in Oekraïne zullen eindigen, krijgt de vraag wat er daarna komt veel minder aandacht. Maar geweld verdwijnt niet op het moment dat de wapens zwijgen.
Ik zag mijn eerste oorlogsveteraan lang voordat illegale kopieën van de Amerikaanse film First Blood de uiteenvallende Sovjet-Unie bereikten. Het gebeurde midden op een stadsplein, waar politieagenten probeerden een dronken man te arresteren. Hij rukte een pistool uit de handen van een van hen, loste meerdere schoten in de lucht en schreeuwde dat niemand het recht had een gewonde veteraan uit Afghanistan te arresteren.
De agenten waren duidelijk bang voor hem. Ze leken opgelucht toen hij het pistool teruggaf en wankelend wegliep.
Hij was geen uitzondering. Elk jaar keerden duizenden soldaten terug uit een oorlog die de Sovjet-Unie het liefst wilde vergeten. Velen hadden moeite zich weer aan het burgerleven aan te passen. Sommigen raakten verslaafd aan alcohol of drugs. Anderen belandden in de georganiseerde misdaad, waar gevechtservaring en vertrouwdheid met wapens waardevolle vaardigheden waren. Aan het begin van de jaren negentig vormden veteranen van de oorlog in Afghanistan een zichtbaar onderdeel van criminele netwerken in de voormalige Sovjet-Unie.
Over de auteur
Sergey Maidukov is schrijver. Hij woont in Kyiv.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Rond diezelfde tijd keken wij naar First Blood op wazige videobanden met dof geluid, zonder te beseffen dat John Rambo dezelfde posttraumatische stress belichaamde waarmee Amerika jaren eerder had geworsteld. Wat we toen niet begrepen, was dat de film nooit echt een actiefilm was. Het was het verhaal van een man die de oorlog in Vietnam had overleefd, maar hem nooit werkelijk achter zich had gelaten.
De laatste tijd denk ik steeds vaker aan Rambo, omdat de zwaarste strijd van Oekraïne misschien pas begint wanneer de oorlog zelf voorbij is.
Elke week brengt nieuws dat mijn zorgen vergroot. Onlangs arresteerden Oekraïense rechercheurs kolonel Stanislav Loetsjanov, commandant van de 155ste Gemechaniseerde Brigade, op verdenking van het organiseren van de ontvoering en moord op twee burgers.
De details die tijdens het onderzoek naar buiten komen, maken de zaak nog verontrustender. Het vermeende motief was bijna banaal. Volgens de onderzoekers kregen twee broers uit de regio rond Kyiv ruzie met de vrouw van Loetsjanov nadat ze had geklaagd over harde muziek en motorgeluid. De woordenwisseling mondde uit in beledigingen.
Volgens de onderzoekers stelde de commandant vervolgens een groep van zeven militairen samen. Gewapend zouden zij ’s nachts het terrein van de broers zijn binnengedrongen, hen hebben ontvoerd, naar een andere regio hebben gebracht, daar urenlang hebben vastgehouden en uiteindelijk hebben geëxecuteerd. Hun lichamen werden later gevonden met meerdere schotwonden.
Het Openbaar Ministerie stelt dat Loetsjanov in voorlopige hechtenis moet blijven, niet alleen vanwege de ernst van de beschuldigingen, maar ook omdat hij invloed zou kunnen uitoefenen op getuigen die onder zijn bevel hebben gediend. Daarnaast voeren de aanklagers aan dat hij zich eerder ongeoorloofd van zijn eenheid had verwijderd, waardoor vluchtgevaar bestaat.
Als deze beschuldigingen worden bewezen, was dit geen misdaad uit een plotselinge woede-uitbarsting. Het was een zorgvuldig geplande operatie.
Zaken als deze zijn Europa niet ontgaan, waar men zich stil maar gestaag voorbereidt op het einde van de oorlog.
In februari verklaarde de chef van de Poolse nationale politie publiekelijk dat de terugkeer van Oekraïense militairen na de oorlog tot een sterke stijging van de criminaliteit zou kunnen leiden en dat speciale eenheden al werden gevormd om het hoofd te bieden aan wat hij ‘crimineel terrorisme’ noemde. Wanneer een buurland zijn politieapparaat reorganiseert met het oog op de vrede, zegt dat veel over de vrede die het verwacht.
Al meer dan vier jaar leeft Oekraïne onder omstandigheden die Europa sinds 1945 niet meer heeft gekend. Honderdduizenden mannen en vrouwen hebben jarenlang wapens gedragen, beslissingen over leven en dood genomen, onder voortdurende stress geleefd, vrienden zien sterven en geleerd dat aarzeling dodelijk kan zijn.
De meesten van hen zullen naar huis terugkeren zonder ooit een misdrijf te plegen. Het gevaar schuilt niet in de veteranen zelf. Het schuilt in het geweld. Oorlog leert geweld, beloont het en maakt het tot iets normaals. En geweld verdwijnt niet op het moment dat de wapens zwijgen.
Na de Eerste Wereldoorlog ontdekte Europa dat vredesverdragen de artillerie konden doen zwijgen zonder het geweld te beëindigen. In Duitsland werd het Freikorps een voedingsbodem voor politiek extremisme. Over het hele continent worstelden samenlevingen met mannen die hadden geleerd problemen met geweld op te lossen, omdat geweld hun beroep was geworden.
Tientallen jaren later stonden de Balkanlanden voor dezelfde uitdagingen. Wapens bleven lang na de wapenstilstanden in omloop. De georganiseerde misdaad bloeide op. Overheden hadden jaren nodig om voormalige strijders opnieuw in het burgerleven te integreren.
Oekraïne zal met dezelfde uitdaging worden geconfronteerd, maar op een schaal die Europa zelden heeft meegemaakt. Denktanks publiceren inmiddels rapporten waarin wordt gewaarschuwd dat de vrede wel eens duurder zou kunnen uitvallen dan de oorlog.
Het herbouwen van wegen, bruggen en woongebouwen zal kostbaar zijn. De band van soldaten met de vrede herstellen kan nog moeilijker blijken. Een recent Oeso-rapport wijst erop dat inmiddels meer dan 1,4 miljoen Oekraïners als veteraan geregistreerd staan – en dat zijn alleen degenen die al naar huis zijn teruggekeerd.
Zij hebben veel meer nodig dan dankbaarheid en medailles. Ze hebben psychologische zorg nodig die in jaren wordt gemeten, niet in weken. Ze hebben zinvol werk nodig. Hun gezinnen hebben ondersteuning nodig. Politie en justitie moeten over de middelen beschikken om trauma van criminaliteit te onderscheiden zonder het ene met het andere te verwarren. Illegale wapens moeten uit omloop worden gehaald – een taak waarin zelfs welvarende landen nooit volledig zijn geslaagd.
Met een verwoeste economie en een zwaar beschadigde industriële basis kan Oekraïne nog minder goed de gevolgen van de oorlog alleen opvangen dan het in staat was de oorlog alleen te voeren.
Een samenleving helpen uit de oorlog terug te keren is minstens zo belangrijk als haar helpen de oorlog te winnen. Anders zou Europa kunnen ontdekken wat First Blood meer dan veertig jaar geleden al begreep: sommige oorlogen eindigen op het slagveld, terwijl andere pas beginnen op de dag dat de soldaten thuiskomen.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant