Hilversum heeft een obsessie met kijkcijfers, maar Zomergasten leek per definitie niet ontworpen om te scoren. Dat wil zeggen: tótdat de kijkcijfers steeds verder terugliepen.
is tv-recensent voor de Volkskrant en schrijft over film.
Al een paar weken voor de eerste uitzending van Zomergasten neemt ook op menig krantenredactie de spanning toe. Of de televisierecensenten hun bespreking van Zomergasten zo snel mogelijk willen inleveren, liefst direct na de uitzending. De reden: Zomergasten-recensies worden vaak krankzinnig goed gelezen.
Dat is best bijzonder, zeker voor een televisieprogramma dat zelden imposante kijkcijfers haalt. Geen wonder dat ook hier op de redactie meer dan eens werd gesteld dat mensen liever lezen over Zomergasten dan er daadwerkelijk naar kijken.
Maar, zoals oud-presentator Peter van Ingen een paar jaar geleden zei in Het Parool: ‘Zomergasten is per definitie niet ontworpen om hoge kijkcijfers te scoren.’
En jarenlang ging het hartstikke degelijk met de kijkcijfers van Zomergasten, die gemiddeld vaak uitkwamen rond een half miljoen, met hier en daar wat uitschieters naar boven of beneden. De best bekeken uitzending van Zomergasten aller tijden, met Youp van ’t Hek in 2001, staat nog altijd op 1,3 miljoen kijkers.
Maar de laatste jaren liepen de cijfers flink terug. Bij de editie van 2024 werden zelfs meerdere negatieve records verbroken. Naar het gesprek tussen Joris Luyendijk en Sakir Khader keken slechts 122 duizend mensen, een zogenaamd ‘kijkcijferdieptepunt’. De kijkcijfers bleven het hele seizoen ondermaats, met gemiddeld slechts 244 duizend kijkers.
Voor het kijkcijferverval van Zomergasten zijn in de loop der jaren talloze verklaringen gegeven. Een veelgenoemde oorzaak: het gebrek aan aansprekende gasten voor een zo breed mogelijk publiek. Dat is slechts een deel van het verhaal. De afgelopen jaren waren mensen als Özcan Akyol, Herman Koch, Humberto Tan en Hans Klok te gast, die toch een breder publiek zouden moeten aanspreken dan alleen het intellectuele smaldeel van Nederland. Maar ook de uitzendingen met Akyol (289 duizend kijkers) en Koch (295 duizend) sloegen nauwelijks aan.
Had het dan te maken met onze veranderende aandachtsspanne, waardoor drie uur televisiekijken als een immense opgave klinkt? Als de spraakmakendste fragmenten in no time op sociale media worden gezet, is er geen enkele reden om zo’n hele uitzending uit te zitten, toch?
De strijd om onze aandacht is de afgelopen jaren alleen maar heviger geworden. Het aantal diepgravende podcasts explodeerde en bleek daarmee inhoudelijk een geduchte concurrent voor praatprogramma’s op tv. Kijk in dat opzicht maar naar de teloorgang van voetbaltalkshows als Studio Voetbal, die steeds minder impact hadden door de opkomst van voetbalpodcasts. Ook Zomergasten lijkt niet immuun voor die aandachtsconcurrentie.
Daar komt nog bij dat het gevoel van échte onmisbaarheid de afgelopen jaren sowieso kleiner leek te worden. Passie maakte in Zomergasten vaker plaats voor een verhaal over het werk van de gast, en praten over televisie werd eerder een college over Grote Thema’s. Meer en meer kreeg de Zomergasten-kijker het idee naar een hoorcollege te kijken, waarin alles van tevoren tot in het kleinste detail was doorgesproken.
Wat ook niet hielp, was dat Zomergasten de laatste jaren stabiliteit miste. De presentator is minstens zo belangrijk als de gasten, maar het verloop was de afgelopen jaren groot. Theo Maassen deed het in 2023 een jaartje, maar die samenwerking eindigde na controverse over zijn privéleven. Vervanger Adriaan van Dis moest op het laatste moment afzeggen, en dus werd de dramatisch bekeken reeks van 2024 gepresenteerd door meerdere oud-presentatoren.
Schrijver Griet Op de Beeck werd in 2025 de nieuwe presentator, maar bleek evenmin de juiste vaandeldrager. In dat seizoen bereikten de kijkcijfers ondanks aansprekende gasten als Koch, Akyol en Femke Halsema nooit meer het oude niveau. Geen wonder dat de VPRO voor de laatste reeks weer uitkwam bij Janine Abbring, die het programma jarenlang succesvol en ongeschonden presenteerde.
Blijft de vraag hoe belangrijk de kijkcijfers precies zijn. Is het, zoals oud-presentator Van Ingen zei, zo dat Zomergasten per definitie niet is ontworpen om hoge aantallen te scoren? Dat kan, maar de terugloop komt op een ongelukkig moment, met forse bezuinigingen bij de NPO.
Abbring zei het afgelopen weekend zelf in een interview met Volkskrant Magazine: ‘Als er bijna niemand meer naar kijkt, ja, voor wie zit je het dan te maken?’ Nu ja, een toegewijd publiek dat de laatste jaren steeds wat kleiner leek te worden. Ook dat is uiteindelijk de pijnlijke ironie van Zomergasten: er zullen straks vermoedelijk meer mensen rouwen om het einde dan er mensen zijn die er daadwerkelijk nog naar keken.
Deze tekst is 21 juli 2026 aangepast. In de een na laatste alinea is een nuancering aangebracht over de kosten van het programma.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant