De gemiddelde leeftijd van een Zomergast is ruim 50 jaar, maar deze vier waren tijdens ‘hun’ uitzending (een stuk) jonger. Hoe kijken zij terug op het interview? En zouden ze het nu anders doen?
is televisierecensent voor de Volkskrant.
Nee, schrijver en filosoof Simon(e) van Saarloos (nu 36, Zomergast op diens 25ste) is er niet bijzonder trots op dat die waarschijnlijk voor altijd de jongste Zomergast ooit zal blijven. Daar was die in 2015 ook niet echt mee bezig.
‘Anderen wezen me er natuurlijk wel op’, zegt Van Saarloos. ‘Het ging in die tijd wel vaker over mijn leeftijd. Als columnist bij NRC Next hoorde ik regelmatig: wat moet die jonge trut? Nu, jaren later, gaat veel van mijn werk over leeftijdsdiscriminatie. Ik vind het een zwaktebod om leeftijd als maatstaf en argument te gebruiken.’
Wel vond Van Saarloos het bijzonder om zo’n podium te krijgen, zo vroeg in diens carrière. Maar dat leidde niet tot extra druk. ‘Ik had juist het gevoel dat ik vrijuit kon praten, omdat mensen zo weinig verwachtingen van mij hadden.’
Het had nog een ander voordeel. ‘Bij Zomergasten zitten is bij een bepaald Nederlands publiek toch een keurmerk van succes’, zegt Van Saarloos. ‘Ik kon daar al heel snel een vinkje achter zetten. Dat was bevrijdend. Ik dacht: nou, dan hoef ik niets meer in de Nederlandse media te doen. Kort daarna ben ik naar het buitenland vertrokken.’
Van Saarloos merkt wel dat veel Nederlanders die daardoor nog steeds kennen als die persoon uit Zomergasten, die als eerste fragment een artistieke pornovideo liet zien en later presentator Wilfried de Jong versloeg tijdens een potje armpje drukken. ‘Bizar, want dat is inmiddels zeven boeken geleden.’
Het is dus onvermijdelijk dat de Van Saarloos van nu dingen anders zou doen. ‘Ik denk dat ik destijds te beleefd was en het grote publiek te vriend wilde houden. Om een punt te maken over de noodzaak van gewelddadig verzet liet ik bijvoorbeeld een fragment uit Kill Bill zien. Nu zou ik veel explicieter politiek zijn, door bijvoorbeeld iets te tonen over anti-koloniaal verzet in Palestina of Algerije.’
Saxofonist Candy Dulfer (nu 56, Zomergast op haar 27ste) twijfelde in 1997 of ze een geschikte Zomergast was. ‘Ik was bang dat ik te jong en niet interessant genoeg was’, zegt ze. ‘Maar de lieve redactie overtuigde me ervan dat het juist goed is om ook jonge vrouwen aan het woord te laten. Omdat de waarheid uit allerlei hoeken kan komen: niet alleen van oude mensen en intellectuelen.’
Naast een hoop muziek liet Dulfer opvallend veel fragmenten over de Tweede Wereldoorlog zien. ‘Een precair onderwerp, dus dat wilde ik graag goed doen. Gelukkig heeft de redactie me geholpen met mijn keuzes.’
De redactieleden wezen haar bijvoorbeeld op de documentaire De maalstroom, over een Joodse familie waarvan na de oorlog nog maar één jongetje in leven is. ‘Die film zou ik nu nog steeds laten zien. Hij blijft relevant, als je ziet wat er nu met de Palestijnen gebeurt. Dat we pas achteraf zeggen: hoe konden we dit laten gebeuren?’
Die boodschap wilde ze in 1997 zo duidelijk mogelijk overbrengen. Ook had ze graag uitgebreid verteld over haar opa, die haar interesse in het oorlogsverleden heeft aangewakkerd. Dat is – voor haar gevoel – niet helemaal gelukt.
Dat kwam niet alleen doordat ze naar eigen zeggen ‘mega zenuwachtig’ was. Vlak voor de uitzending kreeg ze ook nog last van knallende migraine. Dulfer: ‘Daardoor heb ik dat hele interview op een honderdste van mijn bewustzijn gedaan. Achteraf kon ik me er niets meer van herinneren. Ik was zo bang dat ik rare dingen had gezegd.’
Dulfer schrok dan ook enorm toen ze enkele dagen na de uitzending werd gebeld door een oudere man, die zich voorstelde als het Joodse jongetje uit De maalstroom. ‘Ik zei meteen: sorry meneer, ik was er niet helemaal bij met mijn hoofd, ik weet niet of ik het goed heb gedaan. Maar hij bleek het een prachtige uitzending te hebben gevonden. Hij was zo blij dat zijn verhaal via mij ook jongere kijkers had weten te bereiken.’
Als cabaretier Micha Wertheim (nu 54, Zomergast op zijn 39ste) terugdenkt aan de Micha Wertheim die in 2012 smakkend een wilde perzik at in de Zomergasten-studio, vindt hij die versie van zichzelf dan jong? ‘Niet héél jong, maar wel jong, ja’, zegt hij. ‘Al vond ik mezelf toentertijd behoorlijk oud. Maar dat vond ik ook toen ik 8 was.’
Maar, verduidelijkt Wertheim, het eten van die perzik had niets te maken met zijn leeftijd. Dat was geen statement van een tegendraadse, aanstormende cabaretier, zoals enkele media het destijds opvatten. ‘Het eten van de catering was gewoon heel vies. Alleen die perziken waren lekker, dus daar had ik er een van meegenomen. Maar dat klonk dus heel smerig op televisie.’
Aan iets anders merkt Wertheim wel dat hij toen vijftien jaar jonger was: hij voelde zich in 2012 nog een beetje geïntimideerd door Zomergasten. ‘Ik wilde graag een fragment van De wereld draait door laten zien, waarin de Joodse psychoanalyticus Hans Keilson te gast was.
‘Hij had een boek geschreven over hoe zijn familie is uitgemoord tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dat was een groot internationaal succes geworden. Helemaal fantastisch, vond Matthijs van Nieuwkerk. Waarop Keilson antwoordde dat het helemaal niet ‘leuk’ is om succes te hebben met een boek over zo’n onderwerp.
‘Dat leek mij een goed voorbeeld van hoe de televisiewereld roem interessanter vindt dan inhoud. Maar ik kreeg te horen dat ik dat fragment niet kon laten zien, omdat het niet mocht van De wereld draait door. Achteraf vind ik dat onzin. Nu zou ik er gewoon over hebben verteld, ook als dat niet mocht. Maar toen heb ik me laten afbluffen. Daar heb ik nu wel spijt van.’
Los daarvan zou Wertheim nu weinig anders doen. ‘Volgens mij had ik toen wel wat te melden. Ik weet het eigenlijk wel zeker, in al mijn bescheidenheid.’
‘Wat nou als ik moet plassen? Of moet overgeven? Of flauwval? Of een paniekaanval krijg?’, zegt regisseur en actrice Halina Reijn (nu 50, Zomergast op haar 30ste). Ze beschrijft enkele gedachten die in 2006, voor haar Zomergasten-uitzending, door haar hoofd gingen. ‘Dat het livetelevisie was, maakte me wel angstig.’
Geen van die angsten werd werkelijkheid: het gesprek met presentator Joris Luyendijk verliep zo goed als vlekkeloos. ‘Ik weet alleen niet of Luyendijk mij altijd helemaal begreep’, zegt Reijn. ‘Ik vond hem heel slim, maar toneel is natuurlijk niet zijn expertise. Maar dat mocht de pret niet drukken, hoor.’
Verder herinnert Reijn zich niet veel van de uitzending, die inmiddels als ‘honderdduizend jaar geleden’ voelt. ‘Ik heb het ook nooit teruggezien, omdat ik sowieso niet graag naar mezelf kijk.’
Ze weet vooral nog hoeveel werk het was om fragmenten uit te kiezen. ‘Het was ontzettend leuk om daarmee bezig te zijn. Ik was nog superjong en voelde me heel vereerd. Maar je wilt ook iets interessants laten zien. Want ik dacht: hoe komen ze in godsnaam bij mij terecht? Waarom moet ik vertellen over wat mij heeft gevormd? En wat ís eigenlijk bepalend voor mij geweest?’
Maar als Reijn haar lijst met fragmenten langsgaat, constateert ze dat ze erg tevreden is met haar uiteindelijke keuzes. ‘Eigenlijk zou ik daar nu op geen enkele manier van afwijken. The Piano Teacher is nog steeds mijn lievelingsfilm. En de documentaire Capturing the Friedmans blijft ongelooflijk goed. Al die fragmenten inspireren nog altijd de films die ik maak.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant