Lezersbrieven U schreef ons over de Canal Parade, het uitputtende bestaan van de jonge(re) generatie, reizen met de NS en de functie van lezen.
Tijdens de Canal Parade op 1 augustus in Amsterdam vaart voor het eerst de Boekenboot mee, met schrijvers, illustratoren, bibliotheekmedewerkers, uitgevers, boekhandelaren en leesbevorderaars. De opvarenden laten woorden en verhalen zien die zijn doorgestreept, zwartgelakt, verborgen achter censuurbalken. Dat decor van (zelf)censuur op de boot is geen kunstgreep. Het toont de werkelijkheid waarin queerverhalen wereldwijd onder druk staan.
De documentaire The Librarians, over Amerikaanse bibliothecarissen die hun collecties verdedigen tegen politieke druk, laat zien hoe ver die druk kan gaan. Leila Green Little ontdekte dat bibliotheekmedewerkers in haar woonplaats Llano opdracht hadden gekregen boeken uit de collectie te halen. Dat groeide uit tot een rechtszaak over boeken over oorlogsgeschiedenis, racisme en seksuele voorlichting. Het federaal hof oordeelde dat bibliotheken vallen onder ‘overheidsuitingen’ en lokale bestuurders dus zelf mogen bepalen wat er in de kast staat. Het gevolg: voor 38 miljoen Amerikanen is de bibliotheek geen vrijplaats meer, maar onderwerp van politieke sturing.
Nederland kent geen Amerikaanse toestanden, zei Wilma van Wezenbeek, directeur van de KB Nationale Bibliotheek, onlangs in NRC, maar ze herkent wel de zorgelijke signalen. Ook in Nederlandse bibliotheken worden boeken verstopt, beschadigd of weggehaald: in Hilversum en Nijmegen werden bibliotheken bedreigd na de aankondiging van een voorleesmiddag door dragqueens, door de ruit van een Utrechtse boekhandel gespecialiseerd in genderstudies vloog een steen.
De Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen geeft bibliotheken een onafhankelijke positie, niemand mag de vrijheid van een ander beperken om materiaal te gebruiken.In de praktijk vertellen bibliotheekmedewerkers een ander verhaal: scholen die weigeren samen te werken met hun bibliotheek, puur omdat die ook boeken over de lhbti-gemeenschap aanbiedt. Dat is geen wetgevingskwestie. Dat is een keuze om verhalen alvast de deur te wijzen voordat censuur ze hoeft te verbieden.
Wereldwijd verdwijnen boeken uit bibliotheken en klaslokalen, worden schrijvers bedreigd, verhalen aangepast, geweerd of verboden. Als een verhaal niet verteld mag worden, zegt dat iets over degene die erin leeft. Dat die persoon er kennelijk niet mag zijn. Precies daarom vaart de Boekenboot zichtbaar mee. Niet als symboolpolitiek, maar als tegenkracht.Omdat literatuur je kan laten voelen dat je niet alleen bent. Omdat een gedicht soms zegt wat iemand zelf nog niet durfde uit te spreken. Omdat een boek een leven kan openen. Of redden.
Vrije toegang tot boeken is een graadmeter voor hoe vrij een samenleving werkelijk is. Een samenleving hoeft het niet over elk boek eens te zijn. Wel over het recht om het te kunnen lezen. De vrijheid van een samenleving zie je niet alleen in wat mensen mogen zeggen, maar ook in welke verhalen ze kunnen lezen.
Famke de Vries OBA en Tamar van Gelder Stichting Lezen
In een recent artikel in NRC (14/7) is te lezen dat bewoners in Ter Apel vastzitten in een cyclus van geweld. De oplossing? Volgens een universitair docent migratierecht: mensen die weinig kans maken op papieren, moeten nog sneller het land uit worden gezet.
Ik schrok ontzettend van hoe dit artikel was geschreven. De reportage is zonder duidelijke reden gericht op een heel specifieke groep mensen: zij die weinig kans op papieren maken, en beschrijft hen dan met veel groteskere taal dan andere asielzoekers. Er wordt bijvoorbeeld specifieke aandacht gegeven aan ”speeksel in de mondhoeken”, wat dierlijke associaties oproept.
Voor al het geweld in de regio wordt geen andere verklaring gegeven dan onsmakelijke karakters en drugsgebruik. Bij voorbeelden hiervan worden opnieuw mysterieus alleen mensen met weinig kans op papieren genoemd. Dat zij óók worden beïnvloed door hun omgeving, wordt achterwege gelaten. Terwijl dat juist cruciaal is: de historie heeft al meermaals uitgewezen dat mensen in erbarmelijke omstandigheden plaatsen, nooit heel erg goed is voor beschaafde omgangsvormen. Het geweld bij het aanmeldcentrum is natuurlijk verschrikkelijk, maar het helpt niets om hier opnieuw een specifieke groep voor aan te wijzen.
Julia Nierkens Zeist
Attent hoor, dat de NS confrontaties tussen reizigers wil voorkomen, door hen te verbieden bagage op de stoel te leggen (16/7). Alleen was er in mijn beleving niet echt een probleem. De meeste mensen snappen heus wel dat andere reizigers willen zitten. Wat daarentegen niet iedereen snapt, is hoe irritant het is om naar het blikkerige geluid van filmpjes en videogesprekken te luisteren.
Als ik een medereiziger met mijn vriendelijkste glimlach verzoek om oortjes te gebruiken, gaat gelukkig meestal het geluid uit. Maar steeds vaker krijg ik te horen dat dit toch zeker geen stiltecoupé is.
Er was een tijdje een sympathieke NS-campagne met suggesties voor sociaal gedrag. Bijvoorbeeld (uit jezelf!) je tas van de stoel halen en een koptelefoon gebruiken. Die heeft dus niet echt geholpen. Wat betreft de tas denk ik dat we er zelf wel uitkomen, maar als het om luidsprekers gaat, zie ik het somber in. Daarop zou een verbod welkom zijn.
Esther Postema Amersfoort
Het is merkwaardig dat Rosanne Hertzberger de stiltecoupé aanhaalt als voorbeeld van sociaal onvermogen (16/7). Het roept de vraag op of Hertzberger ooit zelf in een stiltecoupé heeft gereisd. Dan zou ze namelijk weten dat er geen enkele sanctie staat op het voeren van een gesprek en dat er nog nooit iemand om is beboet (anders zouden de treinkaartjes ongetwijfeld flink goedkoper kunnen).
Wie de stilte verstoort, wordt – ik verzin dit niet – door medereizigers aangesproken en maakt zelf de keuze om te verkassen of in stilte verder te reizen. Wat Hertzberger afschildert als sociaal onvermogen, is niets meer dan een doodsimpele menselijke behoefte. De stille reiziger kan zich doorgaans prima verhouden tot die dynamische en luidruchtige buitenwereld. Alleen liever niet overal en niet de hele tijd.
Joris Lippens Haarlem
Afgelopen weekend zag ik Christopher Nolans film The Odyssey. Columnisten en recensenten schreven al treffend over de film: Odysseus is een held met PTSS (een posttraumatische stressstoornis) en een schuldcomplex; gebrekkig, menselijk en modern (15/7). Collega-classici merkten op dat de anachronismen eigenlijk heel Homerisch zijn: het epos zelf, gedateerd rond 800 voor Christus, beschrijft ook met een eigentijdse blik een wereld van zo’n vierhonderd jaar eerder; de late bronstijd, toen grote beschavingen instortten.
De val van Troje is geen einde, maar een begin van verder (natuur)geweld en moreel verval. Nolan onderstreept dat. Op de verwoesting van Troje volgen gewelddadige nostoi (thuiskomsten) voor de Grieken zelf. Op de Perzische Oorlogen (Grieken tegen Perzen) volgen de Peloponnesische (Grieken tegen Grieken). Op de Punische oorlogen (Romeinen tegen Carthagers) volgen de Romeinse burgeroorlogen.
De zoektocht naar een nieuwe wereldorde na de val van Troje is een centraal aspect van Nolans verfilming van dit oerverhaal. Odysseus blijkt in staat zijn macht over Ithaka door te geven aan een nieuwe generatie. Moet iemand nog overtuigd worden van de relevantie van The Odyssey?
Imme Laseur Amsterdam
Wat een schrikbeeld, het mannelijke, resultaatgerichte lezen dat Joshua Vissers ons voorspiegelt (17/7): de man leest vooral omdat het nuttig is, de vrouw omdat ze in een alternatieve werkelijkheid kan vluchten. Maar mannen mogen ook best eens lezen voor hun plezier, betoogt Vissers, om vervolgens zijn standpunt tóch te ondersteunen met verfoeide ‘utilistische’ argumenten: romans lezen zorgt voor betere resultaten op de universiteit en op de datingmarkt.
Verlos mannelijke lezers van dat utilistische denken! Laat ons lezen zonder ons zorgen te hoeven maken over cijfers, geld en vrouwen. Hou toch op met het promoten van dat resultaatgerichte lezen. Ik wil me niet druk maken over hoe dik mijn portemonnee kan worden als ik de juiste roman lees of over hoeveel wulpse vrouwen ik aan de haak kan slaan met het doorwerken van een dikke pil.
Heren, lees wat u wilt. Koop, leen of download een boek dat u aanspreekt. Of het nu de biografie is van een man wiens denken u wilt doorgronden, een verhandeling over de fascinerende geschiedenis van de Weimarrepubliek of een verhaal over een perfecte romance en een ingewikkeld web van relaties. Zolang we ons als mannen óók maar ongestoord mogen verliezen in het boek en we de prestatiedruk van de rest van de wereld mogen vergeten.
Dirk Hulst Delft
Toen ik het interview met Brankele Frank en Tatjana Almuli las (18/7), daalde een grote vermoeidheid op mij neer. Wat een eindeloos streven naar succes en perfectie! Wat een uitputtend bestaan!
Het gaat in het interview om twee mooie, succesvolle vrouwen die ogenschijnlijk alles hebben. Toch blijven ze maar doorgaan in hun poging om steeds verder te groeien en een nog betere versie van zichzelf te creëren. Geluk zit niet in de druk om steeds beter te worden, maar in de rust om te voelen dat je goed genoeg bent. Perfectie is de vijand van het goede.
Anneke Smits Haarlem