nieuwsbriefEuropa
Europa Een kijkje onder de motorkap van het Europese sanctiebeleid, in de week waarin het nieuwste sanctiepakket na heel veel soebatten en steggelen tot stand kwam. Dat kwam lang niet alleen door verzet uit Athene: het wordt steeds lastiger de sanctiepijn te verdelen.
FILE PHOTO: European Commission President Ursula von der Leyen speaks during a press briefing on the report on children’s safety online, in Brussels, Belgium July 13, 2026. REUTERS/Yves Herman/File Photo
Vastberaden. Eendrachtig. Manisch-positief. Naar buiten toe lukt het Brussel nog wel om zo over te komen als het gaat over het straffen van Rusland via sancties.
„We raken Poetin op zijn gevoeligste plek”, zei buitenlandchef Kaja Kallas toen ze deze week een nieuw sanctiepakket presenteerde – nummer 21 alweer.
En dit was Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, zoals vaker iets minder kort van stof: „Nu Oekraïne militair momentum heeft opgebouwd, blijven onze sancties de economische basis van de Russische oorlogsinspanningen verzwakken.”
Maar achter de schermen? Dit, verzucht een ingewijde, was het „vreselijkste pakket van allemaal”.
Dat ging, vervolgde diegene, niet zozeer om de inhoud. Ook dit pakket zal Rusland pijn doen. Dat is met name te danken aan de financiële sancties, op banken en schimmige bedrijfjes in de crypto- en oliehandel. Die maken het geschuif met geld door het Kremlin opnieuw lastiger.
De lovende woorden van Kallas en Von der Leyen konden niet verhullen dat het op dit dossier binnenskamers steeds moeilijker wordt. De hoop was dat deze ronde juist makkelijker zou worden, vanwege het vertrek van de Hongaarse premier – en beroepsquerulant – Viktor Orbán. Het lijstje nieuwe maatregelen was om die reden zelfs extra ambitieus ingezet, vertelde een diplomaat.
In plaats daarvan is over van alles en nog wat gesteggeld. Het blijkt hondsmoeilijk om alle landen op één lijn te krijgen en offers te brengen om Rusland pijn te kunnen doen. Om dat te begrijpen, helpt het om eens onder de motorkap van de sancties tegen Rusland te kijken.
Het team bij de Commissie dat de sanctiepaketten in elkaar zet telt zo’n 25 ambtenaren. Daarvan zijn er een stuk of vijftien bezig met Rusland (anderen richten zich op China en Iran). En van die groep, grapt een Brusselse ingewijde, zit een derde tegen een burn-out aan.
Ze hebben het dan ook druk, de sanctiebrigade. Ze moeten eerst de wensen van de Commissie-Von der Leyen uitvoeren en zich daarna in allerlei bochten wringen om aan de harde eisen van de 27 EU-lidstaten tegemoet te komen. Elk sanctiepakket beginnen ze weer van voor af aan.
Dat werk doet soms nog het meeste denken aan een potje Whack a mole (Mollenmeppen). Bedrijven hullen zich in een nieuw jasje. Schepen uit de schaduwvloot worden omgedoopt. De oorlog verandert door de komst van nieuwe elementen – crypto, drones, China – die om nieuwe sancties vragen. En met iedere ronde probeert de Commissie nieuwe Russische zwakke plekken te raken.
Zelfs voordat de politiek zich erin mengt, is dit al een hele klus. Wie als persoon of bedrijf op de sanctielijst belandt, wordt de facto uit het internationale verkeer gesneden. Dat kan alleen met waterdicht bewijs. Elke Rus, elk bv’tje, elk schip dat op de sanctielijst wordt geplaatst, moet die beslissing kunnen aanvechten, en dan moet de EU de beslissing kunnen onderbouwen.
Maar het echte geharrewar begint als de 27 regeringen aan het woord komen. De sancties zijn dan wel gericht op Rusland, maar ook de lidstaten betalen een prijs als er economische banden worden doorgeknipt. Hier dreigt het debat nu langzaam maar zeker uit de rails te lopen, zien betrokkenen. „Zeker in het begin was er veel bereidheid om die pijn te lijden”, aldus een van hen. „Die is er steeds minder.”
De meeste aandacht in Brussel ging deze week uit naar Griekenland, dat ineens voor het vorig jaar afgesproken verbod op de aankoop en vervoer van Russisch vloeibaar gas (lng) ging liggen. De Griekse scheepsmagnaat George Prokopiou zou met zijn bedrijf Dynagas daardoor lucratieve inkomsten mislopen. En volgens Athene zou Rusland zonder problemen een andere, niet-Europese rederij vinden – en zo geen schade lijden.
Dit was voer voor heftige discussies. Overeenstemming kwam er pas toen Brussel de rederij van Prokopiou een uitzondering aanbood voor bestaande contracten van voor de invasiedatum. Maar Griekenland was lang niet de enige protesterende lidstaat.
Duitsland, Polen en Portugal wilden niet dat de import van Russische vis aan banden werd gelegd: ze vreesden de gevolgen voor hun eigen visverwerkende industrie. Bulgarije wilde pas akkoord gaan nadat de patriarch Kirill, de hoogste geestelijke van de Russisch-orthodoxe Kerk, van de zwarte lijst werd gehaald.
Oostenrijk lag dan weer dwars vanwege de Raiffeisen-bank, die in Rusland in een conflict is verwikkeld. En volgens Frankrijk en Italië, twee populaire vakantiebestemmingen, was een visumverbod voor Russen die in het leger hadden gediend lastig uitvoerbaar.
Ierland ontsprong dit keer de dans, maar zit al een tijd in zijn maag met een aluminiumfabriek die op grote schaal naar Rusland exporteert (je kunt wel raden waarom Rusland aluminium nodig heeft). Slecht voor Oekraïne – maar wel goed voor de plaatselijke werkgelegenheid. Ga zo maar door.
Ieder een eigen belang, ieder een eigen stokpaardje. Een aantal wensen werd daadwerkelijk gehonoreerd – patriarch Kirill verdween inderdaad van de sanctielijst – maar elders kwam Brussel uit op een halfhartige tussenoplossing. De visumconstructie wordt aangepast en nog verder uitgewerkt. Het Raiffeisen-dossier wordt later opnieuw besproken. De sanctiewetgeving wordt als gevolg van al dit soort toezeggingen en geitenpaadjes met ieder pakket chaotischer.
Hoe kan dit? Ooit was Orbán de grote boeman in Brusselse debatten over sanctiepakketten. Maar niemand kan meer achter Hongarije schuilen, zien betrokken diplomaten, en daardoor spreken andere landen zich nu wél uit: een dynamiek die ook zichtbaar is rond de onderhandelingen met Oekraïne over EU-toetreding. En tegelijkertijd vinden veel regeringen het moeilijker om de pijn van sancties voor hun eigen economie te verkopen.
Dat leidt wel tot een probleem, zien betrokkenen: als iedere leider de sancties wegstreept die hem of haar meer raken dan de rest, wordt het uiteindelijke pakket steeds minder effectief en steeds rommeliger van opzet. Dan kan Rusland rustig toekijken hoe de 27 regeringen de schade voor het Kremlin beperken.