Ook buiten de grote steden wordt Pride gevierd, en daar is de behoefte aan het opzoeken van queerminded gelijkgestemden misschien wel extra groot. ‘Zonde dat jonge mensen hier wegtrekken omdat ze het gevoel hebben niet welkom te zijn.’
In een voormalig kerkgebouw in de binnenstad van Leeuwarden is ter gelegenheid van Pride-maand voor één avond een queer café ingericht. Aan bistrotafels zitten vriendengroepjes aan rabarbercider, op banken worden intieme gesprekken gevoerd. Boven de bar hangt een kartonnen bord met sierlijke letters: Café ’t Pareltje. ‘Wij houden van DIY, dingen die zelfgemaakt zijn. Het hoeft allemaal niet zo gelikt’, zegt Merel Hoekstra (27), een van de leden van het Leeuwarder collectief Queer Factory, dat de avond organiseert.
Café ’t Pareltje maakt deel uit van Pride Week Friesland 2026. Landelijk zijn er inmiddels zestig van dit soort lokale Pride-initiatieven, en daar is behoefte aan. Uit de meest recente lhbti-monitor van kennisinstituut Movisie blijkt dat veel mensen in de gemeenschap nog altijd discriminatie en een lagere zelfwaardering rapporteren en dat die effecten in kleinere gemeenten vaak sterker zijn. We bezochten Leeuwarden, Doetinchem en Vlissingen en spraken de mensen achter de lokale Pride-evenementen: vrijwilligers en kleine collectieven die, vaak tegen de stroom in, plekken creëren waar queer mensen elkaar kunnen ontmoeten.
De naam ’t Pareltje is geïnspireerd op bekende queer cafés zoals ’t Mandje in Amsterdam of De Kurk in Arnhem. Volgens Hoekstra plekken waar je altijd binnen kunt lopen en die in Friesland ontbreken. ‘In De Kurk hoef je niet eens een consumptie te nemen. Je bent gewoon welkom.’
Noah (22), Amber (21) en Maik (17), die elkaar vanavond hebben ontmoet, herkennen die behoefte aan laagdrempelige plekken om samen te komen. Aan een tafel in de hoek van het café knutselen ze protestborden voor de aankomende Pride Walk. ‘Er is wel een homokroeg in Leeuwarden’, zegt Maik. ‘Maar je hebt niet altijd zin om te moeten drinken en dansen om tussen gelijkgestemden te zijn. Bovendien, op mijn leeftijd mag ik er niet eens naar binnen.’ Tussen de knutselspullen staan bakjes pinda’s. De schillen mag je gewoon op de grond gooien. Waarom? ‘Dat is gewoon gezellig!’, roept iemand.
Protest en gezelligheid, vieren en vechten: het zijn twee dingen die queer communities verbinden. De volgende dag is er door een christelijke groep, die aangeeft ook ‘homo’s te genezen’, een genezingsdienst aangekondigd op het plein voor het Fries Museum, precies voor aanvang van het queer feest dat daar die avond zal plaatsvinden. ‘Dat kan geen toeval zijn’, zegt Annemarie Venema (27), die het feest met haar collectief Glitch organiseert. Ietwat nerveus kijkt ze de hele avond op haar telefoon of er nog een update is. ‘We hebben een tegenprotest in de maak. Iets om de queer cultuur juist te vieren.’
Gelijktijdig zal er op het plein een ‘wig-snatch’ plaatsvinden: een speelse wedstrijd waarbij deelnemers proberen de pruik van elkaars hoofd te trekken, een knipoog naar dragperformances, waar het ‘snatchen’ van pruiken soms onderdeel is van de show.
‘Soms word ik een beetje depri van al het nieuws over toegenomen homohaat’, zegt Maaike (27). ‘Tegelijk zijn er ook steeds meer leuke queer events in Leeuwarden. Dat maakt me blij.’ Hoekstra: ‘Vorig jaar werden onze posters verscheurd en werden we bekogeld met eieren tijdens de Pride Walk. Dat er dit jaar nog niets is gebeurd, is ook vooruitgang.’ Ook in de Achterhoek werden het afgelopen jaar stenen door ruiten gegooid en Pridevlaggen in brand gestoken bij lhbti-bijeenkomsten. In Zeeland spelen volgens Henk Koster van Roze 50+ Zeeland het geloof en de lange afstanden een rol in de eenzaamheid die veel queer mensen voelen. ‘Om gelijkgestemden te ontmoeten, moet je al snel meer dan een uur met het ov reizen’, zegt hij.
‘In een grote stad kom je sneller andere queers tegen’, zegt ook performer Nachtvlinder, die de volgende avond in Leeuwarden voor het Fries Museum de Wig-snatchcompetitie presenteert. ‘Als jongere kun je daar naar een andere school als je je niet veilig voelt. In een dorp is een vriendengroep je hele wereld. Daar stap je niet zomaar uit.’ Deelnemer Tijmen (24), die het in de pruikenwedstrijd heeft afgelegd tegen zijn vriendje, denkt dat het ook in de steden lastiger wordt om jezelf te zijn. De jonge docent krijgt steeds vaker kritiek op zijn nagellak van jongens in de klas. ‘Dat is toch voor meisjes, zeggen ze dan.’
Aan de andere kant van het plein in Leeuwarden sterft het geluid van de genezingsdienst weg. Veel animo lijkt er niet te zijn geweest; het kleine groepje vertrekt. In het museum komt het feest langzaam op gang. Housemuziek klinkt door de expositieruimte, in glitter en stilettohakken uitgedoste performers bewegen door het nog wat schuchtere publiek.
Tobias (33), met een zelfgemaakte regenboogsjerp om zijn middel, danst alvast mee. ‘Als ik naar een queer feestje wil moet ik normaal naar Groningen’, zegt hij. ‘Maar omdat alles pas om 12 uur begint, moet ik dan ook meteen een slaapplek regelen. Zelfs zonder muziek zou ik dit feestje leuk vinden. Het is gewoon een feest om jezelf te mogen zijn!’
Woonplaats: Doetinchem
Beroep: Gepensioneerd fysiotherapeut
Zet zich al vijftig jaar in voor de lhbti-community in het oosten van Nederland en ontving dit jaar het Achterhoekse regenbooglintje.
‘Zelf groeide ik op in een dorp, in een gelovige gemeenschap. Ik wist al jong dat ik op vrouwen viel en toen ik daarvoor uitkwam, was ik thuis niet meer welkom. Dat kwam in die tijd veel voor. Ook veel van mijn vrienden zijn uit huis geschopt. Als twintiger kwam ik in Arnhem bij het COC terecht, waar ik al snel voorzitter werd. Daar kregen we van de gemeente een groot pand tot onze beschikking, om voorlichting te geven en evenementen te organiseren. De provincie financierde zelfs een reis naar Polen: daar hielpen wij een soortgelijk initiatief op te zetten.
‘Nu hoor ik van jongeren in de Achterhoek dat ze weer bang zijn om uit de kast te komen. In Doetinchem worden stelletjes die hand in hand lopen nageroepen, vooral door jongeren. Ik denk dat die hernieuwde haat niet eens echt tegen homo’s gericht is. Er is veel onvrede in de maatschappij. Mensen voelen zich benadeeld en willen dat afreageren. Het is fijn dat we nu officieel een regenbooggemeente zijn. Dat betekent dat de gemeente ervoor kiest om gericht lhbti-beleid te ontwikkelen.
‘De steun van de lokale overheid is nodig, moreel maar ook financieel. Anders moet je met de pet rond. Of het belangrijker is om je hier in te zetten voor de community dan in de Randstad weet ik niet. Maar het is wel belangrijk dát we hier zijn. De Achterhoek is een heerlijke plek om te wonen. Het is zonde dat jonge mensen hier wegtrekken omdat ze het gevoel hebben niet welkom te zijn.
‘Dit jaar staat ook de eerste Achterhoekse Pride March op de planning. Ik vind het spannend om te zien welke reacties dat zal oproepen op straat. Toch heb ik goede hoop. Wanneer ik voorlichting geef op middelbare scholen, blijken jongeren juist heel nieuwsgierig; je moet alleen een ingang vinden. Ik laat altijd foto’s zien van mijn zoon Joost, die dragqueen is. Dan komen de vragen vanzelf, bijvoorbeeld hoe ik aan een zoon kom. Dan vertel ik dat ik de eerste lesbische vrouw was die in het ziekenhuis van Arnhem met donorzaad een kind kreeg. De gynaecologen stonden daar eerst niet voor open, maar na maandenlange gesprekken heb ik hen weten te overtuigen.
‘Volgend jaar zwaai ik na meer dan vijftig jaar af als vrijwilliger. Het meest trots ben ik erop dat ik mensen hun eigen weg heb helpen vinden. Dat is ook wat ik de volgende generatie zou willen meegeven: wees jezelf, ook voor jou is alles mogelijk.’
Woonplaats: Middelburg
Beroep: Communicatie- en contentmedewerker
Is als vrijwilliger betrokken bij Transvisie en Regenboog Netwerk Zeeland. Hen was dit jaar aanwezig bij de eerste Pride March van Zeeland, in Vlissingen.
‘Met mijn felgekleurde haar en Pride-buttons ben ik in Zeeland een verschijning. Ik ben het inmiddels gewend om te worden aangestaard. Ik zet mijn koptelefoon op en sluit me ervoor af. Maar er zijn genoeg mensen die heel voorzichtig zijn, omdat ze vervelend worden aangesproken. In onze nogal conservatieve provincie komt er al snel kritiek op alles wat een beetje kleur geeft, of het nou een regenboogzebrapad is of een perkje met wilde bloemen. Terwijl ik juist denk: alles is al zo grijs, laat het lekker.
‘In Zeeland leven we vaak op ons eigen eilandje en ook lhbti-evenementen zijn versnipperd. Tijdens de eerste Pride March in Vlissingen kwamen mensen uit alle hoeken van de provincie samen. Zelfs mensen uit Brabant hadden de moeite genomen om met de bus af te reizen. Je kende lang niet iedereen, maar toch voelde je je onderdeel van een grote gemeenschap. Onderweg sloten steeds meer omstanders zich bij ons aan. Ik hoop dat queer mensen zich ook buiten dit soort evenementen steeds vaker vrij voelen om zichzelf te zijn.’
‘Ik had al vroeg door dat ik anders was. Dat mensen mij een meisje noemden, voelde vreemd. Maar ik had niemand aan wie ik me kon spiegelen. Ik zocht online op termen als ‘queer Zeeland’, maar vond nauwelijks iets. Daardoor voelde queer zijn als iets dat niet hier gebeurde, maar elders. Een ver-van-mijn-bedshow.
‘Toen ik mijn ouderlijk dorp verliet en in Middelburg ging wonen, ontmoette ik voor het eerst andere queer mensen. Ik raakte betrokken bij het pas opgerichte lhbti-netwerk Zeeland, totdat het netwerk moest stoppen omdat er niet genoeg bestuursleden meer waren. Met een vriendin zetten we een deel van dat werk voort. Op onze website verzamelen we hulpbronnen voor queer mensen. Waar kun je terecht voor lotgenotengroepen? Welke psychologen hebben verstand van jouw vraagstuk? Ook schrijf ik informatieve artikelen, zoals over de vraag: wat is gender? Ik hoop dat jongeren die nu googelen op dezelfde dingen als ik vroeger, zien dat er ook in Zeeland mensen zijn zoals zij.
‘Een bijzonder moment was toen een vrouw iets kwam ophalen dat ik via de Ik geef weg-groep op Facebook had aangeboden. Op mijn profiel heb ik ook staan bij welke organisaties ik werk. Ik had al gedag gezegd en wilde de deur sluiten, toen ze voorzichtig begon te vertellen over een groepje binnen haar kerkgemeenschap dat worstelde met vragen over gender en seksualiteit. Ze wist niet goed hoe ze hen kon helpen. Ik gaf haar mijn kaartje. Misschien hoor ik nooit meer iets van haar, maar mijn deur staat in ieder geval open.’
Vormen met vier anderen het collectief Queer Factory
Woonplaats: Leeuwarden
Beroep: Cultureelproducent en -marketingmedewerker
Queer Factory organiseerde deze Pridemaand onder meer het tijdelijke queer café ’t Pareltje in Leeuwarden.
Annemarie: ‘Een paar jaar geleden kwamen we in Friesland samen met wat mensen die vonden dat er meer mocht gebeuren voor de queer gemeenschap. Wat begon met gezellig kletsen en dromen, groeide uit tot Queer Factory. We organiseerden feestjes, maar bijvoorbeeld ook een Chosen Family Christmas Dinner: voor iedereen die met kerst om wat voor reden dan ook alleen is of zich bij de eigen familie niet welkom voelt.’
Merel: ‘We organiseren vooral de dingen die we zelf missen. Pas sinds Queer Factory bestaat, zijn er in Leeuwarden plekken waar ik me thuis voel.
‘In grote steden zijn mensen nieuwsgieriger en is er echt een queer scene. In Friesland moet je meer moeite doen om mensen over de drempel te trekken. Het hoeft ook niet allemaal groots en tot diep in de nacht. Het mag best een beetje houtje-touwtje. En als er dertig mensen komen, is dat ook al genoeg.’
Annemarie: ‘Dan heb je voor die dertig iets betekend.’
Merel: ‘We focussen ook steeds meer op het vergroten van onze zichtbaarheid. Queer ben je op alle vlakken in het leven, niet alleen op een feestje. Met het Fries Film & Audio Archief leggen we een queer archief aan. Ook zetten we ons in voor een inclusief straatbeeld. We vragen ondernemers om de Pride-vlag op te hangen en maakten voor het tweede jaar op rij een postercampagne met positieve teksten, zoals: ‘Heb lef, wees lief’ in de meest gesproken talen van Leeuwarden: Nederlands, Fries, Engels, Spaans, Arabisch en Oekraïens.’
Annemarie: ‘We krijgen geregeld hartverwarmende reacties, dm’s en brieven. Een trans vrouw uit een Fries dorp vertelde hoe ze op haar 50ste uit de kast kwam. Haar familie wilde haar niet meer spreken en ze raakte haar beste vriend kwijt. Ze moest helemaal opnieuw beginnen. Sinds Queer Factory bestaat, is ze op elk van onze feestjes geweest. Altijd staat ze vooraan te dansen.’
Merel: ‘We willen met ons werk ook anderen, zoals een bibliotheek of poppodium, inspireren om iets voor onze community op te zetten. Uiteindelijk kunnen we het niet alleen. Vooral sinds de provincie Friesland geen actief beleid meer voert voor onze gemeenschap. We hebben meer organisaties nodig om een echte infrastructuur op te zetten. En als wij straks wat ouder zijn, hoop ik dat een nieuwe generatie het activisme overneemt. Misschien open ik dan als gepensioneerd vrouwtje wel een gemoedelijk queer café, zoiets als ’t Pareltje.’
Dit is een artikel uit Volkskrant Magazine. Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant