Lidstaten van het Internationaal Strafhof stemmen vandaag over de toekomst van hoofdaanklager Karim Khan, die wordt beschuldigd van seksueel wangedrag. De zaak heeft het hof in een grote crisis gestort, op een moment dat het toch al onder vuur ligt.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Voor Karim Khan is vandaag het moment van de waarheid. De 125 lidstaten van het Internationaal Strafhof (ICC) besluiten dan of hij mag aanblijven als hoofdaanklager, of dat beschuldigingen van seksueel wangedrag zijn positie onhoudbaar hebben gemaakt. Een gedwongen vertrek van de Brit zou ongekend zijn in de relatief prille geschiedenis van het hof, waarvan de legitimiteit door tegenstanders in twijfel wordt getrokken.
De stemming is de voorlopige culminatie van een zaak die zich al enkele jaren voortsleept. Eind 2024 doken beschuldigingen op van een Maleisische advocaat bij het hof. Zij was een jaar daarvoor aan de slag gegaan als assistent van de inmiddels 56-jarige Khan. Volgens de vrouw, die onlangs onder haar voornaam Sarah haar verhaal deed in internationale media, heeft Khan haar ongewenst betast en gedwongen tot seks. De Brit, sinds vorige maand geschorst, ontkent de beschuldigingen in alle toonaarden.
Door de ‘gezichtsbepalende rol’ van Khan zijn de gevolgen niet alleen voor hem als persoon verstrekkend, zegt universitair docent internationaal strafrecht Kyra Wigard. ‘Dit leidt enorm af van het werk dat het hof moet doen. En dat staat op dit moment al onder druk. Het laatste wat je dan nodig hebt, is dat een van de belangrijkste figuren in zo’n schandaal verwikkeld is.’
Extern onderzoek door de Verenigde Naties (het ICC is geen onderdeel van de VN) leverde bewijs dat ‘erop wees’ dat er sprake was van ‘ongewenst seksueel contact’. Maar is het boven elke redelijke twijfel verheven dat Khan zich schuldig maakte aan wangedrag? Daarover zijn de analyses binnen het ICC verdeeld. Een panel van rechters dat verzoek van het ICC het rapport bestudeerde, stelde unaniem van niet. Het uitvoerend bestuursorgaan van het ICC, een wisselende groep van 21 diplomaten verkozen door de lidstaten, concludeerde later juist van wel.
Maar de impact van de misbruikzaak staat volgens Wigard, verbonden aan de Universiteit Utrecht, nog los van de daadwerkelijke schuldvraag: ‘Voor vijanden van het hof is het een heel welkome stok om mee te slaan.’
Twee landen gaan daarin voorop: Israël en de Verenigde Staten, beide geen lidstaat. De Amerikaanse weerstand tegen het hof dateert van voor het tijdperk-Trump. Washington is fel gekant tegen de vervolging van zijn eigen leiders, zoals dreigde toen Khans voorganger Fatou Bensouda in 2020 een onderzoek instelde naar mogelijke oorlogsmisdaden van de VS in Afghanistan.
De regering-Trump heeft de aanval echter in een hogere versnelling geplaatst. Na eerdere individuele sancties, onder meer tegen Khan, zei buitenlandminister Marco Rubio eerder deze maand dat de VS er alles aan doen om het hof, een van de pijlers onder de internationale rechtsorde, te ‘ontmantelen’.
Wat ook meespeelt in het Amerikaans-Israëlische offensief tegen het hof: het internationale arrestatiebevel tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu wegens vermeende oorlogsmisdaden in de oorlog in de Gazastrook, dat dankzij Khan in november 2024 werd uitgevaardigd. Rond diezelfde tijd doken ook de beschuldigingen aan het adres van de hoofdaanklager op. Van beide kanten zijn de twee kwesties sindsdien met elkaar vervlochten.
Khan en zijn advocaten houden vol dat Netanyahu en zijn bondgenoten misbruik maken van het vermeende slachtoffer om de zaak tegen hem in diskrediet te brengen. ‘Kom achter Israël aan, en wij komen achter jou aan’, waarschuwden Republikeinse parlementariërs, onder wie Marco Rubio – toen senator – al in mei 2024. Boze tongen beweren bovendien dat het slachtoffer een Israëlische agent zou zijn, hoewel hier geen enkel bewijs voor is en zij volgens reconstructies begaan zou zijn met het lot van de Palestijnen.
Op zijn beurt beweert Netanyahu dat Khan de arrestatiebevelen enkel heeft aangevraagd om de aandacht af te leiden van de beschuldigingen. Voordat die naar buiten kwamen, deden ze intern al de ronde. Kort nadat er voor het eerst een melding binnen was gekomen bij personeelszaken, maakte Khan publiekelijk bekend dat hij een aanvraag had ingediend om Netanyahu te vervolgen.
De kans is aanzienlijk dat Khan vandaag het veld moet ruimen. Het uitvoerend bestuursorgaan heeft de lidstaten aanbevolen over te gaan tot ontslag. Eerst moet tweederde van de lidstaten vaststellen dat er sprake is geweest van wangedrag, daarna is een simpele meerderheid nodig om Khan definitief weg te sturen.
De Nederlandse regering heeft gezegd voor ontslag te zullen stemmen. Hoewel het kabinet stelt zich bewust te zijn van de geopolitieke context waarbinnen de zaak zich afspeelt, zegt het te vrezen voor verdere reputatieschade voor het hof.
Zwichten lidstaten daarmee niet ook voor de niet-aflatende pogingen van de VS en Israël om het hof in diskrediet te brengen, zoals voormalig EU-buitenlandchef Josep Borrell onlangs betoogde? Wigard: ‘Ik denk dat het allebei waar kan zijn: kwaadwillende landen zullen alles aangrijpen om het hof zwart te maken. Maar de feiten in deze zaak staan ook op zichzelf. En de lidstaten hebben ook te stellen met de gevolgen ervan voor de legitimiteit van het hof.’
Wat de kwestie-Khan voor Wigard dan ook blootlegt: het ICC is enorm kwetsbaar voor de grillen van de buitenwereld. ‘Het hof heeft nauwelijks controle over de politieke gevechten waarin het verzeild raakt. Je ziet ook dat het maar gewoon stoïcijns zijn werk blijft doen, bijvoorbeeld met het proces tegen Duterte (de Filipijnse oud-president, red.). Dat is het minste én het meeste wat ze kunnen doen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant