Right to repair Repareren van kapotte spullen kan geld, grondstoffen en afval schelen. De Europese Unie komt met extra regels om verspilling tegen te gaan, al verkopen fabrikanten je liever iets nieuws. Een reparatie die simpel zou moeten zijn – het vervangen van de accu van een smartphone – laat zien dat repareren nog altijd voor onnodige hoofdpijn zorgt.
De batterij van je smartphone wordt slechter, de wasmachine begeeft het, de televisie hapert. Wat doe je dan?
Valt je apparaat nog binnen de garantieperiode, dan krijg je als consument in Europa meestal een nieuwe. Maar is de garantieperiode verstreken, dan moet je het veelal zelf maar zien op te lossen.
Vanaf dit najaar hebben consumenten in de Europese Unie er een nieuwe optie bij: het recht op reparatie. De Europese right to repair-richtlijn verplicht verkopers van onder meer televisies, telefoons, tablets, vaatwassers en wasmachines om reparaties van hun producten aan te bieden, ook als de garantietermijn is verlopen.
Met de nieuwe wet hoopt Brussel verspilling tegen te gaan: uit onderzoek blijkt dat in de EU jaarlijks 35 miljoen ton aan apparaten wordt weggegooid die nog goed te repareren waren.
Ook moet de nieuwe wet fabrikanten een duwtje in de rug geven zodat die het makkelijker maken om hun apparaten te laten repareren. Nog altijd zijn de meeste smartphones, tablets en huishoudelijke apparatuur immers zo ontworpen dat het onnodig duur en ingewikkeld is om ze te repareren.
Maar wat betekent dat, een ingewikkelde reparatie? Om dat te laten zien, voeren we een van de meest voorkomende smartphone-reparaties uit: we vervangen de batterij van een iPhone 17, een van de laatste modellen.
Het zal voor velen een herkenbaar probleem zijn. Is je smartphone nieuw, dan gaat de batterij een hele dag mee. Maar een paar jaar later houdt hij het een stuk minder lang uit. Dat komt, legt Apple op zijn website uit, omdat de lithiumbatterij in het toestel een „verbruikbaar onderdeel” is: naarmate je je telefoon vaker oplaadt, neemt de batterij steeds minder stroom op. Dat merk je doordat de accu sneller leeg raakt, doordat de telefoon langzamer wordt of plotseling uitvalt.
Tijd om die batterij te vervangen dus. Dit komt daar allemaal bij kijken.
De tekst gaat verder na de animaties.
Kon je de batterij van een smartphone ooit in luttele seconden met je blote handen omruilen, tegenwoordig is het een ingewikkeld proces dat uren in beslag kan nemen.
Onze eerste stap is een handleiding te vinden. Lange tijd hield Apple die geheim, maar sinds juni 2025 geldt voor smartphones in de EU de zogeheten ecodesign-verordening. Die dwingt elektronicabedrijven hun handleidingen openbaar te maken.
Naar de Apple-handleiding dus. Die leert ons de officiële, Apple-approved methode om de batterij te vervangen. Het enige probleem: je hebt er meer dan 1.000 euro aan speciaal gereedschap voor nodig.
Geen zin om zoveel uit te geven? Dan wil Apple het gereedschap ook best verhuren. Voor 56 euro, plus 2.178 euro borg levert het bedrijf twee loodzware rolkoffers af. Sturen we die niet binnen zeven dagen terug, dan worden er kosten in rekening gebracht.
Wie niet wil riskeren duizenden euro’s te verliezen, kan terecht bij het Amerikaanse iFixit. Dat bedrijf uit Californië schroeft sinds 2003 apparaten uit elkaar (bij gebrek aan uitleg van fabrikanten zelf) en maakt zo handleidingen voor doe-het-zelfreparateurs.
De handleiding van iFixit laat zien hoe we de iPhone-batterij eruit krijgen met slechts enkele tientjes aan gereedschap. Het nadeel: waar je met de Apple-handleiding 32 stappen doorloopt, zijn dit er bij de iFixit-methode wel 62.
Goed, laten we de telefoon openmaken. Daar lopen we bijna meteen tegen het volgende obstakel aan. Aan de onderkant van de iPhone zitten twee schroefjes, waar geen normale schroevendraaier op past.
Doe-het-zelvers kwamen deze zogeheten pentalobe-schroefjes in 2010 voor het eerst in hun iPhone tegen. Wie probeerde ze met een normale schroevendraaier los te draaien, liep kans de schroefkop kapot te maken. Plots was het openmaken van een iPhone een stuk moeilijker, wat de techreus op veel kritiek kwam te staan.
Het duurde niet lang voordat iFixit met een oplossing kwam. Door de schroefjes heel precies op te meten, wist het bedrijf zelf de benodigde schroevendraaier te produceren. Tegenwoordig is het gereedschap voor een paar euro te verkrijgen.
De schroefjes zijn eruit. Nu wacht het grootste obstakel: de voor- en achterkant van de telefoon zitten vastgelijmd.
Om in de telefoon te komen, moeten we de lijm opwarmen zodat hij zacht wordt. Dat is niet zonder gevaar, legt Erik Schalk uit, die met zijn bedrijf Road2Work teruggestuurde of weggegooide elektrische apparaten een nieuw leven geeft. „Vaak mag de batterij van een telefoon niet warmer dan 40 graden worden, anders bestaat het gevaar dat hij in brand vliegt. Maar veel lijm moet tot 60 graden worden verhit om een telefoon open te krijgen.”
Het lijmprobleem speelt niet alleen bij smartphones, vertelt Schalk, maar bijvoorbeeld ook bij laptops en tablets.
Is de lijm warm, dan moeten we met een scherp plastic mesje het scherm lossnijden. Ook dat is riskant. Gaat het mesje te diep het toestel in, dan raken mogelijk de fragiele apparatuur en kabeltjes aan de binnenkant beschadigd. Of, nog erger: dan prikken we per ongeluk een gaatje in de batterij zelf, en kan die zomaar in brand vliegen.
Ook de nieuwe reparatie-richtlijn maakt helaas geen korte metten met de lijm. Er zit na lobbywerk van de industrie namelijk een achterdeurtje in: als de telefoon waterdicht is én de batterij is van zo’n hoge kwaliteit dat hij na duizend keer opladen nog 80 procent van zijn oorspronkelijke capaciteit haalt, dan is het niet nodig dat hij makkelijk te vervangen is. Apples iPhones voldoen aan die eis, net als bijvoorbeeld de nieuwste Galaxy-modellen van Samsung en de Pixel 10 van Google.
Hoera, de telefoon is open. Er is niets stuk of in brand gevlogen. De batterij kan eruit. Met de nieuwste iPhones is dat relatief gemakkelijk, maar bij eerdere versies zat naast de voor- en achterkant ook de batterij zelf vastgelijmd. Tegenwoordig gebruikt Apple een soort innovatieve plakstrip, die loslaat als er een klein beetje stroom op wordt gezet.
Nu is het tijd om een nieuwe accu te plaatsen. Alleen: waar haal je die vandaan?
Dit is een gebied waar (Europese) wetgeving al een verschil heeft gemaakt. Tot enkele jaren geleden bood Apple geen reserveonderdelen te koop aan. Wie een batterij wilde vervangen, moest er een kopen van een derde partij of ze uit een andere iPhone halen. Onder de huidige regels moeten fabrikanten echter tot zeven jaar nadat een product op de markt komt reserveonderdelen te koop aanbieden.
Maar die regels zeggen niets over de prijs die bedrijven mogen vragen voor onderdelen. Zo rekent Apple 80 euro voor een nieuwe accu voor de iPhone 17. De veel oudere iPhone 13-batterij is even duur – terwijl dat toestel tweedehands nog maar zo’n 230 euro kost.
Ter vergelijking: een niet-origineel onderdeel kost in de winkel twee tientjes. Bij de groothandel betaal je zelfs maar een paar euro per stuk.
Vaak ontmoedigen dure reserveonderdelen de reparatie, vertelt Schalk. „Als je alle onderdelen van een apparaat los bestelt, kom je vaak op een factor vier ten opzichte van de nieuwwaarde.” Hij hoopt dat de nieuwe Europese regels dit veranderen: die eisen van fabrikanten dat ze reserveonderdelen voor een redelijke prijs aanbieden.
Zit de nieuwe batterij erin, dan is het tijd om te testen of ze werkt.
Ook als ze goed is geïnstalleerd, is dat nog maar de vraag. De afgelopen jaren bedachten fabrikanten kunstgrepen waardoor steeds meer onderdelen niet zomaar konden worden vervangen. Parts pairing heet dat: ieder onderdeeltje krijgt een unieke code, die enkel en alleen gekoppeld is aan de specifieke telefoon waarin het werd verkocht.
De nieuwe batterij die net in de telefoon is geplaatst, heeft een andere code dan de originele. De telefoon stelt vast dat het om een ander onderdeel gaat en geeft een irritante foutmelding. Wie dat niet wil, moet de batterij vervangen via de officiële Apple-methode en vervolgens het techbedrijf bellen om het nieuwe onderdeel te laten goedkeuren.
Ook deze drempel behoort dankzij de nieuwe wetgeving tot het verleden. Eén van de elementen in de reparatierichtlijn is dat fabrikanten geen „kunstmatige obstakels” meer mogen opwerpen om reparaties tegen te gaan. Parts pairing valt daar ook onder. Hierop voorsorterend staat Apple mensen met een iPhone tegenwoordig toe om een vervangend onderdeel zelf goed te keuren.
Schalk is „heel blij dat er ingegrepen wordt” tegen deze praktijk, zegt hij. In zijn reparatiebedrijf zag hij de problemen door parts pairing de afgelopen jaren toenemen. „Bijvoorbeeld bij wasmachines, waarvan na een jaar of vijf de printplaat vaak kapotgaat. De printplaat is gekoppeld aan het serienummer van de wasmachine, terwijl dat technisch nergens voor nodig is. Zo worden machines die nog zeker vijf jaar extra hadden kunnen werken, toch afval.”
Terug naar de telefoon. De nieuwe accu zit erin, we hebben gezien dat hij werkt. Maar het gedoe is niet afgelopen: nu is het tijd de telefoon te sluiten – door hem opnieuw dicht te lijmen. De achterkant moet heel precies worden vastgeplakt met een nieuw aan te schaffen lijmstrip.
Om te zorgen dat de lijm goed opdroogt, raadt iFixit aan de iPhone een nacht onder een stapel boeken te leggen. Hopelijk belt er niemand met een dringende oproep.
Dat het ook anders kan, bewijzen merken als het Nederlandse Fairphone en het Duitse Shiftphone. Beide bedrijven maken smartphones die goed tegen water kunnen – de Duitse telefoon haalt zelfs dezelfde score voor waterdichtheid als de iPhone. Het grote verschil: de batterijen in deze telefoons zijn doodeenvoudig te vervangen, zonder gehannes met lijm.
Waarom werpen fabrikanten zoveel onnodige blokkades op? „Ze willen hun markt beschermen”, zegt Schalk. „Wie iets niet meer kan repareren, zal iets nieuws moeten kopen. Of je gaat naar een door het bedrijf aangewezen verkoper die het wel kan, en die betaalt natuurlijk weer commissie aan de fabrikant.”Schalk is blij dat de EU de mogelijkheid tot reparatie nu meer afdwingt. Maar uiteindelijk moet vooral het ontwerp van elektrische producten veel beter worden, en moet er meer worden gestandaardiseerd, zegt Schalk. Hij put hoop uit de uniforme USB-C-oplader voor alle smartphones, die de EU ondanks tegenstand van producenten heeft afgedwongen. In de toekomst hoopt hij dat het met batterijen ook zo zal gaan. „Er zijn honderden soorten batterijen. Als we kiezen voor tien soorten, kan iedere reparateur die op voorraad hebben.”
Het recht op reparatie moet vanaf eind juli ingevoerd zijn in de lidstaten van de EU. De wet om dit in Nederland te regelen is op 13 juli naar de Tweede Kamer gestuurd. Dis is met reces en zal dus pas na de zomer over het voorstel debatteren. Brancheorganisatie Techniek Nederland verwacht daarom dat de richtlijn pas dit najaar in Nederlandse wetgeving wordt omgezet.
Nieuw is onder meer dat consumenten de mogelijkheid krijgen om ook na de garantietermijn bij fabrikanten aan te kloppen voor een reparatie. Fabrikanten moeten die reparaties dan voor een „redelijke” prijs (laten) uitvoeren. Ook moeten zij zorgen voor betaalbare reserveonderdelen.
De wet gaat onder meer gelden voor wasmachines, stofzuigers en smartphones. Onder meer koffiemachines en koptelefoons zijn nog uitgesloten van de regeling, maar de lijst kan na verloop van tijd worden uitgebreid.
De regering heeft ervoor gekozen om (nog) geen reparatie-stimulerende maatregelen op te nemen in het voorstel, zoals reparatievouchers, een reparatiefonds, aftrekposten in de inkomstenbelasting of het stimuleren van reparatie-infrastructuur.